Από τον Ορφέα Σμύρνης στον Πανιώνιο

Το ημερολόγιο έδειχνε 14 Σεπτεμβρίου 1890 όταν άρχισε το ταξίδι του στον χρόνο με αφετηρία τη Σμύρνη. Τότε που μια ομάδα νεαρών Ελληνόπουλων, με κίνητρο την αγάπη τους για τη μουσική, ίδρυσαν ένα σύλλογο, τον Ορφέα. Αν και ο προσανατολισμός του αρχικά ήταν καλλιτεχνικός, επηρεασμένος από το κίνημα του ρομαντισμού που είχε επικρατήσει στην Ευρώπη, για «την εκμάθησιν της μουσικής και την διέγερσιν και διάδοσιν του μουσικού αισθήματος», σύντομα λοξοδρόμησε. Ακολούθησε τον δρόμο του αθλητισμού και εγένετο… Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος Σμύρνης. Το αρχαιότερο εν ενεργεία σωματείο της χώρας μας αλλά κι ένας σύλλογος που, μετά την καταστροφή της γενέτειρας γης του, κατάφερε στη νέα του εστία επί ελληνικού εδάφους να εξελιχθεί σε χαρακτηριστικό αθλητικό λίκνο της πόλης.

Ολοι αυτοί οι σταθμοί στην ιστορία του Πανιωνίου περιγράφονται στο φωτογραφικό λεύκωμα «Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος Σμύρνης: 1890 Μνήμες» του Βαγγέλη Χατζατουριάν που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Μίλητος. Πρόκειται για μια έκδοση 540 σελίδων, η οποία συνοδεύεται από ωριαίο ντοκιμαντέρ και αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη καταγραφή για τη διαδρομή της ομάδας από την ίδρυσή της στη Σμύρνη μέχρι τη μετεγκατάστασή της στον τόπο όπου θεωρείται σήμερα η φυσική συνέχεια της γενέτειράς της, τη Νέα Σμύρνη.

Οι σελίδες του τόμου εικονογραφούνται με μια πλούσια συλλογή σπάνιων ή ανέκδοτων φωτογραφιών και εγγράφων που αποτελούν την απαραίτητη ιστορική τεκμηρίωση, ωστόσο λειτουργούν και ως φορείς αναμνήσεων για τους παλαιότερους και εισαγωγείς σε νέους κόσμους για τους νεότερους. Η πορεία στον χρόνο γίνεται ακόμα περισσότερο φανερή από τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες αρχείου που στο τέλος καταλήγουν να είναι έγχρωμες εικόνες δράσης από τα γήπεδα όλης της χώρας. Σε πρώτο πλάνο βρίσκονται φυσικά η δράση και το έργο του Πανιώνιου στην πορεία τριών αιώνων. Ωστόσο παράλληλα περνάει και η εικόνα μιας άλλης εποχής, από την κοσμοπολίτικη Σμύρνη της ευμάρειας μέχρι τον αφανισμό σχεδόν ολόκληρου του ελληνικού της στοιχείου και την προσφυγιά των ανθρώπων της σε νέες πατρίδες.

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ. Το βιβλίο χωρίζεται σε συνολικά 34 κεφάλαια που ακολουθούν τη χρονολογική σειρά. Η αφήγηση περνάει από την ίδρυση του Ορφέα και την ανάπτυξή του στη Σμύρνη έως και τη μετακόμισή του στη Νέα Σμύρνη και τις πιο σύγχρονες διεθνείς διακρίσεις των αθλητών του. Ενδιαφέροντα στοιχεία, άγνωστα στο ευρύ κοινό, είναι οι πρωτοβουλίες των μελών του για την καθιέρωση των σχολικών αγώνων, των Πανιώνιων Αγώνων με τη συμμετοχή αθλητών από όλη την Ελλάδα, την ίδρυση Σχολής Γυμναστών και Ενωσης Αθλητικών Συντακτών, την προώθηση του γυναικείου αθλητισμού και τη βράβευσή του από την Ακαδημία Αθηνών το 1949. Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στους τίτλους του Πανιωνίου, όπως στο Βαλκανικό Κύπελλο (1971) και τα δύο Κύπελλα Ελλάδας που έχει κατακτήσει το ποδοσφαιρικό τμήμα του συλλόγου (1979, 1998), αλλά στο Κύπελλο Ελλάδας του μπασκετικού τμήματος (1991) και το Πρωτάθλημα του γυναικείου τμήματος μπάσκετ (2007). Δεν λείπουν βέβαια και τα μελανά σημεία στην εξέλιξη του συλλόγου, όπως οι κατά καιρούς διάλυση τμημάτων του, όπως το βόλεϊ, η σκιώδης προεδρία του Αχιλλέα Μπέου στο ποδόσφαιρο μαζί με τον οικονομικό μαρασμό του τμήματος.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στις σημαίες του συλλόγου, τους πιο αναγνωρίσιμους αθλητές που φόρεσαν τη φανέλα του Πανιωνίου στα 129 χρόνια ζωής του συλλόγου με ένθετο σύντομο βιογραφικό τους και φωτογραφίες. Ετσι, ανά δεκαετίες μπορεί κάποιος να μάθει για τον Νικόλαο Ανδρεαδάκη, τον πολυνίκη των Πανιώνιων Αγώνων της Σμύρνης που χάθηκε κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή, τη Φανή Αργυρίου, κορυφαία των αθλητριών του συλλόγου που ασχολήθηκε με τον στίβο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και τον Βαγγέλη Δεπάστα, τον σημαντικότερο στιβίστα του συλλόγου. Ή να φέρει στο μυαλό φιγούρες όπως του ποδοσφαιριστή Γιώργου Δέδε, του πρώτου σκόρερ του συλλόγου στην Α’ Εθνική, του Μάκη Δενδρινού, του «Βούδα» του μπάσκετ που άφησε το αποτύπωμά του στην ιστορία του κλαμπ ως προπονητής και του «Μπέμπη» Φάνη Χριστοδούλου, ενός από τους σημαντικότερους έλληνες μπασκετμπολίστες.