Brexit: οι αποχωρήσεις βουλευτών, ο Κόρμπιν και η Ιφιγένεια

Η αναταραχή στο πολιτικό τοπίο του Ηνωμένου Βασιλείου εν όψει της επικείμενης εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ενωση εντάθηκε την περασμένη εβδομάδα με τις αποχωρήσεις επιφανών στελεχών της αξιωματικής αντιπολίτευσης και της συμπολίτευσης.

Οκτώ βουλευτές των Εργατικών αποχώρησαν ως αντίδραση για τη μη ξεκάθαρη υποστήριξη διενέργειας νέου δημοψηφίσματος από τον Τζέρεμι Κόρμπιν αλλά και λόγω της υποτονικής, κατά ορισμένους, στάσης της ηγεσίας απέναντι σε περιστατικά αντισημιτισμού εντός του κόμματος. Οι αποχωρήσαντες δημιούργησαν έναν καινούργιο σχηματισμό, την «ομάδα ανεξαρτήτων», που ενδέχεται να αποτελέσει την απαρχή ενός νέου πολιτικού φορέα στον χώρο του Κέντρου. Λίγες ώρες αργότερα προσχώρησαν στον σχηματισμό τρεις βουλευτές των Συντηρητικών, αντιδρώντας στην ενδοτική στάση της πρωθυπουργού προς τη δεξιά πτέρυγα του κόμματος, η οποία αντιτίθεται στο να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο άτακτης εξόδου σε περίπτωση μη εύρεσης συμφωνίας με την ΕΕ.

Είναι ενδιαφέρον ότι ο νεοπαγής σχηματισμός δεν εντάχθηκε στους Φιλελεύθερους Δημοκράτες, οι οποίοι είναι το μόνο κόμμα που ήδη από τις προηγούμενες εκλογές έχει ταχθεί υπέρ της διενέργειας νέου δημοψηφίσματος, είναι υπέρ της παραμονής του Ηνωμένου Βασιλείου στην ΕΕ και πολιτικά βρίσκεται κατεξοχήν στο κέντρο του πολιτικού φάσματος. Ο λόγος είναι ότι το brand name των Φιλελεύθερων Δημοκρατών έχει πληγεί ανεπανόρθωτα από τον καιρό της συγκυβέρνησης με τους Συντηρητικούς. Είναι όμως πιθανόν οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες να συμμετάσχουν και εκείνοι στην πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός νέου κεντρώου συνασπισμού. Πάντως οι αποχωρήσεις στελεχών από τα δύο μεγάλα κόμματα αναμένεται να συνεχιστούν τις ερχόμενες ημέρες.

Παρ’ όλα αυτά, οι συγκεκριμένες αποχωρήσεις δεν αλλάζουν την κοινοβουλευτική αριθμητική γύρω από το Brexit. Aυτή θα μπορούσε να αλλάξει μόνο αν υπάρξουν περισσότερες αποχωρήσεις από τους Συντηρητικούς, που θα έκαναν την κυβέρνηση να χάσει την εμπιστοσύνη του Κοινοβουλίου και θα οδηγούσαν στη διενέργεια πρόωρων εκλογών. Ομως ο νέος σχηματισμός έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν ενδιαφέρεται να προκαλέσει πρόωρες εκλογές και ότι αν χρειαστεί θα δώσει ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση ώστε αυτές να αποφευχθούν. Αλλωστε ακόμη και με πρόωρη προσφυγή στις κάλπες είναι αμφίβολο αν η γεωγραφία της νέας Βουλής θα είναι τέτοια ώστε να οδηγήσει σε καθαρό αποτέλεσμα (σκληρή έξοδο, συμβιβασμό ή ανατροπή του Brexit).

Εδώ βρίσκεται και η λεπτή ισορροπία που η νέα κίνηση πιθανόν διαταράξει, ιδίως αν συνεχισθούν οι αποχωρήσεις στελεχών των Εργατικών. Το γνωστό ευρωσκεπτικιστικό παρελθόν του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης το οποίο, κατά τους υποστηρικτές της παραμονής της Βρετανίας στην ΕΕ, κατευθύνει τις κινήσεις του σχετικά με το Brexit (από τη χλιαρή υποστήριξη της εκστρατείας υπέρ της παραμονής πριν από το δημοψήφισμα μέχρι πρόσφατα με την de facto άρνησή του να συνταχθεί καθαρά υπέρ της διενέργειας νέου δημοψηφίσματος) είναι ταυτόχρονα και το βασικό πλεονέκτημά του. Γιατί; Διότι ο μόνος τρόπος για να αντιστραφεί η διαδικασία του Brexit με μια ευρεία πλειοψηφία σε ένα δεύτερο δημοψήφισμα είναι να πεισθούν οι παραδοσιακά προσκείμενες στους Εργατικούς περιοχές που υποστήριξαν την έξοδο να αλλάξουν γνώμη και να κινητοποιηθεί η ψήφος της νεολαίας. Στις δύο δημογραφικές ομάδες οι Εργατικοί και προσωπικά ο Κόρμπιν έχουν ιδαίτερη απήχηση.

Ομως σε μία κοινωνία όπου η ΕΕ εμφανίζεται συστηματικά, πάνω από τριάντα χρόνια, ως ο αποδιοπομπαίος τράγος, στην πλάτη του οποίου φορτώνεται η ευθύνη των αρνητικών επιπτώσεων των πολιτικών επιλογών βρετανικών κυβερνήσεων και σε συνδυασμό με ένα ταυτοτικό έλλειμμα, κυρίως στην Αγγλία, μετά το τέλος της αποικιοκρατίας, μια τέτοια αλλαγή δεν μπορεί να επέλθει μόνο επί τη βάσει λογικών επιχειρημάτων. Αντίθετα μπορεί να συμβεί όταν η συναισθηματικά φορτισμένη, εξειδανικευμένη, εικονική πραγματικότητα έρθει αντιμέτωπη με τη σκληρή πραγματικότητα. Οταν, με άλλα λόγια, οι καθησυχαστικές φωνές των ιδεολόγων του Brexit, που απορρίπτουν τις προειδοποιήσεις εναντίον της εξόδου, ως απόπειρα εκφοβισμού, δεν θα είναι πλέον πειστικές. Η σκληρή αυτή πραγματικότητα εμφανίζεται όλο και πιο έντονα όσο πλησιάζει το τέλος της προθεσμίας διαπραγματεύσεων (29 Μαρτίου, 11 μ.μ. ώρα Λονδίνου).

Ηδη πολλές εταιρείες της αυτοκινητοβιομηχανίας έχουν ανακοινώσει ότι είτε παγώνουν τις επενδύσεις τους στα εργοστάσιά τους στη Βρετανία (Nissan) είτε ότι θα κλείσουν τις εγχώριες γραμμές παραγωγής (Honda). Ακόμη και όταν στις ανακοινώσεις τους δεν αναφέρονται ρητά στην αβεβαιότητα του Brexit, είναι προφανές ότι έχουν λάβει υπόψη εξελίξεις όπως η έναρξη ισχύος (1 Φεβρουαρίου 2019) της συμφωνίας οικονομικής εταιρικής σχέσης μεταξύ ΕΕ – Ιαπωνίας, η οποία καλύπτει το 40% του παγκόσμου εμπορίου και εξασφαλίζει την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά προϊόντων κατασκευασμένων στην Ιαπωνία σε αντίθεση με αυτά που θα κατασκευάζονται στη Βρετανία σε περίπτωση ενός σκληρού/άτακτου Brexit. Αλλες εταιρείες στον τομέα των αερομεταφορών και της ασφάλισης έχουν αρχίσει να νιώθουν τις επιπτώσεις του Βrexit με κάποιες από αυτές να επιλέγουν τη μετεγκατάσταση ή τη μεταφορά κεφαλαίων/στοιχείων του ενεργητικού εκτός Ηνωμένου Βασιλείου (Aviva, Natwest) ή όταν αυτό δεν είναι εφικτό ακόμη και την πτώχευση (Flybmi). Πολλές από αυτές τις εταιρείες δραστηριοποιούνται σε περιοχές – προπύργια των Εργατικών που υποστήριξαν την έξοδο στο δημοψήφισμα. Οι αποφάσεις των εταιρειών δεν πλήττουν μόνο το εργατικό δυναμικό και τις οικογένειές του, αλλά και την ευρύτερη τοπική οικονομία. Περισσότερες εταιρείες αναμένεται να προβούν σε παρόμοιες κινήσεις οσο πλησιάζει η προθεσμία εξόδου.

Για αυτόν τον λόγο ο Κόρμπιν και οι Εργατικοί εξακολουθούν να αποτελούν τη δύναμη που μπορεί να ανατρέψει την κατάσταση, αλλά μόνο αν κινηθούν τη σωστή στιγμή, δηλαδή στην κόψη του ξυραφιού. Αν υποστηρίξουν τη διενέργεια νέου δημοψηφίσματος πριν η σκληρή πραγματικότητα γίνει αντιληπτή από μεγάλο μέρος της κοινωνίας, τότε ο Κόρμπιν θα γίνει εύκολος στόχος ως άλλος ένας προδότης «της λαϊκής βούλησης». Αντίθετα αν η αλλαγή στάσης του «ευρωσκεπτικιστή» Κόρμπιν επέλθει αφότου δοκιμάσουν την πικρή γεύση των καρπών της επικείμενης εξόδου οι πληθυσμοί στις παλιές βιομηχανικές περιοχές, τότε η αλλαγή στάσης του ίσως είναι καταλυτική.

Οπως υποστήριξα σε πρόσφατο επιστημονικό άρθρο, το Βrexit μπορεί να αντιστραφεί μόνο όταν η «Ιφιγένεια ατενίσει τον βωμό της θυσίας της». Δεν είναι ξεκάθαρο αν οι αποχωρήσεις των βουλευτών συνδράμουν προς αυτή την κατεύθυνση ή αν αντίθετα κάνουν την Ιφιγένεια να συνεχίζει ανέμελη τις προετοιμασίες του «γάμου» της με τον Αχιλλέα.

Ο δρ Αρης Γεωργόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου και Ευρωπαϊκού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Νότιγχαμ