Οι διαδηλώσεις ταρακουνούν τα Βαλκάνια

Τα Βαλκάνια βρίσκονται στο πόδι. Μεγάλες διαδηλώσεις πραγματοποιούνται τον τελευταίο καιρό σε Αλβανία, Σερβία και Μαυροβούνιο. Οι πολίτες ξεσηκώνονται εναντίον των κυβερνήσεών τους. Κάποιοι αποκαλούν αυτό το κλίμα αναταραχής «βαλκανική άνοιξη». Αλλοι διαφωνούν. Οπως λένε όμως οι ίδιοι οι διαδηλωτές: «20 χρόνια αναμονής για να ενταχθούμε στην ΕΕ και να αποκτήσουμε καλύτερη ζωή είναι πολύ καιρός. Εχουμε αρχίσει και κουραζόμαστε. Οσοι από εμάς δεν μετανάστευσαν σε άλλες χώρες βλέπουν όλο και περισσότερο τις ηγεσίες των χωρών μας ως εμπόδιο».

Αλβανία
Η περιφρόνηση του Ράμα

Χθες, χιλιάδες Αλβανοί διαδήλωσαν κατά της σοσιαλιστικής κυβέρνησης καθώς οι βουλευτές της αντιπολιτευσης αποφάσισαν να παραιτηθούν ομαδικά από τις έδρες τους στο Κοινοβούλιο ζητώντας την παραίτηση του πρωθυπουργού, Εντι Ράμα, και την ορκωμοσία μιας μεταβατικής κυβέρνησης η οποία θα οργανώσει νέες εκλογές. Οι διαδηλωτές πραγματοποίησαν μια ειρηνική πορεία, σε αντίθεση με τη διαδήλωση του περασμένου Σαββάτου, όταν η αστυνομία έκανε χρήση δακρυγόνων, βομβίδων κρότου-λάμψης και εκτοξευτήρων νερού για να εμποδίσει ομάδες διαδηλωτών να παραβιάσουν την είσοδο του κτιρίου όπου στεγάζεται το γραφείο του πρωθυπουργού.

Ο επικεφαλής του συντηρητικού Δημοκρατικού Κόμματος, Λουλζίμ Μπάσα, κατηγορεί τον Ράμα για διαφθορά και σχέσεις με το οργανωμένο έγκλημα. Ο Ράμα, από την πλευρά του, απευθύνεται συχνά με περιφρόνηση στην αντιπολίτευση, προκαλώντας την οργισμένη αντίδρασή της. «Δεν είμαστε λαός της βίας, αλλά της ελευθερίας και της δημοκρατίας και δεν θα δεχθούμε ποτέ μια κλοπή των ψήφων του λαού και δεκάδων εκατοντάδων εκατομμυρίων από τις τσέπες των Αλβανών», δήλωσε ο Μπάσα, το κόμμα του οποίου είχε κατηγορηθεί για διαφθορά όταν βρισκόταν στην κυβέρνηση.

Η αντιπολίτευση ανακοίνωσε ότι θα επεκτείνει τις διαδηλώσεις και σε άλλες πόλεις. Οι βουλευτές του κεντροδεξιού Δημοκρατικού Κόμματος και του κεντροαριστερού Σοσιαλιστικού Κινήματος Ολοκλήρωσης (LSI) αποφάσισαν τη Δευτέρα να παραιτηθούν ομαδικά από τις έδρες τους, βυθίζοντας τη χώρα σε πολιτικό αδιέξοδο. Η ευρωπαϊκή διπλωματία χαρακτήρισε την απόφαση αυτή «αντιπαραγωγική» και «εμπόδιο στη δημοκρατική λειτουργία στην Αλβανία».

Με τις 74 έδρες τους, συν μία υποστηρικτή τους από άλλο κόμμα, οι Σοσιαλιστές του Ράμα μπορούν να συνεχίσουν να κυβερνούν χωρίς την παρουσία της αντιπολίτευσης. Λίγο πριν από τη χθεσινή διαδήλωση, η ΕΕ και οι ΗΠΑ προειδοποίησαν τους αλβανούς πολιτικούς ηγέτες να αποφύγουν τη βία και τις λεκτικές προκλήσεις. «Υπογραμμίζουμε και πάλι το δικαίωμα των πολιτών να συμμετέχουν σε ειρηνικές διαδηλώσεις… όμως καταγγέλλουμε έντονα οποιεσδήποτε δηλώσεις πολιτικών ηγετών καλούν σε βία», υπογράμμισαν σε κοινή δήλωσή τους η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Φεντερίκα Μογκερίνι, και ο επίτροπος αρμόδιος για τη διεύρυνση, Γιοχάνες Χαν. Οι ενέργειες αυτές «υπονομεύουν την πρόοδο που έχει κάνει η χώρα στον δρόμο προς την Ευρωπαϊκή Ενωση», πρόσθεσαν.

Σερβία
1 στα 5 εκατοµµύρια

Αν στην Αλβανία οι διαδηλώσεις ξεδιπλώνονται τις τελευταίες ημέρες, στη Σερβία μπήκαν στον τρίτο μήνα. Το Σάββατο, οι διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν και πάλι στο κέντρο του Βελιγραδίου αλλά και άλλων πόλεων ζητώντας την παραίτηση του προέδρου, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, την κυβέρνηση του οποίου κατηγορούν για παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πολιτικές πιέσεις, βία και απειλές για την ελευθερία των ΜΜΕ. Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν από την αιματηρή επίθεση που δέχθηκε στις 23 Νοεμβρίου ο πολιτικός της αντιπολίτευσης, Μπόρκο Στεφάνοβιτς, από μασκοφορεμένους άνδρες. Οι διαδηλωτές ζητούν επίσης να ερευνηθεί η απόπειρα δολοφονίας του Μίλαν Γιοβάνοβιτς – δημοσιογράφου που διερευνούσε τις σχέσεις των πολιτικών με το οργανωμένο έγκλημα – στο σπίτι του οποίου σημειώθηκε εμπρησμός στις 12 Δεκεμβρίου και να διαλευκανθεί η δολοφονία του σέρβου πολιτικού στο Κόσοβο, Ολιβερ Ιβάνοβιτς. Οι διαμαρτυρόμενοι ζητούν το επίπεδο των δημοκρατικών ελευθεριών και δικαιωμάτων να ανταποκρίνται σε αυτό μιας χώρας υποψήφιας για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Η κυβέρνηση απαντά με επιθέσεις προς τους διαδηλωτές και τα κίνητρά τους. Στις 9 Δεκεμβρίου πέρυσι, την ημέρα των πρώτων μεγάλων διαδηλώσεων, ο πρόεδρος Βούτσιτς αποτάνθηκε δημόσια στους συγκεντρωμένους: «Μπορείτε να περπατάτε όσο θέλετε, δεν θα ικανοποιήσω ούτε ένα αίτημά σας. Ούτε εάν συγκεντρωθείτε 5 εκατομμύρια». Εκτοτε οι διαδηλώσεις έγιναν γνωστές με το όνομα «1 στα 5 εκατομμύρια»

Ο Νεμπόισα Ζελένοβιτς είναι δήμαρχος του Σαμπάκ, μιας από τις ελάχιστες πόλεις της Σερβίας που δεν ελέγχει το κυβερνών κόμμα. Τον Νοέμβριο στο Στρασβούργο, κατέθεσε στο Συμβούλιο της Ευρώπης καταγγέλλοντας πλήθος παραβιάσεων. «Αστυνομικοί, εφοριακοί, φιλοκυβερνητικές εφημερίδες ασχολούνται και κυνηγούν εκείνους που ασκούν κριτική στην κεντρική κυβέρνηση, ασχέτως του νόμου και της άποψης των πολιτών που μας ψήφισαν σε τοπικό επίπεδο», είχε δηλώσει.

Η 24χρονη Γελένι Ανασάσοβιτς είναι πολύ νέα για να θυμάται τον πόλεμο. «Οι γονείς μου μου λένε να μην ανακατεύομαι, γιατί θα καταστρέψω το μέλλον μου», εξηγεί στους «New York Times». Ομως μετά την επίθεση στον Στεφάνοβιτς μαζί με συμφοιτητές της οργάνωσαν μέσω Ιντερνετ την πρώτη διαδήλωση. Νόμιζαν ότι θα συγκεντρωθούν 7.000 άτομα. Μαζεύθηκαν διπλάσιοι. Και έκτοτε αυξάνονται.

Μαυροβούνιο
Διαφθορά και σκάνδαλα

Αντικυβερνητικές διαδηλώσεις με μεγάλη συμμετοχή διεξάγονται τον τελευταίο καιρό και στην πρωτεύουσα του Μαυροβουνίου, την Ποντγκόριτσα, με αίτημα τις παραιτήσεις του προέδρου, Μίλο Τζουκάνοβιτς, και του εισαγγελέα που είναι αρμόδιος για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος και κατηγορώντας την κυβέρνηση για διαφθορά. Τα συνθήματα των συγκεντρωμένων είναι: «Μίλο, κλέφτη» και «Οχι άλλο έγκλημα». Ο Τζουκάνοβιτς, βετεράνος πολιτικός που κυβερνά το Μαυροβούνιο από το 1991, έχει κατηγορηθεί από έναν πρώην σύμμαχό του για διαφθορά και εμπλοκή σε οικονομικά εγκλήματα, με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν τον τελευταίο καιρό μια σειρά σκάνδαλα που αφορούν την κυβέρνησή του. Ο Ντούσκο Κνέζεβιτς, ιδρυτής και πρόεδρος του ομίλου Atlas Group, με δεκάδες εταιρείες μεταξύ των οποίων και τράπεζες στη Σερβία, την Κύπρο, τη Ρωσία και τη Βρετανία, κατηγορεί τον Τζουκάνοβιτς ότι προσπαθεί να του υφαρπάξει τον όμιλο, καθώς και οικόπεδα-φιλέτα στην αδριατική ακτή της χώρας.

Οι διαδηλωτές ζητούν επίσης να αντιμετωπισθεί η δύσκολη οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκονται και να πάρει πίσω η κυβέρνηση τις αυξήσεις στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας, που επέβαλλε πρόσφατα. Το Μαυροβούνιο των 620.000 πολιτών είναι χώρα υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ. Εγινε μέλος του ΝΑΤΟ το 2017 έπειτα από μια σκληρή σύγκρουση με τα φιλορωσικά κόμματα της αντιπολίτευσης.

Μέσα σε όλη αυτή την αναταραχή στις τρεις βαλκανικές χώρες, συνεχίζει να μαίνεται η κρίση στις σχέσεις Σερβίας – Κοσόβου, αφού ο πρωθυπουργός του Κοσόβου, Ραμούς Χαραντινάι, απέρριψε κάθε συζήτηση για αλλαγή των συνόρων που θα οδηγούσε στη δημιουργία εθνικών κρατών. «Η διαίρεση με βάση τα εθνικά κριτήρια δεν είναι ρεαλιστικό σενάριο», τόνισε ο Χαραντινάι σε συνέντευξη Τύπου, σχολιάζοντας τις δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών της Σερβίας, Ιβιτσα Ντάτσιτς.