Αντί του Γεώργιου Μαύρου… Θάνος Μωραΐτης

Είναι πολλοί οι τρόποι που ο ΣΥΡΙΖΑ φιλοδοξεί να μοιάσει στο ΠΑΣΟΚ. Κι ένας από αυτούς, ίσως ο πιο φιλόδοξος απ’ όλους, είναι αντιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο το κόμμα του πράσινου ήλιου κέρδισε την πολιτική και ιδεολογική ηγεμονία στον προοδευτικό χώρο κατά τη Μεταπολίτευση. Αν κάτι ήξερε το ΠΑΣΟΚ είναι πώς να εφευρίσκει ξανά και ξανά τον εαυτό του – κάθε φορά, με βάση τα δεδομένα και το πολιτικό πλαίσιο της εποχής. Υπό την ηγεσία του Ανδρέα Παπανδρέου, το ΠΑΣΟΚ επιχείρησε τρεις μεγάλες διευρύνσεις, που κάθε φορά του έδωσαν ένα νέο κυβερνητικό αφήγημα – αφήνοντας, παράλληλα, στο περιθώριο τις «λοιπές προοδευτικές δυνάμεις» που διεκδικούσαν τις ίδιες κατηγορίες ψηφοφόρων. Για τους οπαδούς του, ο Παπανδρέου ομογενοποίησε αυτό που σήμερα ονομάζεται Δημοκρατική Προοδευτική Παράταξη. Για τους εχθρούς του, «κατάπιε» όλα τα προοδευτικά ρεύματα μετά το 1974. Σε κάθε περίπτωση όμως κάθε διεύρυνση που επιχείρησε το ΠΑΣΟΚ ήταν σημαντική κυρίως λόγω των προσωπικοτήτων που κατάφερνε κάθε φορά να φέρει στις τάξεις του.

Ηδη από το 1977, το ΠΑΣΟΚ είχε αρχίσει να «μαζεύει» προσωπικότητες από τον χώρο του πολιτικού Κέντρου. Τότε ενσωματώθηκε στις τάξεις του ο Σάκης Πεπονής, ο οποίος προερχόταν από την προδικτατορική Εθνική Προοδευτική Ενωση Κέντρου (ΕΔΕΚ). Ο Πεπονής, ο αρχιτέκτονας του νόμου που δημιούργησε το ΑΣΕΠ, θεωρείται ακόμα και σήμερα μια από τις πιο μεταρρυθμιστικές φωνές του ΠΑΣΟΚ, με το οποίο πολιτεύθηκε έως το 2000. Λιγότερο γνωστός ήταν ο Ηλίας Κατριβάνος, που εκτός από δικηγόρος, ήταν στέλεχος της Ενωσης Κέντρου – Νέες Δυνάμεις μέχρι τις εκλογές του ’77, όταν εξελέγη βουλευτής με το ΠΑΣΟΚ. Οι δυο τους, ανάμεσα σε άλλους, επισημαίνουν ιδρυτικά στελέχη του κόμματος, ήταν η πρώτη ένδειξη πως ο Παπανδρέου, μετά το εκλογικό αποτέλεσμα του ’74, είχε καταλάβει πως έπρεπε, εκτός από τον ριζοσπαστικό λόγο, να εντάξει και παλιά κεντρώα στελέχη, απορροφώντας κυρίως το κόμμα του πατέρα του, την Ενωση Κέντρου – θα ήταν, με τα σημερινά δεδομένα, το «νέο» που κέρδισε το «παλιό».

Το κατάφερε το 1981, τη χρονιά της «Αλλαγής», βάζοντας στα ψηφοδέλτια του ΠΑΣΟΚ τον Γεώργιο Μαύρο. Ο Μαύρος, ο τελευταίος αρχηγός της Ενωσης Κέντρου, εξελέγη βουλευτής Επικρατείας όταν το ΠΑΣΟΚ ανέλαβε την εξουσία. Τότε, βέβαια, η διεύρυνση του κόμματος ήταν αμφίπλευρη, σηματοδοτώντας τις συνθήκες που είχαν διαμορφωθεί στην κοινωνία. Από τη μία, η μετριοπαθής Ενωση Κέντρου. Από την άλλη, ό,τι είχε απομείνει από την ΕΔΑ και δεν είχε απορροφηθεί από το ΚΚΕ και το ΚΚΕ εσωτερικού. Με πρόεδρο τον γνωστό αριστερό και αντιστασιακό Μανώλη Γλέζο, η ΕΔΑ αποφάσισε να συμπορευθεί με το ΠΑΣΟΚ και διαλύθηκε και τυπικά το 1985. Ο Γλέζος, γνωστός κομμουνιστής και ο Μαύρος, αυθεντικός κεντρώος, στο ίδιο κόμμα, κάτω από τον πράσινο μανδύα – μια πρώτη σύγκλιση δύο διαφορετικών προδικτατορικών ρευμάτων, που, παρότι όχι ανοιχτά εχθρικά το ένα απέναντι στο άλλο, την περίοδο του Εμφυλίου βρέθηκαν σε διαφορετικά στρατόπεδα.

«Αποτελεί χρέος μας να αποδώσουμε τιμή σε αυτούς που χάθηκαν, σε αυτούς που εξαιρέθηκαν, σε αυτούς που διώχθηκαν»: με τα λόγια αυτά, ο Παπανδρέου αναγνωρίζει την εθνική αντίσταση, επιτρέποντας στους πολιτικούς εξόριστους να επιτρέψουν στην πατρίδα τους. Ενας από αυτούς ήταν ο Μάρκος Βαφειάδης, ιστορικός καπετάνιος του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, που διέμενε στη Σοβιετική Ενωση επί 23 χρόνια. Παρότι οι γνώμες γι’ αυτόν, ακόμα και σήμερα, ποικίλλουν (ο πολιτικός σύντροφός του, Λεωνίδας Κύρκος, στην τελευταία του συνέντευξη, τον είχε αποκαλέσει «γελοίο άτομο»), η σημαντικότερη πράξη της ζωής του συνέβη δύο χρόνια αργότερα. Ο Βαφειάδης βρέθηκε στο σπίτι του Θρασύβουλου Τσακαλώτου, του στρατηγού του Εθνικού Στρατού με τον οποίο πολεμούσαν στον Γράμμο και το Βίτσι κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου. Ο ένας είχε προσπαθήσει πολλές φορές να σκοτώσει τον άλλο. «Κάναμε λάθος τότε», του λέει ο Τσακαλώτος. «Μάλλον στρατηγέ μου…», του απάντησε ο Μάρκος. Τόσο ο Τσακαλώτος όσο και ο Βαφειάδης στήριξαν το ΠΑΣΟΚ του Παπανδρέου. Ο Βαφειάδης κιόλας πολιτεύθηκε με το κόμμα, από το 1985 έως το 1993 – λέγεται πως, τον Μάιο του 1984, όταν συμμετείχε τιμητικά για πρώτη φορά σε συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, το χειροκρότημα ήταν τόσο δυνατό όσο και αυτό για τον ιδρυτή του κόμματος. Το 1985, μαζί με τον Βαφειάδη, το ΠΑΣΟΚ άνοιξε την αγκαλιά του στην ΕΔΗΚ (Ενωση Δημοκρατικού Κέντρου), τα τελευταία απομεινάρια της Ενωσης Κέντρου, που μέχρι τότε αντιστέκονταν στην γοητεία του Ανδρέα. Πέραν του Ιωάννη Ζίγδη, στο ΠΑΣΟΚ βρέθηκε και ο Γεώργιος-Αλέξανδρος Μαγκάκης, ο σημαντικός νομικός που αργότερα διετέλεσε υπουργός Δικαιοσύνης.

Η διεύρυνση του 1989 ήταν, εκτός των άλλων, διεύρυνση επιβίωσης. Κι αυτό γιατί, με το παράλληλο σχήμα της Δημοκρατικής Συμπαράταξης, το ΠΑΣΟΚ απέδειξε πως δεν συμφωνούσαν όλοι στον ενιαίο Συνασπισμό και στη ΝΔ με την παραπομπή του Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο. Από τη μια, το ιστορικό στέλεχος της ανανεωτικής Αριστεράς, Αντώνης Μπριλλάκης. Και από την άλλη, ο βουλευτής Μεσσηνίας και στέλεχος της ΝΔ, Ιωάννης Μπούτος. Οι δυο τους, ανάμεσα σε άλλους, σηματοδότησαν όλους εκείνους που δεν ήθελαν την καταδίκη του Ανδρέα για το σκάνδαλο Κοσκωτά. Και, όταν η καταιγίδα πέρασε, οι διευρύνσεις δεν σταμάτησαν: το 1993, ο συνταγματολόγος Δημήτρης Τσάτσος ανέλαβε ειδικός σύμβουλος για θέματα θεσμών του Παπανδρέου και το 1994 εξελέγη ευρωβουλευτής με το ΠΑΣΟΚ.

Από το 1994 στο σήμερα. Ο ΣΥΡΙΖΑ προσπαθεί να θυμίσει ΠΑΣΟΚ. Στην πραγματικότητα, όμως, προσπαθεί να απομυζήσει τη σημερινή του έκφραση, το Κίνημα Αλλαγής. Εχει ήδη προχωρήσει στις δικές του διευρύνσεις, με τον Παναγιώτη Κουρουμπλή, τον Μάρκο Μπόλαρη, τη Θεοδώρα Τζάκρη, τον Χρήστο Σπίρτζη. Ολοι τους, εκτός από το ιδρυτικό μέλος του ΠΑΣΟΚ Αντώνη Κοτσακά, βρέθηκαν ή βρίσκονται ακόμα σε θέση υπουργού ή υφυπουργού. Ολοι τους ορκίστηκαν να «μην ξαναψηφίσουν Μνημόνια», δεν παραιτήθηκαν όμως από τη θέση τους το καλοκαίρι του 2015. Οι τελευταίες δύο προσθήκες ονομάζονται Θάνος Μωραΐτης και Αγγελος Τόλκας. Ο πρώτος έφυγε από το ΠΑΣΟΚ ακολουθώντας τον Γιώργο Παπανδρέου στο ΚΙΔΗΣΟ. Επέστρεψε πριν απ’ όλους, αδειάζοντας τον πρώην πρωθυπουργό. Σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, όταν η Φώφη Γεννηματά του αρνήθηκε μια θέση στην Εκτελεστική Γραμματεία του κεντροαριστερού φορέα, ούρλιαζε ακατάληπτα στους διαδρόμους της Χαριλάου Τρικούπη. Ο δεύτερος ζήτησε να γίνει γραμματέας του Κινήματος Αλλαγής, πριν ακόμα υπάρξει φορέας – το καλοκαίρι του 2017, ζητώντας τη δέσμευση της Γεννηματά. Το ξαναζήτησε όταν το σχήμα πήρε σάρκα και οστά, χωρίς επιτυχία. Πριν από λίγο καιρό ήταν μια από τις επιλογές για την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Τελικά δεν ήταν ο εκλεκτός και οι ψίθυροι πως αυτή η άρνηση τον έφερε ένα βήμα πιο κοντά στον ΣΥΡΙΖΑ επιβεβαιώθηκαν με την ανακοίνωση του ανασχηματισμού.

Φαντάζεται κανείς τον Γεώργιο Μαύρο να φωνάζει γιατί το όνομά του δεν βρέθηκε σε μια λίστα; Ή τον Μανώλη Γλέζο να ψάχνει επιμόνως μια πολιτική καρέκλα; «Από λεπτό γούστο, αν μη τι άλλο, προσπαθώ να παραμένω ηθικά αγνός», που έλεγε και ο Προυστ.