Οι σαβανομάχοι των ιδεών

Υπάρχουν αρκετές λέξεις σχετικές: μειρακιογέρων, παιδαριογέρων, τα λύκεια και τα μορμολύκεια. Η λέξη νεοπουρό ή πουρότεκνο. Βαψομαλλιάς. Η λέξη παιδιαρίσματα ή νεανιεύματα. Ενενηντάρης με adidas. Οι ηλικίες και οι ιδεολογίες έχουν μπερδευτεί – τουλάχιστον πριν από τριάντα χρόνια υπήρχε μια αξιοπρέπεια: ο ώριμος και ο ηλικιωμένος το είχαν παραδεχτεί και ντύνονταν ανάλογα. Τώρα δεν υπάρχουν γέροι και είναι αμφίβολο αν υπάρχουν νέοι. Υπάρχουν παππούδες με φυτευτό μαλλί και μάγουλο α λα Νικόλ Κίντμαν, σαν τα κρύα τα νερά. Υπάρχουν και έφηβοι με ύφος και λεκτικό εσχατόγηρου. Σε κάποιο βαθμό το είχε πει και ο Μάνος Χατζιδάκις, πριν ακόμα βγει στη μόδα το υαλουρονικό οξύ: «Μετά τα πενήντα είμαστε όλοι συνομήλικοι». Θα ‘λεγε, πλέον, κανείς: μετά τα σαράντα.

Το θέμα κινείται στην απόλυτη σχετικότητα και δεν ξέρω αν ισχύει, αλλά λέγεται πως ο σχεδόν εκατοντούτης κ. Γλέζος ρώτησε έναν φίλο του που πήγε σε μια κηδεία: «Πόσων χρονών ήταν ο μακαρίτης;». «Εβδομήντα» απάντησε ο φίλος και ο κ. Γλέζος: «Μεγάλος ήτανε…».

Μπερδεύτηκε το πράγμα και η επιστήμη μάς τα έχει κάνει χειρότερα – κάποτε οι άνθρωποι έφευγαν εν καιρώ και τώρα με τα φάρμακα ξεπερνούμε το όριο, οπότε έχουν πολλαπλασιαστεί οι περιπτώσεις που το μυαλό εξεμέτρησε το ζην, αλλά το σώμα συνεχίζει απτόητο· μέχρι να βρουν και τη θεραπεία του Αλτσχάιμερ και να γίνουν όλα ακόμα πιο αφύσικα.

Βέβαια τα χειρότερα συμβαίνουν στον χώρο των ιδεών και των ιδεολογιών – εκεί γίνεται το έλα να δεις εδώ και χρόνια. Κάποιος ιταλός συγγραφέας έλεγε πως «δεν μαθαίνω Λατινικά, γιατί όταν πεθάνω θα μάθω τις νεκρές γλώσσες επιτόπου», αλλά δεν τρέχει το ίδιο με τις ιδεολογίες. Πολλά πεθαμένα λικέρ προσφέρονται ως ελιξίρια ανανέωσης, και το νέο που υποτίθεται θέλει να αντικαταστήσει το παλιό συχνά δεν είναι παρά μια εκδοχή ζόμπι, γηραλέες ή τετελεσμένες ιδέες που υποδύονται το φρέσκο, ενώ είναι προφανές πως έχουν μεταστεί εις Κύριον εδώ και δεκαετίες – τουλάχιστον. Βέβαια η ρητορική περί παλαιού και νέου πείθει ακόμα αφελείς, διότι, όπως λέει και ο Εμπειρίκος, «Νεότης, νεότης, τι ωραία που είναι τα μαλλιά σου».

Υπάρχει ανέκαθεν μια λογική ροπή προς τη νεότητα, την άλκιμη σφριγηλότητα, την ανανέωση, την αναγέννηση – αν και συνήθως όλα αυτά, σε πολιτικό τουλάχιστον επίπεδο, δεν υπάρχουν, εφόσον δεν υπάρχουν νέες ιδέες, νέες θεωρίες και νέοι οξυδερκείς διανοούμενοι. Αναμασώνται παλιατσαρίες επειδή κάποιοι τις ανακάλυψαν τώρα, επειδή κάποιοι τρώνε ακόμα ψωμί ανακυκλώνοντας τσιτάτα του 1920, θεωρίες για άλλες δομές κοινωνιών, για εποχές που δεν υπήρχαν smartphones, μεταμόσχευση μαλλιών, στήθη σιλικόνης, διηπειρωτικοί πύραυλοι και ηλεκτρονικό εμπόριο. Κάποιοι έχουν τραβήξει χειρόφρενο στον Μεσοπόλεμο και αυτό το λανσάρουν ως προοδευτισμό, ως τόλμη, ως ανατροπή, ως αβανγκάρντ, ως δήθεν. Σαβανομάχοι ιδεών. Εδώ παλεύεται ακόμα ο γάμος μεταξύ ομοφύλων, κατηγορείται (ίσως σωστά, αν υπάρχουν αποδείξεις) ο Μάικλ Τζάκσον για παιδοφιλία, ενώ υπάρχει από αιώνες η «Στράτωνος Μούσα Παιδική» και είναι γνωστό πως ο ρωμαίος αυτοκράτορας Νέρων παντρεύτηκε τον απελεύθερο Σπόρο Σαβίνα, ο οποίος πήγε στον γάμο με άλικο φόρεμα, ενώ οι ευφυείς έλληνες προσκεκλημένοι εύχονταν στους δύο άνδρες νεονύμφους «γνησίους παίδας γεννηθήναι».

Μάταια παιδευόμαστε. Οι αρχαίοι Ελληνες και οι Ρωμαίοι δεν ξεπερνιούνται με τίποτε – απόδειξη ότι η κυρία Νοτοπούλου, που ήταν ακτιβίστρια (τι λέξη κι αυτή) του «Δεν πληρώνω» και έδρασε στα διόδια και στα ιώδια, τώρα μοιράζει «επιταγές απόρων κορασίδων» σε σωματεία, γεγονός που κάνει την παλιά Δεξιά να φαντάζει ως πρωτοπορία για την εποχή της. Και ποια εποχή, ε; Την αμέσως μετά τον πόλεμο – το ωραίο είναι πως τώρα οι «επιταγές» λανσάρονται ως εκδοχή του προοδευτισμού, της διαφάνειας και της αγάπης προς τον λαό (για να μας ψηφίσει). Εξαγορά με διαφάνεια. Στο φως των προβολέων. Γι’ αυτό και λέγεται πως ο καλύτερος τρόπος να κρύβεσαι είναι να φανερώνεσαι. Αλλά το μπαχτσίσι, μπαχτσίσι, και με τα δικά μας τα λεφτά. Δηλαδή, πάλι πλιάτσικο.

Αυτή κι αν είναι ανατροπή, αλλά προς τα πίσω. Εκατό χρόνια πίσω. Η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας (κατά Ντίρενματ) που τώρα φοράει adidas με αερόσολα. Ιδεολογική πλαστική προσώπου. Σέπια και κρέπια που θέλουν να εμφανίζονται ως σύμβολα της νεότητας. Παλιά ανέκδοτα που προβάλλονται ως προοδευτισμός – το είπε και ο ΓΑΠ. Μίλησε για «προοδευτικές συμμαχίες» και απ’ την πολλή φρεσκαδούρα της ιδέας παραλίγο να πουντιάσουμε. Το χειρότερο με όλα αυτά τα μεσοπολεμικά είναι ότι προκαλούν ανία. Αβάσταχτη βαρεμάρα. Εχουν ειπωθεί χιλιάδες φορές απ’ το 1920, πανομοιότυπα, με τις ίδιες λέξεις, την ίδια έλλειψη ιδεών, την ίδια στερεότυπη, μπαγιάτικη διατύπωση. Χωρίς έμπνευση, χωρίς χάρη, χωρίς στυλ. Και χωρίς, ποτέ, κανένα πολιτικό αποτέλεσμα. Λόγια και πράξεις μεταστάντων, που ξαναστοιχειώνουν από νεο- ζόμπι, ως ανιαρά ρεφρέν. Λες και τρως μεταχειρισμένο ροξ.

Και τώρα που μαρινάρουν τον Μαδούρο, ξαναβλέπουμε αυτή την υπέργηρη νεότητα να τον στηρίζει με τις πεισιθάνατες ρυτίδες της – είναι κι αυτό μια εκδοχή του σχετικού προβλήματος των ιδεών. Οι οποίες δεν υπάρχουν. Αλλά και μήπως οι παλιές έχουν αφομοιωθεί; Αμφίβολο. Μιλάμε για ανύπαρκτα διαβάσματα, παλαιοκομματισμό, τσιτατοκαταναγκασμό, πνευματικό ραχιτισμό. Και αυτοί οι άνθρωποι θέλουν να ηγηθούν της κοινωνίας. Από πού κι ώς πού; Πολιτική νεότητα που πίνει μόνο τίλιο και φασκόμηλο.

Το γήρας είναι βέβαια «λιμήν δεινών» και γίνεται πιο αβάσταχτο όταν κάποιος δεν το αποδέχεται και δεν πορεύεται κατά φύση. Οταν νεάζει σε βαθμό φαιδρότητας. Το ακατανόητο όμως είναι μια νεότητα που γέρασε ακαριαία και θεληματικά κι όχι εξαιτίας των άλλων, όπως με τον Αναγνωστάκη που λέει «Μας γέρασαν προώρως, Γιώργο, το κατάλαβες;». Το χειρότερο είναι να το κάνεις από επιλογή, κατά Καρυωτάκη: «Τρελέ, που γέρασες και που ποτέ δεν ήσουν νέος».