«Υπάρχει {CR}άμεση σχέση μεταξύ στρες {CR}και καρκίνου»

Βρισκόμαστε στα μέσα του χειμώνα και το κρύο στο Παρίσι δεν αστειεύεται. Κάνει παγωνιά και τα καραβάκια στον Σηκουάνα είναι ελάχιστα. Η γέφυρα Αλμά περνά πάνω απ’ το ποτάμι και προσφέρει ίσως την καλύτερη θέα προς τον Πύργο του Aϊφελ. Γι’ αυτό και οι τουρίστες, παρά τον αέρα και τις αρνητικές θερμοκρασίες, είναι αρκετοί και στέκονται να βγάλουν φωτογραφίες σε ένα σκηνικό που μοιάζει με πίνακα. Εγώ, πάλι, δρασκελίζω βιαστικά μες στο κρύο, για να μην αργήσω στο ραντεβού μου με τον καθηγητή Νταβίντ Καγιά.

Ευτυχώς, φτάνω πρώτη. Εκείνος, ακριβώς στην ώρα του. Με το που μπαίνει στο Καφέ ντε λ’Αλμά, πολλοί πελάτες τον αναγνωρίζουν και τον ακολουθούν με το βλέμμα τους, ενώ κάποιοι τον χαιρετούν κιόλας. Ο μετρ κάνει τον γύρο του μπαρ και έρχεται να του σφίξει το χέρι.

Ο, ούτως ή άλλως, διάσημος ογκολόγος έγινε ακόμα πιο διάσημος από τότε που άρχισε να εμφανίζεται στα ΜΜΕ, μιλώντας για τον καρκίνο με λόγια απλά, που τα καταλαβαίνει όλος ο κόσμος. Μιλά χωρίς τεχνικούς όρους, αλλά και χωρίς περιστροφές. Στους ασθενείς του συμπεριλαμβάνονται, εκτός από τον απλό κόσμο, μεγάλοι σταρ, όπως ήταν ο Τζόνι Χάλιντεϊ. Είναι ο ιδρυτής του Εθνικού Ινστιτούτου για τον Καρκίνο και συγγραφέας πολλών βιβλίων, με το τελευταίο του, «Ψάχνοντας την αλήθεια: δεν θα φοβηθείτε ποτέ ξανά τον καρκίνο», να έχει γίνει μπεστ σέλερ. Μου φαίνεται λίγο μαυρισμένος, ενώ τα μαλλιά του είναι μάλλον αραιά. Χαιρετά με ένα ευγενικό χαμόγελο όποιον τον πλησιάσει, με τα μάτια του να χαμογελούν κι αυτά πίσω από τα καφέ γυαλιά του.

Με το που κάθεται παραγγέλνει ένα πράσινο τσάι. «Πολύ καλό αντικαρκινικό», μου λέει, ενώ μου συστήνει να παραγγείλω κι εγώ το ίδιο. Εκτός από ευγενής είναι και παθιασμένος με τη δουλειά του. Αφιερώνει όσο χρόνο χρειάζεται για να εξηγήσει απλά και κατανοητά στον συνομιλητή του όλες τις λεπτομέρειες και τα χαρακτηριστικά της «ασθένειας του αιώνα». Υστερα από 40 χρόνια επιτυχημένης καριέρας στην Ιατρική έχει αποφασίσει να μιλήσει ανοιχτά για το ποια είναι κατά τον ίδιο η κύρια αιτία του καρκίνου. Τώρα όμως το κάνει σαν άνθρωπος, όχι ως γιατρός.

Αυτό που κάνει λέγεται «ανθρωπομορφισμός». Αποδίδει δηλαδή ανθρώπινα χαρακτηριστικά στην ασθένεια και, συγκεκριμένα, αυτά ενός κατά συρροή δολοφόνου. «Είναι ο μεγαλύτερος κατά συρροή δολοφόνος σε παγκόσμιο επίπεδο» διευκρινίζει. «Οπότε, για να τον αντιμετωπίσω, πρέπει να κάνω προφάιλινγκ. Να σκιαγραφήσω, δηλαδή, τα χαρακτηριστικά του εγκληματία, όπως κάνουν στην τηλεόραση. Ξεκίνησα την έρευνα προσπαθώντας να καταλάβω ποιο μπορεί να είναι το κίνητρο του εγκλήματος και ποιο το όπλο που χρησιμοποιεί, ενώ κάνω και αναπαράσταση της σκηνής του εγκλήματος στον τόπο όπου αυτό συντελείται. Γιατί σκοτώνει, λοιπόν, και πώς το κάνει; Υστερα από πολλά χρόνια έρευνας πάνω σ’ αυτόν τον εγκληματία έκανα μια σημαντική ανακάλυψη. Πως είχε έναν πολύ σημαντικό συνεργό: το στρες. Ο συνεργός αυτός ευθύνεται τελικά για την εμφάνιση της ασθένειας, αυτός ευθύνεται για την εξέλιξή της και αυτός είναι που μπορεί να σκοτώσει τον ασθενή. Στο βιβλίο μου εξηγώ και πώς γίνεται αυτό. Μέσα από ποιους μηχανισμούς περνάει το στρες για να γίνει καρκίνος».

Βλέπει την αμφιβολία στο βλέμμα μου και παραδέχεται πως είναι δύσκολο να αποδείξει επιστημονικά τη σχέση αιτίου – αιτιατού μεταξύ στρες και καρκίνου. «Δεν λέω πως το στρες γενικά είναι η αιτία του καρκίνου. Αν ήταν έτσι, όλοι μας θα είχαμε καρκίνο. Εγώ μιλάω για ένα στρες που είναι τόσο αβάσταχτο, που νιώθεις πως δεν μπορείς να το αντιμετωπίσεις. Ενα αίσθημα θλίψης απερίγραπτα βαθύ και απύθμενο. Ενα στρες που σηκώνεσαι το πρωί και λες “τελείωσε, δεν θα μπορέσω ποτέ να απαλλαγώ”. Ενα μόνιμο βάσανο, που σε δυσκολεύει να διαχειριστείς τη ζωή σου, που σε δυσκολεύει να ζήσεις την καθημερινότητά σου. Ενα βάσανο που σου φαίνεται ατελείωτο και δεν βλέπεις ελπίδα από πουθενά. Μια τέτοια κατάσταση μπορεί πράγματι να μην μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε και ο θάνατος να μας φαίνεται ως η μόνη λύτρωση. Και τότε είναι που πράγματι μπορεί να έρθει ο θάνατος, για να μας ανακουφίσει από το βάσανο της ζωής».

Ενα μυαλό μέσα
σε κάθε κύτταρο

Είναι ένας άνθρωπος πληθωρικός. Κάποια στιγμή χρησιμοποιεί τα χέρια του, για να μου εξηγήσει ότι αυτό που αισθάνομαι είναι στην ουσία αυτό που αισθάνονται τα κύτταρα ολόκληρου του σώματός μου καθώς αντιδρούν σε κάθε συναίσθημά μου. Μου εξηγεί πως στην ουσία υπάρχει ένα μυαλό μέσα σε κάθε κύτταρο του σώματός μου. Εχω ένα τετράκις εκατομμύριο κύτταρα και το καθένα είναι σε θέση να αντιδρά κατά βούληση. Αυτό βέβαια δεν μου δίνει προς το παρόν την απάντηση στο ερώτημα «πώς θα αποφύγω την ασθένεια», αλλά τουλάχιστον μου δίνει μια εικόνα του από πού αυτή ξεκινάει.

Αφού λοιπόν θεωρεί το στρες κυρίαρχο γενεσιουργό παράγοντα του καρκίνου, κάποια στιγμή η συζήτηση περνάει στο πώς θα πρέπει κανείς να αντιδράσει σ’ αυτό, και τότε αναφέρεται στον κανόνα του διάσημου γάλλου χειρουργού, νευροβιολόγου, συγγραφέα και φιλοσόφου Ανρί Λαμπορί: «Fight or Flight», δηλαδή «πάλεψε, αλλιώς τρέχα». «Ο άνθρωπος», μου εξηγεί, «ήταν πάντοτε λεία. Λεία είτε των άγριων ζώων είτε των άλλων ανθρώπων. Και για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο ανέπτυξε τον μηχανισμό “Fight or Flight”. Οταν κάποιος σου επιτίθεται και ο κίνδυνος είναι άμεσος έχεις δύο επιλογές: είτε παλεύεις είτε το βάζεις στα πόδια. Τρίτη επιλογή δεν υπάρχει».

Για να το αποδείξει αυτό έκανε στο εργαστήριο ένα πείραμα: έβαλε ένα ποντίκι μόνο του σε ένα κλουβί, στο οποίο είχε προσαρμοστεί ένας σωλήνας που οδηγούσε σε ένα δεύτερο κλουβί. Κάθε φορά που διοχετευόταν ηλεκτρικό ρεύμα στο δάπεδο του κλουβιού, το ποντίκι έτρεχε μέσα στον σωλήνα και δραπέτευε στο άλλο κλουβί. «Αυτό είναι το “flight”. Τρεις μήνες αργότερα το ποντίκι είναι εξουθενωμένο, αλλά δεν κάνει καρκίνο», σημειώνει. Σε ένα δεύτερο πείραμα έβαλε δύο ποντίκια σε ένα κλουβί, χωρίς όμως δίοδο προς δεύτερο κλουβί. Και κάθε φορά που περνούσε ηλεκτρικό ρεύμα στο δάπεδο τα δύο ποντίκια άρχιζαν να παλεύουν. «Αυτό είναι το “fight”. Τρεις μήνες αργότερα θα έχουν και τα δύο κουραστεί να παλεύουν, αλλά και πάλι δεν θα αναπτύξουν καρκίνο».

Μια μεγάλη θλίψη
πριν από την ασθένεια

Σε ένα τρίτο πείραμα το ποντίκι είναι μόνο του, σε ένα κλουβί και χωρίς διέξοδο. Δεν μπορεί ούτε να παλέψει ούτε να δραπετεύσει. «Και τότε παθαίνει καρκίνο. Την αδρεναλίνη, την κορτιζόνη, την ενδορφίνη, τις αναπτύσσει το νευρικό μας σύστημα από μόνο του. Είμαι γιατρός πάνω από 40 χρόνια και μιλάω με ασθενείς κάθε μέρα. Μου μιλούν για τη ζωή τους, την καθημερινότητά τους, τις ανησυχίες τους. Και πάντοτε περνούν από μια μεγάλη θλίψη δύο με τρία χρόνια πριν από την εμφάνιση του καρκίνου. Η αλήθεια είναι πως δεν έχω επιστημονικές αποδείξεις, οπότε αυτό δεν σας το λέει ο καθηγητής Καγιά, καθότι δεν έχω να σας δείξω κάποια μελέτη μου με επιστημονικά δεδομένα, σας το λέει όμως ο άνθρωπος Καγιά. Δεν έχω πλέον να αποδείξω τίποτα σε κανέναν, γι’ αυτό και μπορώ να το πω άφοβα: υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ στρες και καρκίνου». Το να αποδειχτεί αυτή η σχέση πειραματικά σε ανθρώπους θα ήταν πολύ δύσκολο έως αδύνατο, καθώς θα έπρεπε να δημιουργηθούν συνθήκες τόσο απάνθρωπες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν, σύμφωνα με τον συνομιλητή μου, καρκίνο σε έναν συνάνθρωπό μας. «Δεν μπορούμε όμως να αναπαραγάγουμε τέτοιο επίπεδο στρες», συνεχίζει, πίνοντας μια γουλιά απ’ το τσάι του. «Δεν μπορώ να βρω 1.000 γυναίκες και να πάω να σκοτώσω το παιδί τους μπροστά στα μάτια τους, για να δω μετά αν θα αναπτύξουν καρκίνο. Γι’ αυτό και η επιστημονική απόδειξη είναι αδύνατη. Είναι όπως το να πηδάς με αλεξίπτωτο. Δεν ξέρουμε αν το αλεξίπτωτο σώζει ζωές 100%, 1.000%. Για να το δούμε θα πρέπει να πάρουμε 40 ανθρώπους και να τους πετάξουμε από το αεροπλάνο, τους 20 με και τους 20 χωρίς αλεξίπτωτο. Και να δούμε τελικά πόσα θα ανοίξουν και ποιοι είναι αυτοί που θα σωθούν. Δεν γίνεται». Στο σημείο αυτό θυμάται τη Φλοράνς. Μια ασθενή του που κατάφερε να θεραπευτεί απ’ την ασθένεια. Μετά, όμως, την εγκατέλειψε ο σύζυγός της και αυτό τη διέλυσε. Και ο καρκίνος επανήλθε.

Γιατί παλιά οι γυναίκες
δεν είχαν καρκίνο;

Εχει να διηγηθεί πολλά παραδείγματα από την εμπειρία του, γι’ αυτό και δεν μασάει τα λόγια του. Σε προηγούμενα βιβλία του δεν δίσταζε να δίνει και διατροφικές οδηγίες για τον καρκίνο. Σήμερα μάλιστα πιστεύει πως μπορεί να φανεί ακόμα πιο χρήσιμος απ’ ό,τι παλιά. «Γιατί παλιά οι γυναίκες δεν είχαν καρκίνο; Και δεν ήταν μόνο η καλή διατροφή, π.χ. η κρητική διατροφή. Είναι επειδή δεν πήγαιναν πανεπιστήμιο κι έκαναν παιδιά από τα 18. Θήλαζαν, δούλευαν πολύ σκληρά στα χωράφια και έτρωγαν πολύ λίγο κρέας, καθότι δεν υπήρχαν χρήματα. Δεν κάπνιζαν και έτρωγαν ψωμί με λάδι ελιάς και δημητριακά. Ολα αυτά προστατεύουν από πολλά είδη καρκίνου. Από τη δεκαετία του ’80 και μετά έγινε όμως μια μεγάλη αλλαγή. Σταδιακά οι γυναίκες άρχισαν να κάνουν το πρώτο τους παιδί αφού τελείωναν το πανεπιστήμιο, μετά αφού έβρισκαν την πρώτη τους δουλειά κι έτσι έκαναν το πρώτο τους παιδί σε όλο και μεγαλύτερη ηλικία». Επίσης, μας λέει πως πρέπει να τρώμε απ’ όλα, η διατροφή μας να είναι ισορροπημένη και να μη μας λείπουν οι βιταμίνες. Δεν είναι όμως όλες οι βιταμίνες ευεργετικές, διευκρινίζει. Για παράδειγμα, η βιταμίνη Ε. «Σε μια αμερικανική έρευνα με την ονομασία “Σελέκτ” διαβάζουμε ότι οι άνδρες έχουν 40% περισσότερες πιθανότητες να πάθουν προστάτη αν καταναλώνουν βιταμίνη Ε».

Υστερα από δύο ώρες συζήτηση αντιλαμβάνομαι πως το καλύτερο αντικαρκινικό φάρμακο είμαστε τελικά εμείς οι ίδιοι και πως για να τον αντιμετωπίσουμε πρέπει να τον δούμε κατάματα. «Είναι εντυπωσιακό το πώς ο περισσότερος κόσμος δεν τολμάει ούτε να προφέρει το όνομα της αρρώστιας. Από τη μία λέμε πως ένας φίλος μας “πέθανε από έμφραγμα”, κι από την άλλη λέμε ότι πέθανε “έπειτα από μακρά ασθένεια”, εννοώντας τον καρκίνο. Δεν πρέπει να μας κυριεύει ο φόβος αλλά να αντιμετωπίζουμε τον καρκίνο με αποφασιστικότητα. Ετσι, δεν θα μας φοβίζει πλέον. Γιατί θα έχουμε καταλάβει τον μηχανισμό του και δεν θα πεθαίνουν πλέον 18 εκατομμύρια άνθρωποι από την ασθένεια αυτή κάθε χρόνο, στον κόσμο», καταλήγει.

Cafe de l’ Alma

5 Avenue Rapp, Παρίσι

Συναντηθήκαμε πρωί στο καφέ De l’ Alma στο κέντρο του Παρισιού. Επειδή δεν ήταν ώρα φαγητού, παραγγείλαμε και οι δύο πράσινο τσάι και ήπιαμε νερό.

Ο λογαριασμός ήταν 15 ευρώ και δεν συζήτησε καν το ενδεχόμενο να μην πληρώσει.