Το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης

Ο Μαξ Τέγκμαρκ (1971), καθηγητής Φυσικής στο ΜΙΤ και πρόεδρος του Ινστιτούτου για το Μέλλον της Ζωής, είναι αστέρας του Διαδικτύου. Οι αναρτήσεις των διαλέξεών του προς υψηλόβαθμα στελέχη της Google, ενώπιον φοιτητών και επιστημονικού κοινού, η συνέντευξη που δίνει στη γυναίκα του Μέια για να προβάλει το βιβλίο του «Life 3.0», ο ιστότοπός του όπου το πληθωρικό ερευνητικό και συγγραφικό έργο του εγκωμιάζονται ενθέρμως από προσωπικότητες της επιστήμης και της δημοσιογραφίας έχουν την αποδοχή εκατομμυρίων ζηλωτών. Οι σύντομες ομιλίες του στις εκδηλώσεις της TED (Τεχνολογία, Ψυχαγωγία, Σχεδιασμός) συγκεντρώνουν τον θαυμασμό ενός παγκόσμιου ακροατηρίου, όπως και οι συναντήσεις του με κορυφαίους επιχειρηματίες και νομπελίστες επιστήμονες σε σεμινάρια που συνδυάζουν την έρευνα με την οικονομία και τη διαμόρφωση του κόσμου της Τεχνητής Γενικής Νοημοσύνης (ΤΓΝ), την οποία ευαγγελίζεται με πάθος και εκφράζει με τρόπο ευκολονόητο για τον κατ’ εκτίμηση επαρκή αναγνώστη.

Για τον Τέγκμαρκ, η Ζωή είναι μια διαδικασία ικανή να διατηρεί την πολυπλοκότητά της, επιδεκτή αντιγραφής. Στην αρχική μορφή της (Life 1.0), που είναι το βιολογικό στάδιο, τροποποιεί εξελικτικά το υλισμικό (hardware) και το λογισμικό της μέρος (software). Με την ολοκλήρωση αυτού του επιτεύγματος, η οποία επιτυγχάνεται στο τέλος χρονικής περιόδου εκατομμυρίων ετών, η Ζωή περνάει σε επόμενη μορφή (Life 2.0), όπου η εξέλιξη του υλισμικού μέρους της οδηγεί στον σχεδιασμό ενός λογισμικού πέραν του βιολογικού, σε μια πολιτισμική διατύπωση, επόμενο στάδιο ανάπτυξης. Είναι τότε η σταθερότητα των εργαλείων του υλισμικού που συγκροτεί τη βάση επί της οποίας θεμελιώνεται ο πολιτισμός, ένα σύστημα παραγόντων ιδιαίτερης πολυπλοκότητας, καθώς το λογισμικό αναπτύσσεται αναζητώντας το κατάλληλο υλισμικό. Η αναζήτηση, ταχύτερη απ’ ό,τι στο προηγούμενο στάδιο εξέλιξης των πραγμάτων, η σύμπλευση επεκτατικού σχεδιασμού υλισμικού και λογισμικού φέρνουν τη Ζωή στο σημερινό στάδιο, πάει να πει στη μορφή Life 3.0.

Aυτή η πορεία είναι αποτέλεσμα της ανθρώπινης νοημοσύνης, νοούμενης ως ικανότητας επίτευξης συγκεκριμένων πολυδιάστατων στόχων, είτε αυτοί είναι αριθμητικά περιορισμένοι διά της χρήσης δυσμετάβλητων κανόνων (π.χ. οδηγώ αυτοκίνητο) είτε απαιτούν γενική νοημοσύνη, αποκτούμενη διά της μάθησης (εμπειρικής και παιδευτικής), η οποία επιτρέπει και διευκολύνει, ως καθολική νοημοσύνη πλέον, την επίτευξη κάθε στόχου, επειδή έχει την ικανότητα και το σύστημα πρόσβασης σε πολυπληθή δεδομένα (big data) και πόρους (resources). Σε αυτό το σημείο ο Τέγκμαρκ συναντάει τους Ματουράνα και Βαρέλα («Το Δέντρο της Γνώσης», μετ. Σπ. Μανουσέλης, εκδ. Κάτοπτρο, 1992), οι οποίοι έχουν επιβάλει το ερευνητικό τους συμπέρασμα ότι κάθε σύστημα φτάνει σε ένα περιβάλλον ωρίμανσης (αυτοποίησης), οπότε με την εμφάνιση ενός νέου παράγοντα βγαίνει σε ένα «σταυροδρόμι» (bifurcation) όπου επιλέγει την επόμενη εξέλιξή του. Η μορφή Life 3.0 είναι η ολοκλήρωση της ωρίμανσης της ανθρώπινης καθολικής νοημοσύνης και το πέρασμά της στην ικανότητα ενός συστήματος να επιτυγχάνει οποιαδήποτε γνωσιακή (σωματική και πνευματική) ικανότητα εργασίας εξίσου καλά με τους ανθρώπους. Αυτή είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη, καθοριστικό χαρακτηριστικό της οποίας είναι η πρωτοκαθεδρία του λογισμικού, απόρθητη όταν γίνεται λόγος για ΤΓΝ, δεδομένου ότι το λογισμικό ανθρωποποιείται, αποκτάει δηλαδή «πρόσωπο» ικανό να προβαίνει σε διορθώσεις, επιτάχυνση των διαδικασιών για τη λήψη απόφασης, αυτονόμηση από τις χρονικές, θυμικές και αβέβαιες ανθρώπινες περιπλοκές. Κοντολογίς, η ΤΓΝ είναι Υπερνοημοσύνη, δηλαδή ευρύτατη νοημοσύνη ανώτερη του ανθρώπινου επιπέδου.

Τρεις σχολές σκέψης

Το ερώτημα πότε θα πραγματοποιηθεί η ΤΓΝ απασχολεί τρεις σχολές σκέψης: τους ψηφιακούς ουτοπιστές που υποστηρίζουν ότι η ΤΓΝ θα πραγματοποιηθεί και θα είναι χρήσιμη για την ανθρωπότητα, τους τεχνοσκεπτικιστές που πιστεύουν ότι δεν θα υλοποιηθεί στο προβλέψιμο μέλλον και τους οπαδούς της ωφέλιμης Τεχνητής Νοημοσύνης, της οποίας ο στόχος δεν είναι άλλος από τη δημιουργία μιας μη κατευθυνόμενης νοημοσύνης, αλλά μιας ωφέλιμης νοημοσύνης. Σε αυτόν τον στόχο έχουν στρέψει την προσοχή τους ηγετικές μορφές στον χώρο της τεχνολογίας όπως ο Μπιλ Γκέιτς και ο Ελον Μασκ, στοχαστές όπως ο Βέρνορ Βιντζ, διεπιστήμονες και πολυεπιστήμονες, οι οποίοι πέραν της μακρόχρονου ορίζοντα εξασφαλισμένης χρηματοδότησης μελετών και έργων (projects), πέραν συναντήσεων για την παρουσίαση πολυπαραγοντικών ιδεών, αξιολόγησης πεπραγμάτων, σχεδιασμού των επόμενων βημάτων, διαχέουν σε έντυπα και ψηφιακά μέσα, με τη μορφή επιστολών, «μανιφέστων», δημοσιεύσεων (papers), τη στρατηγική της συγκροτημένης και επίμονης προόδου της ΤΓΝ, της Υπερνοημοσύνης. Διακρίνει κανείς ξεκάθαρα μια απίστευτη σε ποσότητα και ποιότητα συσσώρευση γνώσης, εργαλείων, διαθέσεων, εξελίξεων, επενδύσεων σε πάγια και σε εξαιρετικά εξειδικευμένες υπηρεσίες, η οποία έχει εισέλθει σε διαρκώς αυξανόμενη επιτάχυνση και παράγει εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης στον καθημερινό βίο και στις ατομικές και συλλογικές διασυνδέσεις, με άμεση οικονομική, κοινωνική και πολιτική αποδοτικότητα.

«Μετα-άνθρωπος»
Το κακό στη λάμψη του καλού
Στο βιβλίο, ο Τέγκμαρκ επιδεικνύοντας εντυπωσιακή αθωότητα οραματιστή, δεν παραλείπει να αναφερθεί εξ ανάγκης στους κινδύνους της μετάβασης από την ανθρώπινη νοημοσύνη στην Τεχνητή Νοημοσύνη, στην ΤΓΝ, στην Υπερνοημοσύνη, κινδύνους μιας ακατασίγαστης έκρηξης, της οποίας τα επακόλουθα θα καθορίσουν τον κόσμο τα επόμενα δέκα χιλιάδες χρόνια, πολλά περισσότερα από τα ιστορικά χρόνια. Δεν παραλείπει την υποψία της κακής χρήσης, που αντισταθμίζεται από το δόγμα ότι ο αγώνας για πρόοδο χωρίς όρια, για το καλό της Ανθρωπότητας, υποτάσσει το κακό στη λάμψη του καλού, το οποίο πλεονεκτεί, επειδή έχει αμετακίνητους στόχους, ενώ το κακό ταλαιπωρείται από την πλημμυρίδα των απαιτητικών αντιφάσεών του. Γίνεται εμμέσως λόγος για τον ανθρωποιημένο πλανήτη Γη, για τον τεχνολογικά δομημένο «μετα-άνθρωπο», για την ανατέλλουσα «Ανθρωπόκαινο Εποχή» (ολοκληρωτική κυριαρχία του ανθρώπου επί του φυσικού περιβάλλοντος), για την ελαύνουσα «Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση» του Διαδικτύου των Πραγμάτων (Internet of Things – IoT), των μεγα-δεδομένων και του «δεδομενισμού» (dataism), που συνθέτουν την εξατομικευμένη χειραγώγηση επιθυμιών και αποκλίσεων, νοσηρή για τη δημοκρατία, απομακρυσμένο από τις αρχές του Διαφωτισμού και εντός των εγκλημάτων του πολύμορφου Ολοκληρωτισμού. Ωφέλιμο για τον αναγνώστη να διατρέξει το πόνημα (στερείται βιβλιογραφίας) ώστε να αναζητήσει αλλού τα θέματα που ο συγγραφέας δεν υπογραμμίζει ως θα όφειλε.

Max Tegmark
Life 3.0
Μτφ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός, 2018, σελ. 576
Τιμή: 24 ευρώ