«Δήλωσα πως δεν έχω χρώμα, αλλά είμαι ελεύθερος έλληνας πολίτης»

Με τον Νίκο Καλογερόπουλο μπορείς να μιλάς και ξαφνικά να αρχίσει να απαγγέλλει ποιήματά του, τραγούδια του ή να παίζει αποσπάσματα από τη νεοελληνική ή την αρχαία γραμματεία. Ποτέ δεν ξέρεις πού θα σε βγάλει μια συζήτηση μαζί του. Σχεδόν πάντα όμως έχει την πρόθεση να σου «βάλει φιτιλιές» για να ψαχτείς, αν θες. Σαν την αλογόμυγα του Σωκράτη, ακατάτακτος και αταξινόμητος στην τέχνη του, έχει διανύσει μια μεγάλη πορεία ως κεντρικό πρόσωπο του λεγόμενου ΝΕΚ (Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος), βραβευμένος ηθοποιός, θεατρικός συγγραφέας ο ίδιος, στιχουργός, συνθέτης και αέναος περφόρμερ που επανεκκινεί συνεχώς – τώρα παρουσιάζει κάθε Δευτέρα μια μουσική παράσταση στο Μπαράκι της Διδότου, παίζει στην «Γκέμμα», γράφει ακατάπαυστα και πηγαινοέρχεται Αθήνα – Κυπαρισσία. Ας θυμηθούμε λίγο τις διακρίσεις του: το 1981 βραβείο α’ ανδρικού ρόλου για το «Μάθε, παιδί μου, γράμματα», το 1983 βραβείο εξαιρετικής ερμηνείας για το «Ρεμπέτικο», το 1984 βραβείο α’ ανδρικού ρόλου για το «Λούφα και παραλλαγή», το 1999 βραβείο α’ ανδρικού ρόλου για το «Ενας κι ένας». Σε μια ανάπαυλα των δράσεών του, μας δίνει την «Τέταρτη Εντολή» και μας αφηγείται το παρόν της τέχνης του, τη δημιουργία σήμερα, τη ζωή του στον κινηματογράφο και στο θέατρο, ενώ θυμάται τη συμμετοχή του στο περίφημο σίριαλ «Κάμπινγκ», όπου υποδύθηκε τον Μάιμο (έναν σχεδόν φελινικό «τρελό»), τις γνωριμίες και σχέσεις του με τον Νικόλα Ασιμο και τον Δημήτρη Λιαντίνη. Ο Καλογερόπουλος, ξεχωριστή περίπτωση στη νεοελληνική τέχνη, ζυμωμένος στις παρέες και πλάι σε δασκάλους όπως ο Βασίλης Γεωργιάδης που τον μύησε στην ηθοποιία, μοιάζει να μη χάνει την πρότερη νεανική του ορμή για τα πράγματα, δηλώνοντας ελεύθερος έλληνας πολίτης.

Βλέπω πως εμφανίζεστε με τα Παιδιά του Τρένου στο Μπαράκι της Διδότου (και απόψε), ενώ αφιερώνετε την παράστασή σας (μουσική, κατά βάση) στον Βασίλη Τσιπίδη.

Ο Βασίλης ήταν αυτός που είχε το Μπαράκι του Βασίλη, ηθοποιός, φίλος μου, έχουμε παίξει μαζί στο θέατρο, τελευταία στους «Ιππείς της Πύλου». Ασε, με έχουν πληγώσει οι «Ιππείς». Ο Δημήτρης Καμπερίδης, πρώτο πλάνο, έφυγε. Τσιπίδης, έφυγε. Πόθος Παπαδάκος, έφυγε. Εχω μείνει εγώ. Ταινία – απουσιολόγιο. Αρα αφιέρωσα τη μουσική μου παράσταση τώρα στο φιλαράκι μου. «Πότε θα παίξεις, πότε θα παίξεις;» όλο με ρώταγε! Εγώ έφυγα χρόνια, έρχομαι τώρα με μεγάλη συγκίνηση αφού παίζω με τα παιδιά μου στον χώρο αυτόν.

Την αφιερώνετε πάντως και στον Νικόλα Ασιμο…

Εχω βάλει και ένα κομμάτι από δική μου ταινία, που έπαιξε ο Νικόλας ο Ασιμος.

Ποια είναι αυτή;

Το «Ονειρο αριστερής νύχτας» (1987), πιτσιρίκια ήσασταν τότε – δεν τα είδατε αυτά!

Για πείτε για τον Ασιμο…

Τον θεωρώ μέγα τροβαδούρο, μεγάλο ποιητή. Οσα χρόνια και αν περάσουν, θα είναι διαχρονικός, ήμαστε φίλοι, του είχα αφιερώσει και ένα κομμάτι στην «Τριωδία». Εκείνο τον καιρό κάναμε πρόβες στην οδό Ασημάκη Φωτήλα και θέλαμε να κάνουμε θέατρο του δρόμου. Ο Νικόλας ήταν πια φεύγα ήδη. Ηταν Διογένης Κυνικός τότε, ολότελα. Ακου τι του ‘γραφα, το ‘γραφα πάνω σε αυτόν για την ακρίβεια: «Κόπηκε η γη στα δύο, στο ένα κομμάτι εγώ μονάχος, στο άλλο οι άλλοι όλοι!». Εκεί αφιερώνεται η παράσταση και στους φίλους μου. Κάθε Δευτέρα είμαστε εκεί.

Η μπάντα σας τι είναι;

Είχαμε τους Απορους. Τώρα με την κρίση, ευπόρησαν οι άποροι, διαλυθήκαμε και έφτιαξα τη νέα ομάδα. Οι δύο γιοι μου. Αλλά και: ο Παναγόπουλος είναι 19 χρονών, και παίζει και ο πατέρας του Θωμάς. Εχω έναν συμμαθητή των παιδιών μου από το μουσικό σχολείο και μια πιτσιρίκα 23 χρονών, την Κατερινούλα, πολύ καλή ερμηνεύτρια. Και οι μουσαφιραίοι μας. Πάντα έρχονται. Εκεί τώρα είναι ευκαιρία για μένα, ακούω τα νέα παιδιά, γιατί όπως ξέρεις έλειπα καμιά δεκαετία και με την ταινία κάτω στην Πελοπόννησο. Δέκα χρόνια με το Τρενοτεχνείον που έφτιαξα. Τώρα βλέπω πιτσιρικάδες, θέλω να τους δώσω πράγματα.

Ποια έδρα είχατε για δέκα χρόνια;

Την Κυπαρισσία, για το Τρενοτεχνείον που φτιάξαμε. Πήραμε τον σταθμό του τρένου, ήταν ερείπιο, τον φτιάξαμε, τον αναδείξαμε και τον κάναμε σημείο πολιτισμού. Συναυλίες, παραστάσεις, διαλέξεις…

Οι θεσμικοί φορείς σάς στάθηκαν;

Ο σημερινός δήμαρχος δεν έχει πατήσει. Ο προηγούμενος είχε τη διάθεση. Και για πρώτη φορά στην πόλη έγινε αυτό που δεν είχε γίνει ποτέ. Μετά τις συναυλίες γέμιζαν τα μαγαζιά, τα μπαράκια. Ζωή, ρε συ! Αυτή είναι η σκουριά μας όμως. Εγώ δεν πήγα να κάνω τον επιχειρηματία στα 60 μου χρόνια. Καμιά τριακοσαριά που κατάλαβαν τι κάνω, στήριζαν, αλλά δεν αρκούν αυτοί για τον χειμώνα. Από την άλλη το πιο σημαντικό για μένα, που με πόνεσε, το κατάλαβα μετά, δεν είχα τη σοφία να το δω πριν, ξέρεις ποιο ήταν; Πως έχασα μία δεκαετία που άντεχα να κάνω πράγματα, είπα «όχι» σε προτάσεις για να στηρίξω αυτή την ιδέα. Ουδέν κακόν αμιγές καλού, είχα την έμπνευση να κινηματογραφήσω όλη τη διαδικασία, πέταξα 38 φορτηγά μπάζα κι έχω 70 ώρες υλικό από τη δημιουργία του Τρενοτεχνείου: και έχω σαν υπέρτιτλο αυτό που λέει ο Ελύτης: «Ωσπου τέλος ένιωσα κι ας με έλεγαν τρελό, ότι από ένα τίποτα γίνεται ο παράδεισος». Εκανα τον παράδεισο, φιλαράκο!

Τώρα;

Τώρα γουστάρω αυτό που κάνω με τα παιδιά, δεν το βλέπω σαν μεροκάματο, έχω άποψη, έχω θέση, έχω και χρέος αυτήν τη σκυτάλη που πήρα από τους προηγούμενους να τη δώσω στους επόμενους. Από τη στιγμή που δήλωσα πως δεν έχω χρώμα, αλλά είμαι ένας ελεύθερος άνθρωπος, ένας ελεύθερος έλληνας πολίτης. Είμαστε πολλοί, αλλά είμαστε σκόρπιοι, θα βρεθούμε κάποτε…

Πέραν της μουσικής, παίζετε
και στην «Γκέμμα» του Λιαντίνη,
σε σκηνοθεσία του Πάνου
Αγγελόπουλου.

Την υπηρετώ, δεν παίζω.

Γιατί;

Μάλλον θα το ξανακάνουμε, και στην επαρχία τώρα. Το ευχάριστο είναι πως το 80% των θεατών είναι νέοι, κάτω των 40 – είναι πολύ παρήγορο.

Τι ήταν ο Λιαντίνης;

Φιλόσοφος. Τον γνώρισα, αλλά ήμουν πιτσιρικάς, ψαχνόμουν, το ’77-’78. Πιτσιρίκι. Τον γνώρισα πάντως.

Πού; Πότε;

Εχω γράψει κιόλας: «Λιαντίνη, το καντήλι σου πώς καίει δίχως λάδι, ο θείος σου ο Εμπεδοκλής με τι υλικό σ’ το ανάβει;» (απαγγέλλει). Εγώ τον γνώρισα στο ατελιέ του Θέμη Τσιρώνη. Λαϊκός ζωγράφος, πολύ καλός. Είχα κάνει τον «Μπαμπούλα», ένα θεατρικό, ήσουν αγέννητος, για το οποίο με αφόρισαν οι παπάδες στην Εύβοια.

Οι παπάδες;

Ναι, οι παπάδες αφορίζουν, μακάρι να αφόριζε και η τράπεζα. Ο «Μπαμπούλας» το 1975 ήταν ως εξής: από τη μια μεριά ήταν η αγροτική τράπεζα και από την άλλη η εκκλησία. Τότε γινόταν χαμός. Ενας Αγγλος είχε πάρει δεκάδες στρέμματα με μιάμιση δραχμή το ένα στην Εύβοια και ξεσηκώθηκαν οι κάτοικοι. Πήγα εγώ που λες και έπαιξα την παράσταση εκεί. Με αφόρισαν κανονικότατα. Τότε γνώρισα τον Λιαντίνη. Ηταν με τον Θέμη, παρέα.

Στην Αθήνα;

Ο Θέμης είχε το εργαστήρι του στην οδό Βατατζή και Ζωοδόχου Πηγής, στο Εκράν. Εγώ έμενα ακριβώς απέναντι. Το ’70 τόσο αυτά. Στο εργαστήρι του Θέμη ήταν όλο το Παρίσι, ο Μάης του ’68. Εκεί άκουσα πρώτη φορά για Μαρξ, Λένιν. Νόμιζα ώς τότε πως ο Μαρξ ήταν ποδοσφαιριστής. Οι μάγκες αυτοί ήταν καθηγητάδες, ζωγράφοι, εκεί ήταν ο Λιαντίνης. Οταν με αφόρισαν, τον ήξερα ως ο Μήτσος ο δάσκαλος, να σου πω, μου είπε: γαλόνια είναι αυτά! Ο Θέμης ζωγράφιζε τότε για ήρωες του ’21, από κει έβγαλα το τραγούδι για τον Καραϊσκάκη, τον πήρε ένας Ολλανδός και στενοχωρήθηκα. 800 χιλιάρικα κάνει, ρε, πάρ’ τον εσύ, μου λέει ο Θέμης. Θα σου βάλω και κάνα φιτίλι για να ψαχτείς παραπέρα. Χαθήκαμε μετά. Αλλαξα γειτονιά, έκανα τόσα πράγματα. Οταν έφυγε ο Λιαντίνης, πήρα χαμπάρι τι είναι. Είχα ψιλιαστεί κι εγώ, πέρασαν χρόνια, πήρα χαμπάρι. Σε μια συνέντευξη στην τηλεόραση λέω δεν μου αρέσουν τα σενάρια και επίσης είπα πως αν μπορούσα θα έκανα δώρο την «Γκέμμα» του Λιαντίνη στον κόσμο. Εφυγε η «Γκέμμα» από τα βιβλιοπωλεία τότε, έγινε ανάρπαστη. Και ύστερα από 20 χρόνια με πήρε τηλέφωνο ο σκηνοθέτης Πάνος Αγγελόπουλος και μου λέει «ετοιμάζω την “Γκέμμα”». Πήρα τηλέφωνο πριν από την πρεμιέρα τον φίλο μου τον Θέμη. Ζούσε χρόνια στον Αϊ-Γιάννη στο Κατάκολο και του είπα πως κάνουμε «Γκέμμα». Τον κάλεσα. Τελειώνοντας θα σε πάρω να πάμε στο κτήμα μου, να ξεκαλοκαιριάσουμε, του πρότεινα – δεν ήλθε. Και έπειτα από λίγο κρεμάστηκε. Με παίρνουν κοινοί φίλοι. Την ημέρα της πρεμιέρας έγινε το κακό και με έχει πιάσει τρομερή ταραχή, με έχει βαρέσει και η μαρμαρυγή. Τίγκα το θέατρο κι εγώ να βλέπω σε όλα τα καθίσματα τον Θέμη.

Οσοι έρχονται σε αυτά που κάνετε τώρα, σας λένε για τα παλιά;

Αυτοί που ξέρουν τι κάνω, έρχονται.

Εγώ σας θυμάμαι πολύ από τη σειρά «Κάμπινγκ».

Το πιο ωραίο είναι στον δρόμο. Ακούω κάτι φωνές και γυρνάω και μου κάνουν τον Μάιμο. Νιώθω σαν να είναι όλοι σόι μου.

Πώς γεννήθηκε ο Μάιμος που υποδυθήκατε;

Γεννήθηκε, σωστό. Αλλη ιστορία αυτή. Είχα κάνει τη «Μεθυσμένη πολιτεία». Κάποια στιγμή είναι ένας Σουηδός που θέλει να κάνουμε ταινία, και μου λέει ένας φίλος, κάνε ένα βιντεάκι που να έχει αποσπάσματα από όλα αυτά που έχεις κάνει να του τα δείξουμε. Ψάχνω να βρω και τη «Μεθυσμένη πολιτεία». Και δεν υπάρχει. Μου λέει ο μάγκας, εκεί, το έχουν σβήσει από την ΕΡΤ. Κι έχω στενοχωρηθεί πολύ τότε. Τότε κάναμε το «Κάμπινγκ», το ετοιμάζαμε για την ακρίβεια. Με τον Θωμόπουλο το κάναμε: ρε συ, Ανδρέα, το σβήσανε, του λέω. Μου λέει κάποια στιγμή να κάνουμε έναν χαρακτήρα σαν της «Μεθυσμένης πολιτείας». Πάω στο χωριό, πάω στο ποτάμι όπου πάω συχνά, όχι κάνας Δούναβης, μη φανταστείς, να βρω τον ρόλο. Παλεύω τότε, να μιλάω, να δοκιμάζω. Φεύγω με πανσέληνο να έλθω Αθήνα, ξεκινάγαμε σε δέκα ημέρες, βγαίνει μια φεγγαράδα απίστευτη: έγραψα τις περισσότερες σκηνές του Μάιμου, σε όλο το ταξίδι μέχρι την πόλη, από όλους τους τρελούς που ήξερα. Αν δεν τους αγάπαγα αυτούς, δεν θα έκανα τον Μάιμο.

Γιατί πέτυχε;

Γιατί κρύβει την κρυμμένη αθωότητα όλων μας. Και ο κάθε Μάιμος άμα μίλαγε καθαρά, δεν θα ήταν Μάιμος, έτσι γεννιούνται τα πράγματα: πηγαίνοντας με τους ρυθμούς της φύσης.

Κληρονομιά σας έχετε και
το «Ρεμπέτικο» του Κώστα Φέρρη.

Ναός. Πήρα χίλια πράγματα. Θυμάμαι τον δάσκαλό μου, τον Νίκο Γκάτσο. Τον είχα θεό από παιδάκι. Τα τραγούδια του τα είχα ξεχωρίσει. Στο πρώτο μου βιβλίο τού είχα κάνει αφιέρωση, δεν τόλμησα όμως να του το πάω. Μπήκε στο στούντιο, μα είχα τρακ, νόμιζα πως ήταν ο Δίας. Εκ των υστέρων έμαθα πως με αγαπούσε.

Μιλάτε για δασκάλους σας συχνά. Οπως για τον συγγραφέα Βαγγέλη Γκούφα.

Ψυχούλα, σπουδαίος συγγραφέας.

Και τον Βασίλη Γεωργιάδη.

Δάσκαλοί μου. Αυτός με βάφτισε. Στο «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» τον πρωτοσυνάντησα.

Τι είναι δάσκαλος;

Ο δάσκαλος είναι δάσκαλος, εγώ δηλώνω μαθητής. Αυτός που σου δείχνει και όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τη στάση του. Ο καθένας είναι μια κατάθεση. Μου λέει ο Γιώργης ο Χριστοφιλάκης: έχω ξεχωρίσει 52 θεατρικά αριστουργήματα νέων. Τα ξέρουν μόνον αυτοί. Πού είναι το Εθνικό Θέατρο, ρε φίλε; Να ανεβάσουν, να ποτίσουν τον ελληνικό πολιτισμό. Ο κόσμος καίγεται, τι ανεβάζουν;

Γράφουν σήμερα οι νέοι;

Δεν γίνεται να μη γράφουν. Οσο ήταν ο ΣΥΡΙΖΑ με τα τραγούδια βγήκε. Τώρα; Τώρα έχω τον «Παπαφλέσσα», όπως έγραψα τότε τον «Καραϊσκάκη» και έγινε χαμός. Ο Παπαφλέσσας τούς είπε: «Μάγκες, η μάχη ήταν λεωνίδεια», είχε πλήρη επίγνωση. «Οποιος δεν αντέχει να φύγει». Θα μας πούνε και ψώνια που γράφουμε πατριωτικά τραγούδια. Οταν έγραψα τους «Κυνικούς», ξεσκόνισα τα συρτάρια, είδα τα μαθητικά μου τετράδια που κάναμε μάθημα τους «Νεκρικούς διαλόγους». Είχα σημειώσει από τότε πράγματα κι έγραψα στα 50 μου τους «Κυνικούς». Ετσι είναι η ελληνική γραμματεία: σαν κήπος – μια πόρτα ανοίγεις και βλέπεις λουλούδια, φρούτα. Θα είσαι κόπανος άμα φύγεις!