Η ισπανική δίκη της πεντηκονταετίας

Ξεκίνησε χθες στη Μαδρίτη η δίκη των δώδεκα καταλανών αυτονομιστών ηγετών για την απόπειρα απόσχισης της Καταλωνίας από την Ισπανία τον Οκτώβριο του 2017. Οι κατηγορίες που αντιμετωπίζουν αφορούν τις πράξεις της εξέγερσης, της στάσης και της κατάχρησης δημοσίων πόρων. Είναι μια δίκη που η Ισπανία δεν έχει βιώσει αντίστοιχή της ποτέ ώς τώρα για μια υπόθεση που την οδήγησε σε παρ’ ολίγον σχίσμα, αλλά και σε μια από τις μεγαλύτερες πολιτικές και συνταγματικές της κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών.

Το ενδιαφέρον πάντως που έχει προκαλέσει η δίκη αυτή επεκτείνεται όχι μόνο πέρα από τα ισπανικά σύνορα, αλλά και τα ευρωπαϊκά, «αναγκάζοντας» τους «New York Times» να συνθέσουν έναν σύντομο και άκρως κατατοπιστικό οδηγό.

Τι προκάλεσε τη δίκη;

Η δίκη αποτελεί συνέχεια των όσων συνέβησαν το φθινόπωρο του 2017 στην περιφέρεια της Καταλωνίας.

Η καταλανική τοπική κυβέρνηση διοργάνωσε επίσημο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία και απόσχιση της Καταλωνίας από την Ισπανία, η οποία αντέδρασε μέσω της κυβέρνησης και των δικαστικών της Αρχών χαρακτηρίζοντας τη διενέργεια ενός τέτοιου δημοψηφίσματος παράνομη.

Οι καταλανοί ηγέτες επέμειναν και η ισπανική κυβέρνηση απάντησε με αποστολή στην περιοχή ισχυρών αστυνομικών δυνάμεων, οι οποίες και συγκρούστηκαν με χιλιάδες καταλανούς διαδηλωτές.

To αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ήταν υπέρ της αυτονόμησης και παρά το γεγονός ότι η εθνική ισπανική κυβέρνηση το χαρακτήρισε άκυρο, το τοπικό Κοινοβούλιο ανακήρυξε την επίσημη ανεξαρτησία της Καταλωνίας.

Ως απάντηση, η ισπανική Δικαιοσύνη, αφού απέρριψε την πράξη αυτονόμησης, κάλεσε την κεντρική ισπανική κυβέρνηση να αποκαθηλώσει την καταλανική κυβέρνηση και να ασκήσει άμεση εξουσία στην Καταλωνία για διάστημα που τελικά θα κρατούσε πάνω από επτά μήνες.

Ποιοι δικάζονται και ποιοι όχι;

Η πλειοψηφία των κατηγορουμένων που εμφανίστηκαν χθες στο Ανώτατο Δικαστήριο στη Μαδρίτη είναι πρώην αξιωματούχοι της τοπικής κυβέρνησης που οργάνωσε το δημοψήφισμα και διακήρυξε την ανεξαρτησία. Εννέα από αυτούς βρίσκονται περισσότερο από έναν χρόνο στη φυλακή. Τα φώτα της δημοσιότητας πέφτουν περισσότερο στον Οριόλ Ζουνκέρας, πρώην αντιπρόεδρο της Καταλωνίας και πρόεδρο της Ρεπουμπλικανικής Αριστεράς της Καταλωνίας, που αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης έως και 25 ετών.

Ο μεγάλος απών είναι ο Κάρλες Πουιτζντεμόν, ο πρώην πρόεδρος της Καταλωνίας που σήμερα ζει αυτοεξόριστος στο Βέλγιο. Οι ισπανικές Αρχές είχαν απευθύνει κατηγορίες σε πάνω από είκοσι Καταλανούς για τον ρόλο τους στο δημοψήφισμα, όμως πολλοί από αυτούς κατάφεραν να διαφύγουν στο εξωτερικό, πετυχαίνοντας μάλιστα να απορριφθούν από τις χώρες που τους δέχθηκαν τα ισπανικά αιτήματα για την έκδοσή τους.

Τι ακολουθεί;

Πεντακόσιοι περίπου μάρτυρες αναμένεται να εξεταστούν, ανάμεσά τους και ο Μαριάνο Ραχόι, πρωθυπουργός της Ισπανίας την επίμαχη περίοδο του δημοψηφίσματος. Το δικαστήριο αποτελείται από επτά δικαστές. Στο τέλος της ακροαματικής διαδικασίας, που προβλέπεται να διαρκέσει περίπου τρεις μήνες, θα συνταχθεί η ετυμηγορία η οποία θα πρέπει να γίνει αποδεκτή από την πλειοψηφία των δικαστών.

Σύμφωνα με δικαστικές εκτιμήσεις, δεν αναμένεται απόφαση πριν από το τέλος του ερχόμενου Ιουνίου. Είκοσι περίπου Ισπανοί αντιμετωπίζουν κατηγορίες για χρήση βίας κατά πολιτών προκειμένου να τους εμποδίσουν να ψηφίσουν στο δημοψήφισμα.

Η ΠΡΩΤΗ ΗΜΕΡΑ

Περικυκλωμένο το δικαστήριο

Η πρεμιέρα της δίκης θύμισε τις ημέρες του Οκτωβρίου του 2017. Το κτίριο του δικαστηρίου ήταν περικυκλωμένο από αστυνομικούς αλλά και υποστηρικτές των δύο στρατοπέδων. Από τη μια οπαδοί της ανεξαρτησίας της Καταλωνίας και από την άλλη διαφωνούντες. Η συνεδρίαση πάντως περιορίστηκε κυρίως σε θέματα διαδικασίας και όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η «El Pais», η πρώτη ημέρα ήταν μια ημέρα περισσότερο εικόνων παρά επιχειρημάτων. Λίγο πριν από την έναρξη της διαδικασίας ο σημερινός πρόεδρος της Καταλωνίας Κουίμ Τόρα περπατούσε μέσα στη δικαστική αίθουσα φορώντας στο πέτο τη χαρακτηριστική κίτρινη κορδέλα – σύμβολο του κινήματος υπέρ της ανεξαρτητοποίησης της Καταλωνίας. Στους διαδρόμους βρίσκονταν οι συγγενείς των κατηγορουμένων, οι οποίοι από νωρίς είναι πάρει τις θέσεις τους στα ομαδικά κόκκινα βελούδινα εδώλια. Ο πρόεδρος του επταμελούς δικαστηρίου Μάνουελ Μαρτσένα έδωσε στον εκπρόσωπο του κάθε κατηγορουμένου 45 λεπτά ομιλίας για να τοποθετηθούν επί διαδικαστικών νομικών ζητημάτων που έπρεπε να επιλυθούν πριν από την έναρξη της δίκης. Παρ’ όλα αυτά οι εκπρόσωποι των κατηγορουμένων εκμεταλλεύθηκαν την ευκαιρία αυτή δίνοντας ένα δείγμα για το τι θα ακολουθήσει. «Πρακτικά παραβιάστηκε κάθε δικαίωμα. Το δικαίωμα της ιδιωτικότητας, της παραβίασης της οικιακής ειρήνης, του δικαιώματος του συνέρχεσθαι και του διαδηλώνειν. Ακόμα και της ανεξιθρησκίας, αφού δεν επιτρεπόταν στον Ζουνκέρας να παρακολουθεί τη Λειτουργία στη φυλακή» δήλωσε ο Αντρέου φαν ντεν Εϊντε, συνήγορος του πρώην αντιπροέδρου της Καταλωνίας Οριόλ Ζουνκέρας και του πρώην υπουργού Εξωτερικών Ραούλ Ρομέβα. «Ενεργήστε ως δικαστές και όχι ως σωτήρες της πατρίδας» είπε προς το δικαστήριο άλλος συνήγορος. Σύμφωνα με την «El Pais», πάντως, τα σχόλια αυτά ενισχύουν τις εκτιμήσεις ότι η υπεράσπιση προετοιμάζει το έδαφος για προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε περίπτωση καταδικαστικής απόφασης.