Η φωτιά που έκαψε την Ευρώπη

Σήμερα, δεσπόζει με τον γυάλινο θόλο στο κέντρο του και αποτελεί την πιο χαρακτηριστική εικόνα της επανενωμένης Γερμανίας, αναγνωρίσιμη πια σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο γυάλινος θόλος του Ράιχσταγκ δεν αποτελεί απλώς ένα εύρημα του μεγάλου Βρετανού αρχιτέκτονα Σερ Νόρμαν Φόστερ που ανέλαβε την ανακατασκευή του: είναι φτιαγμένος για να συμβολίζει την ανάγκη για διάφανη δημοκρατία. Αν και εντελώς έμμεσος, αυτός είναι ένας από τους ελάχιστους πλέον τρόπους αναφοράς στο τι συνέβη σε αυτή την πόλη από την οποία ξεκίνησαν οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι της Ιστορίας, αλλά και στην οποία επικράτησε, δια πυρός και σιδήρου, ένα από τα πιο σκληρά κομμουνιστικά μεταπολεμικά καθεστώτα. Κατά τα άλλα, ο επισκέπτης του σημερινού Βερολίνου, πολύ δύσκολα και μόνον αν έχει προετοιμαστεί γι’ αυτό, μπορεί να ανιχνεύσει στην πόλη στοιχεία της ιστορίας της στον 20ο αιώνα: τα περισσότερα από αυτά, έχουν, απλώς σβηστεί πια οριστικά από τον χάρτη ή η αποτύπωσή τους έχει πλέον «μετακομίσει» πολιτικώς ορθά και ουσιαστικά ανώδυνα σε μουσειακού τύπου χώρους. Το πάλαι ποτέ Τσεκ πόιντ Τσάρλι, το σημείο στο οποίο παραλίγο ο Ψυχρός Πόλεμος να καταστεί ουκ ολίγες φορές θερμός, δεν είναι τίποτα άλλο παρά μία τουριστική ατραξιόν, πολύ περισσότερο χολιγουντιανή, παρά πραγματική. Τα ίχνη του Τείχους έχουν περίπου εξαφανιστεί εντελώς από την πόλη, όπως, πολύ περισσότερο, τα σημάδια του ναζισμού και εκείνα της επακόλουθης συντριβής. Για όποιον γνωρίζει την ιστορία του Βερολίνου και τη σημασία της, το κενό του αποτυπώματός της είναι εκκωφαντικό. Ομως, όσο περνούν τα χρόνια, όλο και λιγότεροι είναι εκείνοι που ξέρουν και ακόμα πιο λίγοι όσοι αναζητούν να μάθουν…

Η ΑΦΟΡΜΗ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡ. Ο εμπρησμός στο Ράιχσταγκ υπήρξε ο καταλύτης με τον οποίο ο, έτσι κι αλλιώς εκλεγμένος με πολύ υψηλά ποσοστά, Αδόλφος Χίτλερ πήρε τελικά στα χέρια του την απόλυτη εξουσία και πολύ σύντομα εγκαθίδρυσε το πιο αιμοσταγές καθεστώς στην Ιστορία. Μετά την ήττα της Γερμανίας το 1945, το Ράιχσταγκ έμεινε για δεκαετίες ερειπωμένο, μια νεκρή ζώνη ανάμεσα στο Δυτικό και το Ανατολικό Βερολίνο: εκεί, φαίνονταν όλα, ο χρόνος είχε παγώσει πάνω στα ερείπια του κτιρίου. Τα σκαλίσματα με τα μηνύματα και τα ονόματα των Ρώσων στρατιωτών του Στρατάρχη Ζούκοφ, οι βολές των όπλων και των αρμάτων, ήταν παντού. Υπήρχε όμως και κάτι ακόμα: ακριβώς μπροστά στο Ράχισταγκ, το τεράστιο άγαλμα του Μπίσμαρκ με τον Ζίγκφριντ και τις Βαλκυρίες στα πόδια του: δόξαζε με αυτόν τον τρόπο και τον εαυτό του και την αυτοκρατορία του. Το άγαλμα είχε γυρισμένη την πλάτη στο Κοινοβούλιο – επίσης όχι τυχαία: κοιτούσε προς το Αστέρι, το μνημείο των γερμανικών νικών, που και αυτό έφυγε αν και υπάρχει ακόμα αλλού: μεταπολεμικά μετακόμισε σε άλλο σημείο, στο Τιργκάρτεν και στέκει, έκτοτε, εκεί.

ΜΙΑ ΣΦΑΙΡΑ ΣΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ. Για τον εμπρησμό στο Ράιχσταγκ καταδικάστηκε ένας… Ολλανδός νεαρός κομμουνιστής εργάτης, ο Μαρίνους βαν ντερ Λούμπε, ο οποίος και εκτελέστηκε το 1934. Η καταδίκη του ήταν γελοιότητα, ενώ οι πραγματικοί ένοχοι δεν δικάστηκαν ποτέ – τουλάχιστον γι’ αυτό. Μαζί, είχαν ουσιαστικά ήδη εκτελεστεί και η δημοκρατία και, λίγα χρόνια αργότερα, η παγκόσμια ειρήνη. Και όλα ξεκίνησαν από αυτό ακριβώς το κτίριο, όπως άλλωστε και τόσα άλλα πριν και μετά. Και διαμόρφωσαν με πρωτοφανή βία τις εξελίξεις στη Γερμανία, την Ευρώπη και τον κόσμο. Εκεί: στο αδιαφιλονίκητα πιο μοιραίο κτίριο για την παγκόσμια πολιτική ιστορία από τα τέλη του 19ου αιώνος μέχρι τα μέσα του 20ου. Και, με διαφορετικό τρόπο, εκ νέου, ένα από τα πιο σημαντικά στον κόσμο και σήμερα.