Αμήχανα σκοτάδια

Τύψεις και ενοχές καταβροχθίζουν τον έρωτα, αλλά η ζωώδης φύση του ανθρώπου αποδεικνύεται ισχυρότερη – και καταστροφική.

O γάλλος συγγραφέας και βασικός εκπρόσωπος του νατουραλισμού Εμίλ Ζολά (Emile Zola, 1840-1902) υπήρξε μια καθοριστική φιγούρα του καιρού του όχι μόνο στη λογοτεχνία αλλά και στην πολιτική – με το περίφημο «Κατηγορώ», στην υπόθεση Ντρέιφους, το 1898. Το πρώτο σημαντικό του μυθιστόρημα είναι η «Τερέζ Ρακέν» («Therese Raquin»), το 1867. Το πλούσιο συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει έναν κύκλο είκοσι έργων υπό τον τίτλο «Ρουγκόν-Μακάρτ» («Les Rougon-Macquart») όπου και ανήκουν το κορυφαίο «Ζερμινάλ» («Germinal, 1885) και, νωρίτερα, η «Νανά» («Nana», 1880).

Η μεταφορά αυτού του μυθιστορήματος στο σανίδι και η απαραίτητη διασκευή του δεν είναι απλή υπόθεση. Ωστόσο η ίδια η ιστορία και η πλοκή του έργου αποτελούν πρόκληση τόσο για το θέατρο όσο και για τον κινηματογράφο, την όπερα αλλά και τη μικρή οθόνη.

Ο Ζολά θέλησε να αναλύσει, με σχεδόν επιστημονικό τρόπο, την ανθρώπινη λειτουργία υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Η ηρωίδα του είναι μια καταπιεσμένη γυναίκα που ζει παντρεμένη με τον ξάδελφό της, Καμίγ, έναν ασθενικό άνδρα, και τη μητέρα του. Η ξαφνική είσοδος στη ζωή τους ενός παλιού φίλου, του Λοράν, θα της ξυπνήσει το πάθος. Ο έρωτας που γεννιέται μεταξύ τους οδηγεί στην από κοινού δολοφονία του Καμίγ που μένει ανεξιχνίαστη σε τέτοιο βαθμό που η κυρία Ρακέν «ευλογεί» τον γάμο της Τερέζ με τον Λοράν. Από εκεί ξεκινά το μαρτύριο των ενοχών και των τύψεων, μια ατέλειωτη κάθοδος στα μαύρα σκοτάδια της ψυχής για τους ήρωες που δεν αντέχουν ούτε την ίδια τους την ύπαρξη. Το έργο που έφερε στην επιφάνεια τον γυναικείο ερωτισμό κρίθηκε στην εποχή του ως και πορνογραφικό. Σίγουρα όμως επιβεβαίωσε την ισχυρή πένα του Ζολά.

Η Λίλλυ Μελεμέ που ανέλαβε και τη διασκευή και τη σκηνοθεσία επέλεξε να κινηθεί ανάμεσα στην αφήγηση και τη δράση, μια επιλογή κατανοητή που δεν έφερε όμως το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Κρατώντας το βασικό κουαρτέτο των χαρακτήρων, που παραμένουν διαρκώς επί σκηνής – ακόμα κι όταν ο Καμίγ είναι νεκρός – δημιουργεί το πλαίσιο όπου θα ξεδιπλωθεί το έργο. Με λιτά σκηνικά μέσα, κάποια συμβολικά στοιχεία – όπως η σκάφη που η κυρία Ρακέν πλένει τα ρούχα του γιου της -, την αρωγή της μουσικής που συνθέτει μια παράλληλη ιστορία και καλούς ηθοποιούς, το εγχείρημα φαντάζει πιο ενδιαφέρον από ό,τι αποδεικνύεται.

Κομμένη στα δύο η παράσταση δεν καταφέρνει να δημιουργήσει, στο (άτυπο) πρώτο μέρος, την ατμόσφαιρα που, τελικά, θα γεννήσει το δεύτερο. Η απόσταση ανάμεσα στην αφήγηση και τις ερμηνείες μειώνει την υπόκωφη ένταση που θα οδηγήσει τους ήρωες στο ακραίο – τον φόνο.

Η αμηχανία είναι αυτή που κυριαρχεί μέχρι να αντικατασταθεί από μια εξελισσόμενη ένταση, όταν το ζευγάρι των ενόχων ξεκινά το ταξίδι προς την κόλαση που προκάλεσαν οι πράξεις τους. Η Μαρία Κίτσου δίνει, με την ερμηνεία της, το βάθος και το σκότος των καταστάσεων, αφήνοντας ελεύθερη τη δύναμη που έχει μέσα της. Ο Θανάσης Πατριαρχέας, ως Λοράν, είναι φανερό πως προσπαθεί γενναία αλλά δεν καταφέρνει να σκάψει κι έτσι μένει σε μια ικανοποιητική επιφάνεια. Ο Κώστας Βασαρδάνης αποδεικνύεται ιδανικός στον ρόλο του ασθενικού Καμίγ και η παρουσία του στη σκηνή, ακόμα και ως ανάμνηση, λειτουργεί θετικά. Η κυρία Ρακέν της Σοφίας Σεϊρλή ακολουθεί κι εκείνη τη βασική ροή της παράστασης, που θέλει τα πράγματα να αργούν μέχρι να γίνουν.

Διασκευή-σκηνοθεσία:
Λίλλυ Μελεμέ
Σκηνικά – κοστούμια:
Κωνσταντίνος Ζαμάνης
Φωτισμοί:
Μελίνα Μάσχα
Μουσική:
Μίνως Μάτσας
Ερμηνείες:
Mαρία Κίτσου, Κώστας Βασαρδάνης, Σοφία Σεϊρλή, Θανάσης Πατριαρχέας
Πού:
Στο Θέατρο Ροές (Ιάκχου 16, Γκάζι, τηλ. 210-3474.312) Πέμπτη – Σάββατο στις 21.00 & Κυριακή στις 19.00

Το πακέτο του Νίκου Κουρή

Τα τελευταία χρόνια το συνηθίζει όλο και πιο πολύ: Να παίζει σε δύο ή και τρεις παραστάσεις μέσα σε μία σεζόν, αλλάζοντας ρόλους, θέατρα, σκηνοθέτες και μοιράζοντας την εβδομάδα σε πολλά κομμάτια. Δεν είναι οικονομικό το θέμα. Είναι κυρίως θεατρικό. Ο Νίκος Κουρής θέλει να βρίσκεται σε διαρκή επαφή, σε μόνιμη εκγύμναση με την τέχνη του. Να εμπλέκεται, να είναι εκεί… Ετσι φέτος ξεκίνησε με την «Κωμωδία των Παρεξηγήσεων» του Σαίξπηρ στο Νέο Θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου σε σκηνοθεσία της Κατερίνας Ευαγγελάτου, όπου ερμηνεύει τον Αντίφιλο και τον δίδυμό του, ενώ πρόσφατα πρόσθεσε ένα Δευτερότριτο στο Θησείο: Παίζει στη «Γίδα» του Εντουαρντ Αλμπι, έναν από τους πλέον ανατρεπτικούς ρόλους του σύγχρονου δραματολογίου. Είναι ο Μάρτιν, ο επιτυχημένος οικογενειάρχης και επαγγελματίας που ερωτεύεται μια… γίδα και βλέπει τη ζωή του να μπαίνει στο στόχαστρο. Ολοι και όλα τον αμφισβητούν…

«Παιδί» του Εμπρός και του Τάσου Μπαντή, με δασκάλους τη Ράνια Οικονομίδου και τον Δημήτρη Καταλειφό, ο Νίκος Κουρής έκανε το θεατρικό του ντεμπούτο σε μια παράσταση που έχει αφήσει το στίγμα της: Τον «Γυάλινο Κόσμο» του Ουίλιαμς σε σκηνοθεσία Δημήτρη Μαυρίκιου. Ο δικός του Τομ αποτελεί σημείο αναφοράς. Και μετά, σαν σκυταλοδρομία, ήρθε η συνέχεια και ήταν καταιγιστική: Αμόρε και Γιάννης Χουβαρδάς, Οδού Κυκλάδων και Λευτέρης Βογιατζής.

Ο ένας ρόλος άρχισε να διαδέχεται τον άλλον, σύγχρονο και κλασικό, ελληνικό έργο και αρχαία τραγωδία και μαζί η εξέλιξη ενός ηθοποιού που είχε – έχει «όλο το πακέτο»: Ωραίος, ταλαντούχος, δοσμένος στη δουλειά του, εργατικός, ο Νίκος Κουρής έχει μάθει να παιδεύεται και να ψάχνεται. Γιατί ακολουθεί αυτό που του είχε πει κάποτε ο Βογιατζής ότι υπάρχουν δύο τρόποι να κάνεις θέατρο – ο ένας είναι να δείχνεις και ο άλλος να βρίσκεις τη διαδρομή σου. Κι αυτή είναι που συμπληρώνει ο ίδιος, κομμάτι – κομμάτι.

Είκοσι χρόνια μετά την ταινία «Αυτή η νύχτα μένει» και δέκα μετά το τηλεοπτικό «4» του Χριστόφορου Παπακαλιάτη, ο Κουρής διαχειρίζεται το ίδιο «πακέτο», αποφεύγοντας να πέσει στις παγίδες που καραδοκούν. Δεν είναι και λίγο…