Μολυσμένος από το μηδέν

Παρωδία της συγγραφικής πράξης και των λογοτεχνικών συμβάσεων, τουτέστιν αυτοσχόλιο της ίδιας της γραφής και των ορίων της, και ταυτόχρονα σπουδή στο κακό, ο «Δολοφόνος» του Γιώργου Αριστηνού γράφτηκε, καθώς σημειώνει ο ίδιος, «σε συνθήκες υπέρβαρου ψυχικού βιώματος» και εκδόθηκε το 2000. Η νέα κυκλοφορία του, μετά είκοσι έτη, σχεδόν, μας παραδίδει ένα κείμενο που έχει «αναταχθεί» – αλλά όχι αναθεωρηθεί επί της ουσίας – και διατηρεί αμείωτη εκείνη την εσωτερική ένταση που πολλαπλασιάζει, σελίδα τη σελίδα, το αναγνωστικό ρίγος. Ηρωας ο Μάρκος, ένας Αθηναίος ευπατρίδης και διανοούμενος, που «πάσχει από ύπαρξη» – για να παραλλάξω ένα στίχο του Νίκου Καρούζου. Ομοιος με φάντασμα που έχει φθείρει και τη σκιά του ακόμα, ζει μέσα στην ξινή έξαρση ενός υπεροπτικού αισθητισμού, παγιδευμένος σ’ ένα βρόχο επανάληψης: πίνει, καπνίζει, λογομαχεί και, σαν να θέλει να επανασυνδεθεί με την ίδια του την απώλεια, σκοτώνει τις γυναίκες με τις οποίες επιχειρεί (ανεπιτυχώς) να συνευρεθεί.

«Το αίμα αναπήδησε σαν αρτεσιανό, πιτσίλισε τους τοίχους, έβαψε τον ουρανό, κι εγώ είδα τη μάνα μου να πλέκει ένα μάλλινο πουλόβερ». Ο ήρωας έχει μόλις διαπράξει τον τρίτο του φόνο, ερεθισμένος από την κακοφωνία μιας «ελιάς μαύρης σαν ποτάσα» στο «καθαρό, στο χρώμα της σέπιας δέρμα» της νεαρής γυναίκας που έχει οδηγήσει στο «αρχονταρίκι» του∙ αλλά καθώς της καταφέρει απανωτά χτυπήματα με το μαχαίρι του, είναι σαν να προσδοκά, μαζί με τη λύση της συνεχείας του δέρματος του θύματός του, να ξηλωθεί κι εκείνο το πλεκτό που του έφτιαξε η μητέρα, θηλιά τη θηλιά – με άλλα λόγια να αποτινάξει το δέρμα του, που τον τσιμπά όπως αγκυλώνει το μαλλί, και τον πνίγει. Κι όμως, λίγο πριν λίγο μετά, σε ένα εν εγρηγόρσει όνειρο, σε μιαν άλλη, ποτισμένη στο οινόπνευμα Νέκυια, θα δει τη μάνα του τυλιγμένη σε λευκές γάζες – ψυχή που «πέταξε σαν όνειρο και φτερουγίζει» καθώς λέει ο Ομηρος – και θα νιώσει «δυνατός και αυτάρκης». Μισογύνης, αλλά υποταγμένος στις γυναίκες της οικογένειάς του (ζαρώνει μπροστά στην αδελφή του, αδιάκοπα ανακαλεί τη μητέρα του) θα αναζητήσει την αυτεξουσιότητα στο κακό.

Η νηνεμία του κενού

Την κεραυνοβόλα αποχαλίνωση του φόνου, θα διαδεχθεί η νηνεμία του κενού: ο δολοφόνος, προσώρας ικανοποιημένος, αποχωρεί από τον τόπο του εγκλήματος, ανέπαφος από τις «συναισθηματικές νυχιές που συνοδεύουν το μακρύ ταξίδι του μέσα στη νύχτα». Ανάμεσα στα εγκλήματά του, θα περιβάλλει το σώμα, γηράσκον, προδοτικό, άσχημο, δυσώδες, με ακριβό κοστούμι, μεταξωτή γραβάτα, δυο σταγόνες άρωμα για να καλύψει την αποφορά της αρχόμενης σήψης, θα βγει σε μια Αθήνα που ασπαίρει από μάταιες προσδοκίες, και από καφενείο σε μπαρ θα περιφέρει έναν εαυτό που «ρουφάει τον καπνό σαν να καταπίνει το άπειρο» και λαμπαδιάζει από το αλκοόλ, ενώ το στόμα του «μπουκώνει ένας χείμαρρος λέξεων», που σαρώνει τα πάντα: τη λογοτεχνία, που έχει πια διασπαθίσει την ουσία της, την ποίηση, μια περιπαθή μετεωρολογία, που οι παραλλαγές της δεν μας λένε τίποτα, τις θετικές αξίες. Μόνιμη αναφορά του, βεβαίως, είναι ο θεωρητικός και λογοτεχνικός αρνητισμός: Σελίν, Μπατάιγ, Ζενέ. Παραδομένος στη μέθη, κυριολεκτική αλλά και γλωσσική, δεν επιζητεί τίποτε άλλο παρά να τοποθετείται στο επίκεντρο της ρήξης. Μολυσμένος από το μηδέν, επαγγελματίας της αίρεσης, περιβαλλόμενος την αίγλη της άρνησης, κατακουρελιάζει νοήματα, αισθήματα και αισθήσεις, καθώς η επόμενη κατακρήμνιση κοντοζυγώνει σαν αστραπή σε κυκλώνα. Παρασυρμένος από τον εαυτό του, δεν μπορεί και δεν θέλει να τροχοπεδήσει τις αντιφάσεις του. Αυτές τον οδηγούν, τον παροξύνουν και, εντέλει, τον σκοτώνουν.

Εγραψα στην αρχή πως το βιβλίο του Αριστηνού είναι μια παρωδία – εξάλλου «παρωδία της μυθιστορηματικής γλώσσας» το ονομάζει και ο ίδιος στο σημείωμα που συνοδεύει το μυθιστόρημα. Ωστόσο πιστεύω πως η παρωδική διάθεση επεκτείνεται και στον ίδιο τον ήρωα. Ενας υπόγειος λυρισμός της λοιδορίας αρδεύει την εμπύρετη, οιστρήλατη γλώσσα του Αριστηνού. Είναι σαν να μας υπενθυμίζει, αδιάκοπα, πως αφανιζόμαστε πάντοτε από το εγώ που αναλαμβάνουμε.

Γιώργος Αριστηνός
Ο δολοφόνος
Επίμετρο Η. Γιούρης, Α. Μαραγκόπουλος, Α. Σαΐνης. Εκδόσεις Κίχλη, σελ. 202
Τιμή: 13 ευρώ