Ο κυρίαρχος λα(γ)ός και οι άχρηστοι διατηρητέοι

Mέσα σε κλίμα προεκλογικής συγκέντρωσης, με οπαδούς δεξιά κι αριστερά, μπαλόνια και ιαχές, ξεκινά η φετινή παράσταση του Βασίλη Παπαβασιλείου, στο Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν. Εμπνευσμένο από την ελληνική τρέχουσα πραγματικότητα, το κείμενο του έργου, ένας ιδιότυπος, προσωπικός μονόλογος του καλλιτέχνη, χτυπάει φλέβα: Πραγματεύεται με χιούρορ τα κακώς κείμενα της εποχής μας, ενώ την ίδια στιγμή προτείνει λύσεις που αν και μοιάζουν μη εφαρμόσιμες, αντικατοπτρίζουν πλήρως την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η Ελλάδα.

Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός επιστρέφει, τρία χρόνια μετά το «Σιχτίρ ευρώ, μπουντρούμ δραχμή, θα πεις κι ένα τραγούδι», στον ήρωα που ο ίδιος δημιούργησε, τον Φωκίωνα Καπνίδη, τον τρόφιμο του Ασύλου Ανιάτως Ψεκασθέντων Ολικώς Υστερούντων (ΑΑΨΟΥ). Τη στιγμή που η χώρα γιορτάζει την έξοδο από τα Μνημόνια, το Ιδρυμα, συμμετέχοντας στο μεγάλο πανηγύρι, βάζει λουκέτο. Και ο Φωκίων γίνεται υποψήφιος…

Ο λόγος του Βασίλη Παπαβασιλείου είναι αυτό που χαρακτηρίζει την παράσταση στη σκηνή της Οδού Φρυνίχου. Ενας λόγος καίριος, ακριβής, γοητευτικός, περιπαικτικός. Ενας λόγος που προέρχεται από έναν άνθρωπο που έχει γνώσεις, μόρφωση, καλλιέργεια, χιούμορ (άσπρο και μαύρο), έναν καλλιτέχνη με ευαισθησίες που διαθέτει τον απαιτούμενο κυνισμό για να μη χαϊδέψει τα αφτιά του κοινού του. Προτείνοντας να γίνει νόμος η συνήθεια του Ελληνα «Χάσε τον χρόνο σου».

Ο Παπαβασιλείου είναι τολμηρός γιατί εκφράζει την άποψή του, αιχμηρή και εμπεριστατωμένη. Και παράλληλα αυτό το μετατρέπει σε θέατρο, σε ένα είδος «διαδραστικού» μονολόγου, όχι γιατί κάνει διάλογο με το κοινό, αλλά γιατί αυτό το ίδιο κοινό είναι οι «οπαδοί» του Φωκίωνα και οι επικριτές του.

Χωρίς σκηνικό, φορώντας ένα κοστούμι (και γραβάτα) ο ηθοποιός, ως μέγιστος αρτίστας κρατά σε εγρήγορση το ακροατήριό του γιατί δεν σταμάτα να εκπλήσσει: Με τις προτάσεις και τις ιδέες του για το πώς θα σωθεί η χώρα – κορυφαία η έμπνευση του εκ γενετής συνταξιούχου, με τις παρατηρήσεις πολιτικού χαρακτήρα για το «πώς φτάσαμε ώς εδώ», για το διεισδυτικό του χιούμορ, για την εμπεριστατωμένη κριτική που ασκεί σε πρόσωπα και πράγματα και για τον υπαινικτικό χαρακτήρα του λόγου και της ερμηνείας του.

Ενα μάθημα παραδίδει ο Βασίλης Παπαβασιλείου, μάθημα θεάτρου και πολιτικής μαζί, ένα μάθημα για τον πολίτη και τον πολιτικό. Το ενδιαφέρον εστιάζεται στην υψηλού επιπέδου διακωμώδηση και τον, αριστοφανικού τύπου, σχολιασμό, μια επιθεώρηση προσωπικού χαρακτήρα. Χωρίς ίχνος χυδαιότητας αναφέρεται στον «Κυρίαρχο λα(γ)ό» και τους «άχρηστους διατηρητέους».

Μέσα σε 65 λεπτά ζωντανεύουν πρόσωπα και πράγματα – από τους γενάρχες ώς το Ποτάμι, από τον Ανδρέα Παπανδρέου («Μια χώρα που την έλεγαν ΠΑΣΟΚ και τη φώναζαν Ελλάδα») ώς τον Βασίλη Λεβέντη, από το Καστελλόριζο ώς τις Βρυξέλλλες, όλοι και όλα είναι μέσα. Η Ιστορία, ο Τύπος, οι πολιτικές εξελίξεις και τα παραμύθια των πολιτικών, οι εκλογές και το δημοψήφισμα που πέρασαν, αυτά που είναι να έρθουν.

Στους «Ζυγούς λύσατε» ο Βασίλης Παπαβασιλείου δεν χρησιμοποιεί το θέατρο για να βγάλει λόγο. Μετατρέπει το σανίδι σε μέγιστη αρένα, σε πεδίο μάχης, καλώντας ενώπιος ενωπίω όλους μας, μηδενός του εαυτού του εξαιρουμένου. Κι αυτό το θεατρικό παιχνίδι προκαλεί το ίδιο γέλιο που γεννά ο καθρέφτης όταν τολμήσουμε να σταθούμε απέναντί του – πικρό και μαζί λυτρωτικό. Ισως γιατί το γέλιο, όπως λέει ο ίδιος στην παράσταση, «είναι το τέλος των πραγμάτων».

Οι ιστορίες του Νίκου Μαστοράκη

Η πρεμιέρα έπρεπε να είχε γίνει πέρυσι. Η αναβολή της στάθηκε αιτία να μην επιχορηγηθεί φέτος το Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν. Οι αντιξοότητες, ωστόσο, συνεχίστηκαν για το ανέβασμα του έργου του Εντεν Φον Χόρβατ «Ιστορίες από το Δάσος της Βιέννης», με αποτέλεσμα την αποχώρηση, τελικά, του σκηνοθέτη Νίκου Μαστοράκη. Τη σκηνοθεσία ανέλαβε και υπογράφει η Μαριάννα Κάλμπαρη, καλλιτεχνική διευθύντρια του ιστορικού θεάτρου. Η παράσταση δεν σήκωνε άλλη αναβολή… Η πρεμιέρα θα δοθεί μέσα στην τρέχουσα εβδομάδα στο Υπόγειο της οδού Πεσμαζόγλου.

Σκηνοθέτης από τους εκλεκτούς, ο Νίκος Μαστοράκης ανήκει στους μοναχικούς και ελεύθερους σκοπευτές του χώρου. Εμπειρος δημιουργός που δεν μπαίνει εύκολα σε καλούπια, βαθύς γνώστης του θεάτρου, έχει στο ενεργητικό σημαντικές παραστάσεις – «Η επανένωση της Βόρειας με την Νότια Κορέα», «Τα παιδιά του ήλιου», «Μεφίστο», «Η τριλογία του παραθερισμού», «Αγγελοι στην Αμερική», «Το Γάλα» και πόσες ακόμα. Φέτος υπογράφει τη σκηνοθεσία και στην κωμωδία «Πουλιά στον αέρα» στο θέατρο Αλίκη.

Ξεκίνησε ως ηθοποιός, φοίτησε στη σχολή του Κουν αλλά ολοκλήρωσε τις σπουδές του στου Κατσέλη, δεν άργησε να εγκαταλείψει την υποκριτική και να στραφεί στη σκηνοθεσία. Είχαν μεσολαβήσει δέκα χρόνια στη Βιέννη και πολλά ταξιδια στην Ευρώπη, όπου είδε κι έμαθε πολλά για το θέατρο. Η Μπέτυ Αρβανίτη ήταν η πρώτη που τον κάλεσε να ανεβάσει παράσταση στη νεοσύστατη Β΄Σκηνή του Οδού Κεφαλληνίας. Ακολούθησε ο Τάσος Μπαντής στο Εμπρός. Δεν ξανάπαιξε και μάλλον ανακουφίστηκε.

Δεν είναι εύκολη περίπτωση ο Νίκος Μαστοράκης. Γι΄αυτό και τα τελευταία χρόνια δουλεύει περισσότερο με έναν άτυπο θίασο που έχει δημιουργήσει, με ταλαντούχους ηθοποιούς, επιλέγοντας το γνώριμο. Και καταθέτει παραστάσεις με σαφή ταυτότητα.

Το άγνωστο τον συγκινεί στα μεγάλα ταξίδια που συνηθίζει να κάνει, σε τόπους μακρινούς, με διαφορετικές κουλτούρες και νοοτροπίες – κάπως έτσι ανακάλυψε και την Ασία. Είναι κι αυτό ένα χαρακτηριστικό της προσωπικότητας ενός καλλιτέχνη που προτιμά να ζει λίγο έξω από τον κόσμο, ενώ την ίδια στιγμή παραμένει ενήμερος για όσα συμβαίνουν γύρω μας. Οι ευαίσθητοι και τολμηροί άνθρωποι ζουν πιο δύσκολα – συνήθως.