Δεν χαλάει (πολιτικά) χατίρια

Στη «Γέφυρα», την κίνηση που δημιουργήθηκε για να στηρίξει την προσπάθεια στελεχών της Κεντροαριστεράς (Μπίστης, Μουζέλης, Λιάκος κ.λπ.) να οδηγήσουν ψηφοφόρους στον απελπισμένο δημοσκοπικά ΣΥΡΙΖΑ, συμμετέχουν οι «συνήθεις ύποπτοι». Κυρίως, πολιτικά άστεγοι που έπειτα από διάφορες περιπέτειες στον χώρο της Κεντροαριστεράς είδαν σοσιαλδημοκρατικό φως στο πάλαι ποτέ σχήμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς, και αποφάσισαν να ανταποκριθούν στην «απεύθυνση ενός πλατιού καλέσματος» του Τσίπρα μπας και αποφευχθεί η συντριβή.

Αλλά ανάμεσα σε αυτές τις προσωπικότητες, στους παράγοντες, στα «μετρημένα κουκιά», εμφανίστηκε απροσδόκητα και ένας ακόμα πολιτικός, που ακόμα θεωρείται αντισυμβατικός: ο αποχωρών σε λίγο καιρό δήμαρχος της Θεσσαλονίκης, Γιάννης Μπουτάρης. Τελικά, δηλαδή, ο Μπουτάρης βλέπει με καλό μάτι τον ΣΥΡΙΖΑ; Οντως, τα χρόνια που έμεινε στη δημαρχία λειάνθηκαν οι αντιθέσεις και, σήμερα, πιστεύει ότι αξίζει κανείς να επενδύσει στο κόμμα που για πολύ καιρό δηλητηρίασε τον τόπο με ψέματα και την καλλιέργεια εχθροπάθειας; Πιστεύει, πράγματι, ότι ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να μετατραπεί σε ευρωπαϊστική δημοκρατική δύναμη, τον ένα πόλο στο κεντρικό δίπολο του πολιτικού παιχνιδιού;

Η αλήθεια είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, στο παρελθόν, είχε κατατάξει στους κομματικούς αντιπάλους του και την Πρωτοβουλία, την παράταξη του Μπουτάρη. Ωστόσο, θες γιατί ο δήμαρχος μιλούσε πάντα στο όνομα μιας γενικής προοδευτικότητας, θες επειδή ανέκαθεν ήταν υπέρ της προσέγγισης της Ελλάδας με τη Βόρεια Μακεδονία, ο Τσίπρας επιδίωξε να προσεταιριστεί τον Γιάννη Μπουτάρη – και όσους από τους συμβολισμούς του παραμένουν ακόμα ζωντανοί, έπειτα από τη φθορά δυο δημαρχιακών θητειών. Οταν μάλιστα ο Μπουτάρης έπεσε θύμα επίθεσης από τραμπούκους ακροδεξιούς, ο Τσίπρας τον επισκέφτηκε επιδιώκοντας η σχέση του με τον δήμαρχο να φουντώσει, πιθανόν υστερόβουλα: γνωρίζει ότι χωρίς μια τέτοια ισχυρή προσωπιικότητα, οποιαδήποτε άλλη υποψηφιότητα για τη δημαρχία θα κινδύνευε με καταποντισμό, κάτι που ήδη διαφαίνεται με την περίπτωση Νοτοπούλου.

Αραγε ο Μπουτάρης αντιμετώπισε σοβαρά την πιθανότητα να συνεχίσει στηρίζοντας ΣΥΡΙΖΑ; Ποιος μπορεί να πει με βεβαιότητα; Η ουσία είναι ότι, τελικά, επέλεξε να εγκαταλείψει. Φαίνεται όμως ότι κάπου μέσα του αισθανόταν την ανάγκη να υποδηλώσει μια ταυτότητα και μετά το τέλος της θητείας του – πιθανόν η χειρονομία του, να συνυπογράψει το κείμενο των «Γεφυρών», ήταν αποτέλεσμα της αναζήτησης μιας τέτοιας ταυτότητας. Αν είναι έτσι, σύντομα θα τον ξαναδούμε, έστω σε ρόλο απόμακρου στυλοβάτη και, πιθανόν, κριτικού υποστηρικτή των επόμενων κινήσεων του ΣΥΡΙΖΑ.

Μπορεί, φυσικά, να μην είναι έτσι – άνθρωποι από τη Θεσσαλονίκη που τον γνωρίζουν καλά ισχυρίζονται ότι ο Μπουτάρης συνηθίζει να μη χαλάει χατίρια στα πολιτικά κόμματα, και πάντα έχει ένα καλό λόγο για όλους. Κυριακή κοντή γιορτή, αν ισχύει το δεύτερο θα έχει σύντομα καλές κουβέντες και για τη Φώφη Γεννηματά, πιθανόν και για τον Κυριάκο Μητσοτάκη – αν τουλάχιστον δεν έχει πιστέψει τις κατηγορίες της ακροδεξιάς στροφής της ΝΔ.

Τι λένε για όλα αυτά, άραγε, οι άνθρωποι στη Θεσσαλονίκη που είχαν πιστέψει στον Μπουτάρη από το 2010 και τον στήριξαν; Οι περισσότεροι θεωρούν ότι η Θεσσαλονίκη κέρδισε κάποιους συμβολισμούς. Οτι η δημαρχία Μπουτάρη ανακάλεσε το πολυπολιτισμικό παρελθόν της και τον πλούτο της ιστορικής μνήμης της, τουλάχιστον το κομμάτι της που δεν συμμορφώνεται με την επίσημη ιδεολογία. Αλλά στον λογαριασμό τα περισσότερα δείχνουν επιδερμικά, ανατρέπονται εύκολα. Και σε συνδυασμό με την κατάσταση της πόλης, το πικρό συμπέρασμα είναι ότι οι επιδιωκόμενες αλλαγές δεν πέτυχαν.

Εν μέρει, λόγω της σθεναρής αντίστασης των κυρίαρχων πολιτιστικών στερεοτύπων. Εν μέρει, όμως, και λόγω της αδυναμίας του Μπουτάρη να εμπνεύσει αλλαγές. Αλλά και λόγω των ερίδων που αποδείχτηκαν βαθύτατες και αποδείχτηκαν ικανές να σκιάσουν το φωτοστέφανο του δημάρχου.

Ενα πράγμα, πάντως, κερδήθηκε: το δικαίωμα της πόλης να αναφέρεται στους Εβραίους της. Ο Μπουτάρης, σφράγισε το σπάσιμο αυτού του ταμπού με μια ιστορική ομιλία, τον Ιανουάριο του 2018. Μια ομιλία αυτοκριτικής και εθνικής αυτογνωσίας. Μεταξύ άλλων ανέφερε ότι «μόλις χίλιοι θεσσαλονικείς εβραίοι από τους 45 – και βάλε – χιλιάδες γλίτωσαν από την εκτόπιση, το Αουσβιτς, την πορεία θανάτου, τα στρατόπεδα εργασίας. Και αφού γλίτωσαν, επέστρεψαν στη γενέθλια πόλη. Ως ήρωες; Κάθε άλλο. Εβραίοι που είχαν διαφύγει στο βουνό, είχαν κρυφτεί στις πόλεις, ή αποδράσει στην Παλαιστίνη, αντιμετώπισαν όσους και όσες επέστρεφαν από τα στρατόπεδα ως προδότες, συνεργάτες των Γερμανών, τις δε γυναίκες ως πόρνες. Οι Χριστιανοί πάλι, είδαν στους επιζήσαντες “ανεκμετάλλευτα κομμάτια σαπουνιού” κατά την αναφορά αμερικανού δημοσιογράφου, μια απειλή από ένα παρελθόν που δεν έλεγε να πεθάνει».

Είναι η πρώτη φορά που έλληνας πολιτικός με σημαντικό δημόσιο αξίωμα αποδέχεται εθνικές ευθύνες. Τουλάχιστον εδώ, δεν έμεινε στα λόγια – που ως γνωστόν μπορούν να ξαναθαφτούν αν το ευνοήσει η συγκυρία. Γιατί η δημαρχία Μπουτάρη σφραγίζεται με τη δημιουργία ενός σημαντικού Μουσείου ταυτότητας και οδυνηρής μνήμης. Το Μουσείο του Ολοκαυτώματος. Είναι μια κιβωτός μνήμης που, κατά τον δήμαρχο, «θα συμβολίζει την ντροπή μας. Για όσα έγιναν, για όσα κάναμε, και κυρίως για όσα δεν μπορέσαμε ή δεν θελήσαμε να κάνουμε, γηγενείς και πρόσφυγες, δεξιοί και αριστεροί κατά και μετά τον πόλεμο». Κι όταν ερωτήθηκε γιατί ένα τέτοιο μουσείο, απάντησε με τα λόγια του Πρίμο Λέβι: «Δεν υπάρχει γιατί», είπε.