«Προσπαθώ να μπω βαθιά στα έργα που διευθύνω»

Καλεσμένος τον περασμένο Δεκεμβριο στη ραδιοφωνική εκπομπή του «HR2 Kultur», «Doppelkopf», πήρε μαζί του – ως είθισται για τους φιλοξενούμενους – τρεις αγαπημένους του δίσκους: την «Εβδόμη» του Μπρούκνερ, ένα απόσπασμα από την Ηλέκτρα του Στράους στην ηχογράφηση του Γκεργκ Σόλτι με την Μπίρκιτ Νίλσον και το «Κοράσιον ετραγούδαγε» της  Δόμνας Σαμίου. Θα ήταν βιαστική η σκέψη που θα κατέληγε ότι ο Βασίλης Χριστόπουλος ανήκει σε εκείνους που ακούν τα πάντα. Το σύμπαν των ήχων του, όμως, έχει τις ευγενείς μελωδίες από την παραδοσιακή μουσική της Ελλάδας και μάλιστα έτσι όπως τους έδωσε η αρχιέρεια του είδους. Τα δημοτικά τραγούδια τον συγκινούν βαθιά γιατί όπως εξηγεί: «Απευθύνονται σε ένα άλλο μέρος της ψυχής μου. Είμαστε κάτι περισσότερο από το άθροισμα των κυττάρων μας. Ολα είναι κομμάτια της ζωής. Ως Ελληνας, ως Βαλκάνιος και ως μεσογειακός με αγγίζει η παραδοσιακή μουσική. Γοητεύομαι από την ομορφιά που υπάρχει στα μεσοδιαστήματα τα οποία  δεν είναι συγκερασμένα από τον ρυθμικό πλούτο που αντικατοπτρίζει την ποικιλομορφία της Ελλάδας».

Θα μπορούσε να ερμηνεύει σε μια συμφωνική εκδοχή μελωδίες και τραγούδια από την παράδοση; Ισως. Τώρα, όμως, το βλέμμα του είναι στραμμένο στην αυριανή συναυλία. Ο Βασίλης Χριστόπουλος θα διευθύνει, έπειτα από τρία χρόνια, την ΚΟΑ, στα έργα «Το ταξίδι του Ιωνάθαν» του Χρίστου Παπαγεωργίου, το Κοντσέρτο για βιολί και ορχήστρα σε ρε μείζονα, έργο 77,  του Γιοχάνες Μπραμς (1833-1897) και το «Ετσι μίλησε ο Ζαρατούστρα», έργο 30 του Ρίχαρντ Στράους (1864-1949), υπό τον τίτλο  «Ελεύθερος άνθρωπος». «Ο τίτλος είναι απολύτως πετυχημένος ιδιαίτερα για το πρώτο και το τρίτο έργο της συναυλίας. Και τα δύο βασίζονται σε λογοτεχνικά έργα τα οποία σχετίζονται με την υπέρβαση. Και ο «Γλάρος» ξεπερνά τις συμβάσεις και ο Ζαρατούστρα – στον Νίτσε – κηρύσσει τον υπεράνθρωπο. Εμείς δεν είμαστε παρά ένα ενδιάμεσο στάδιο ανάμεσα στον πίθηκο και τον υπεράνθρωπο. Πρέπει να εξελιχθούμε και να ελευθερωθούμε. Η μουσική και των δύο έργων αφηγείται αυτή τη διαδρομή».

Στο έργο του Στράους δε, ο εξαίρετος αρχιμουσικός και καθηγητής στη Μουσική Ακαδημία της Φρανκφούρτης, εντοπίζει τη νοσταλγία: «Τη “Sehnsucht” όχι επιθυμία,  όπως λανθασμένα τη μεταφράζουμε, αλλά τον νοσταλγικό πόθο για κάτι που μπορεί να το έχουμε χάσει πριν το βρούμε. Προσπαθώ να μπω όσο πιο βαθιά στα έργα που διευθύνω για να τα κατανοήσω. Οταν ήμουν 20 ετών και διηύθυνα τον “Egmont” του Μπετόβεν – στο πλαίσιο των σπουδών μου στην Ακαδημία του Μονάχου – διάβασα αυτό το εκπληκτικό θεατρικό του Γκαίτε. Μόνο έτσι μπορείς να κατανοήσεις και το μουσικό κείμενο. Για παράδειγμα κατανόησα γιατί υπάρχει στην αρχή του έργου ο ρυθμός της σαραμπάντα (σ.σ. χορός του 16ου αιώνα) – συμβολίζει την καταπίεση των Ισπανών πάνω στους Φλαμανδούς. Είναι πολλά αυτά που μπορείς να αντλήσεις από τις λογοτεχνικές πηγές και να σου αποκαλυφθούν αθέατες πλευρές των έργων που φτάνουν στα χέρια σου για να ερμηνεύσεις».

ΑΠΟ ΠΟΛΛΕΣ ΓΩΝΙΕΣ. Ο Βασίλης Χριστόπουλος επιμένει ότι η προσέγγιση κάθε έργου πρέπει να γίνεται από πολλές και διαφορετικές γωνίες. «Προσπαθώ πάντα να το αναλύσω δομικά, αρμονικά, ενορχηστρωτικά, ιστορικά και βεβαίως συναισθηματικά. Ποτέ δεν φτάνει η διανοητική επεξεργασία. Δεν μπορεί να σε πάει παρακάτω, παρά μόνο να σου καλύψει την τεχνική αρτιότητα. Είναι όμως αρκετό; Εχω συνειδητοποιήσει τα τελευταία χρόνια ότι με συγκινεί η μουσική γλώσσα πλέον – μια αρμονία ή μια μουσική φράση, αφ εαυτής της, χωρίς να πρέπει να τη μεταφράσω σε μια ιστορία ή σε μια κινηματογραφική εικόνα».

Πώς όμως φτάνει στην ερμηνευτική αφήγηση αυτής της ιστορίας; Από τη δεξαμενή των συναισθημάτων ή των τεχνικών γνώσεων; «Και από τα δύο. Γιατί ο μαέστρος δεν παράγει ήχο ο ίδιος. Πρέπει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις στους μουσικούς, να παίξουν με σύμπνοια, και οργανωμένα. Δεν μπορεί να παρασυρθεί τόσο πολύ γιατί εγκυμονεί η σύγχυση. Εχει σημασία να διατηρήσει κανείς ένα ψήγμα αποστασιοποίησης. Ετσι νομίζω. Από την άλλη λέω ότι ίσως να είναι ο χαρακτήρας μου τέτοιος που με  δυσκολεύει ώστε να αφεθώ τελείως. Καμία ερμηνεία δεν μένει ανεπηρέαστη από τον χαρακτήρα του αρχιμουσικού. Αλλά έτσι και αλλιώς είμαστε πάντα υποκειμενικοί στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τον κόσμο».

INFO

Ο Βασίλης Χριστόπουλος διευθύνει την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, τηλ. 210 7282333, αύριο (1/3) στις 20.30. Σολίστ Γιαν Μράτσεκ (βιολί).