Χαμηλές ταχύτητες

Είναι τo τρίτο μυθιστόρημα που συμπληρώνει, μαζί με τον «Συνταγματάρχη Λιάπκιν» και τη «Μεγάλη Χίμαιρα», την τριλογία με τίτλο «Εγκλιματισμός κάτω από τον Φοίβο» του Μ. Καραγάτση. Ο «Γιούγκερμαν» γράφτηκε το 1938 και αποτυπώνει την Ελλάδα του Μεσοπολέμου όπως και τις σκέψεις και απόψεις του συγγραφέα για τη ρωσική επανάσταση, τον κομμουνισμό και το τσαρικό καθεστώς.

Κεντρικός ήρωας, ο Φινλανδός Βασίλι Καρλοβιτς Γιούγκερμαν (Βάσια), γόνος πλούσιας οικογένειας, ίλαρχος της Λευκής Φρουράς του τσάρου: Ενας γοητευτικός τυχοδιώκτης, που έρχεται στην Ελλάδα για να γλιτώσει από τα φαντάσματα του παρελθόντος, ένας «αλήτης-αριστοκράτης» που θα κάνει τον γύρο της ζωής του για να επιστρέψει από εκεί που ξεκίνησε και να πεθάνει. Μαζί με τον Ρώσο Λιάπκιν και τη Γαλλίδα Μαρίνα (από τη «Χίμαιρα»), ο συγγραφέας θέλησε να διερευνήσει την έννοια του ξένου, τον τρόπο υποδοχής του αλλά και προσαρμογής. Με τρία πραγματικά πρόσωπα στην αφετηρία.

Ο Μ.Καραγάτσης, ή Μιχάλης Ροδόπουλος (1908-1960), όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, ανήκει στη μεγάλη λογοτεχνική γενιά του 1930. Από τους κορυφαίους έλληνες συγγραφείς, διαχρονικός και εξαιρετικά πυκνός σε εικόνες και αισθήσεις, άφησε πίσω του ένα πλούσιο έργο – γράφοντας ώς την τελευταία στιγμή το «Δέκα», που τελικά έμεινε ανολοκλήρωτο.

Με τον Γιούγκερμαν στο επίκεντρο και γύρω του, τον Μιχάλη Καραμάνο ως φιλοσοφικό alter ego, τη Βούλα ως ιδεατή γυναίκα, την Ντάινα ως μοιραίο θηλυκό και τη μητέρα του ως υποδυνείδητο απωθημένο, ο Καραγάτσης συνθέτει τον κόσμο του ήρωά του.

Η σκηνική μεταφορά ενός τέτοιου μυθιστορήματος, μεγάλου σε όγκο και πλούσιου σε τόπους, χώρους, εικόνες, καταστάσεις και αισθήματα, αποτελεί, καταρχάς, μια τολμηρή επιλογή. Πολλώ δε μάλλον που αυτή σκηνοθετείται από τον εγγονό του συγγραφέα. Ωστόσο ο Δημήτρης Τάρλοου έχει αποδείξει ήδη από τη «Μεγάλη Χίμαιρα» ότι δεν προτάσσει το οικογενειακό στοιχείο, που σημαίνει ότι δεν στέκεται συναισθηματικά απέναντι στο έργο, αλλά καλλιτεχνικά. Με καθοριστικό συνοδοιπόρο του τον ποιητή-μεταφραστή Στρατή Πασχάλη ξανοίγονται στο σύμπαν του Καραγάτση.

Το σκηνικό, περισσότερο χρήσιμο στις πολλαπλές αλλαγές που απαιτεί η πλούσια πλοκή του έργου, αποδεικνύεται λειτουργικό. Αυτή όμως η διαρκής εναλλαγή, δεν επιτρέπει τη δημιουργία ατμόσφαιρας, παρά μόνον αποσπασματικά, με τα πρόσωπα να πηγαινοέρχονται. Με την αρωγή των κοστουμιών, και κυρίως της υψηλής αισθητικής που δημιουργούν οι ηρωίδες του θιάσου, το αποτέλεσμα κινείται μέσα στο πνεύμα της εποχής του έργου. Το κείμενο διαθέτει ευαισθησίες, τονίζοντας και το φιλοσοφικό του υπόβαθρο.

Η σκηνοθεσία του Δημήτρη Τάρλοου ικανοποιεί τη ροή, αλλά το (αναγκαστικό) αποσπασματικό στήσιμο μειώνει τις εντάσεις, χαμηλώνει τις ταχύτητες. Επιπλέον εξαντλεί τη δυναμική της στο πρώτο μέρος, αφήνοντας το δεύτερο μέσα σε μια αμηχανία. Ξεχωρίζουν οι σκηνές ανάμεσα στον Γιούγκερμαν και τη Βούλα ή τον Καραμάνο, της αναγνώρισης μάνας-γιου αλλά και το ντουέτο με τις δύο αδελφές Ασπασία και Αλκμήνη.

Ο Γιάννης Στάνκογλου ενώ καταφέρνει να αναμετρηθεί με τον ήρωα του Καραγάτση και να τον οικειοποιηθεί, δεν φτάνει στο σημείο να τον δικαιώσει – να γίνει αντιληπτή αυτή η πληθωρική και αντιφατική του προσωπικότητα. Εξοχη η νεαρή Θάλεια Σταματέλου, δίνει πνοή στο ιδεατό που εκφράζει η Βούλα. Ο Χρήστος Μαλάκης εξελίσσεται σε ηθοποιό λεπτών αποχρώσεων και βάθους. Η Ζέτα Μακρυπούλια δίνει μια ξεχωριστή ερμηνεία ως μάνα, αλλά μοιάζει να μην την «εκμεταλλεύτηκε» εξίσου δημιουργικά ο σκηνοθέτης ως Ντάινα.

info

Διασκευή: Στρατής Πασχάλης
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τάρλοου
Σκηνικά: Ελλη Παπαγεωργακοπούλου – Δημήτρης Αγγέλης
Κοστούμια: Αγγελος Μέντης
Μουσική: Κατερίνα Πολέμη
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Ερμηνείες: Γιάννης Στάνκογλου, Χρήστος Μαλάκης, Ζέτα Μακρυπούλια, Θάλεια Σταματέλου, Γιάννης Νταλιάνης, Δανάη Σαριδάκη, Καίτη Μανωλιδάκη, Δημήτρης Μπίτος κ.ά.
Πού: Θέατρο Πορεία (Τρικόρφων 3, τηλ. 210-8210.082) Τετάρτη & Κυριακή (19.00). Πέμπτη & Παρασκευή (20.00). Σάββατο (16.00 & 20.30)

Το πρόσωπο της Τρίτης

Οι μεταμορφώσεις της Ρένης Πιττακή

Η Ρένη Πιττακή ετοιμάζεται να ερμηνεύσει την κυρία Αλβινγκ στους «Βρικόλακες» του Ιψεν που θα σκηνοθετήσει ο Δημήτρης Καραντζάς στο Θέατρο Τέχνης της οδού Φρυνίχου. Ενας ρόλος που δεν θα μπορούσε να λείψει από την πλούσια βεντάλια των ηρωίδων που έχει ενσαρκώσει, από το κλασικό στο σύγχρονο. Η αγαπημένη μαθήτρια του Κάρολου Κουν, που μετρά πάνω από πενήντα χρόνια στο σανίδι, έχει ταυτίσει την πορεία της με το ιστορικό αυτό θέατρο – κι ας αποχώρησε για μια δεκαετία όταν αισθάνθηκε ότι δεν επικοινωνεί.

Ηθοποιός υψηλών ταχυτήτων και απαιτητικών αναμετρήσεων, η Πιττακή μοιάζει να έχει κληρονομήσει την πειθαρχία από τον στρατιωτικό πατέρα της. Αυστηρή και εργατική, κινείται με γνώμονα την αισθητική και το θεατρικό της ιδεώδες. Δεν θέλει να συμβιβάζεται με πράγματα και καταστάσεις που τη βγάζουν από το θέατρο που έμαθε δίπλα στον μεγάλο της δάσκαλο, τον Κουν. Πρωταγωνίστρια από νωρίς, δεν κάθισε ποτέ πάνω στις δόξες της, γι΄αυτό και θέλησε να δοκιμαστεί σε όλα τα είδη: Ταυτισμένη με τις ηρωίδες της Λούλας Αναγνωστάκη, παρτενέρ του Μίμη Κουγιουμτζή, έπαιξε θέατρο του Παραλόγου, αρχαίο δράμα, ξένο και ελληνικό έργο, δούλεψε στο ελεύθερο θέατρο, μεταφέροντας τη γοητεία μιας γυναίκας που μεταμορφώνεται χωρίς να δειλιάζει.

Ερμήνευσε δύο φορές την Ανδρομάχη σε σκηνοθεσία Λαζάνη, ήταν η Ηλέκτρα στις «Χοηφόρες» της πρώτης «Ορέστειας» το 1980, η Ιώ στον «Προμηθέα Δεσμώτη» του Κουν, η Τιτάνια στο «Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας». Επαιξε στην «Οπερέτα», στον «Ηχο του όπλου», στη «Νίκη», στο «Not Ι» του Μπέκετ αλλά και στα «Εξι μαθήματα χορού σε έξι βδομάδες». Ξεχώρισε στη Γέρμα, στη Μάρθα στο «Ποιος φοβάται την Βιρτζίνια Γουλφ» και σε πόσα ακόμα. Με μια σπάνια ψυχική νεανικότητα, η Ρένη Πιττακή ξέρει να προσαρμόζεται στο καινούργιο και να διατηρεί τον ενθουσιασμό της. Μία-δύο φορές ενέδωσε στους πειρασμούς μιας «αρπαχτής» όπως έχει πει χαρακτηριστικά η ίδια, γνωρίζοντας ωστόσο τους κινδύνους και γι΄αυτό δεν έδωσε συνέχεια. Ως γνήσιο τέκνο του Κουν απέφευγε συστηματικά τη μικρή οθόνη και οι δύο συμμετοχές της ήταν σε σειρές εξαιρετικής ποιότητας – «Η αίθουσα του θρόνου» και «Δέκα».

Εχοντας μια κυκλική και όχι γραμμική αίσθηση του χρόνου, πιστεύει στις διαρκείς επιστροφές και γι’ αυτό παραμένει ενεργή, δημιουργική και τόσο γοητευτική.