Δεν έχουν λεφτά ούτε για δικηγόρο

«Κύριε πρόεδρε δεν έχω λεφτά για δικηγόρο. Επιθυμώ να μου διορίσει το δικαστήριο». Η φράση αυτή ακούγεται ολοένα και περισσότερο τα τελευταία χρόνια στις αίθουσες των ποινικών – και όχι μόνο – ακροατηρίων.  Και όπως λένε δικαστές και δικηγόροι, με βάση όσα ζουν καθημερινά στις δικαστικές αίθουσες, τα χρόνια της οικονομικής κρίσης έχει αυξηθεί κατακόρυφα ο αριθμός των πολιτών που καταφεύγουν σε νομική βοήθεια για να μπορέσουν να ασκήσουν το στοιχειώδες δικαίωμα της υπεράσπισης των συμφερόντων τους.

Η ανοδική τάση των αυτεπαγγέλτως διορισμένων δικηγόρων, τα ονόματα των οποίων περιλαμβάνονται σε ειδικό κατάλογο, είναι – σύμφωνα με εκτιμήσεις  δικαστικών πηγών – συνδυασμός της οικονομικής κρίσης των τελευταίων ετών και της αύξησης του κόστους πρόσβασης στη δικαιοσύνη. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο θεσμός της δωρεάν νομικής βοήθειας αποκτά συνεχώς περισσότερους… οπαδούς όχι μόνο στα δικαστήρια της Αθήνας, αλλά και σε περιφερειακά δικαστήρια. Το 2014 οι αιτήσεις σε όλη την Ελλαδα ήταν μόνο 551, ενώ μέσα σε τρία χρόνια, το 2017, εκτοξεύτηκαν στις 7.877. Και η ανοδική τάση συνεχίζεται…

Κατά κοινή ομολογία το φαινόμενο είναι πολύ έντονο στις ποινικές υποθέσεις, αφού, πλέον, στις συνεδριάσεις του Εφετείου Κακουργημάτων η πλειονότητα, σχεδόν, των κατηγορουμένων δηλώνει πως δεν έχει δικηγόρο για υπεράσπιση και ζητά διορισμό από το δικαστήριο. Εντύπωση μάλιστα προκαλεί πως σε ορισμένες συνεδριάσεις ποινικών δικαστηρίων – κυρίως Εφετείων Πλημμελημάτων –  σε κάποιες δικασίμους τα ειδικά γραμμάτια για δωρεάν νομική βοήθεια είναι περισσότερα από τις κανονικές παραστάσεις δικηγόρων.

Οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ επισημαίνουν ότι η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και τείνει να γίνει κανόνας σε πολλά ποινικά δικαστήρια, όπου κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων ελάχιστοι είναι οι δικηγόροι που περιμένουν να εκδικάσουν την υπόθεση κάποιου πελάτη τους. Αντίθετα, είναι περισσότεροι εκείνοι οι συνάδελφοί τους που έχουν οριστεί αυτεπαγγέλτως.

Το τελευταίο διάστημα, μάλιστα, υπάρχουν πολλές αιτήσεις για παροχή δωρεάν νομικής βοήθειας και σε υποθέσεις που φτάνουν ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων, οι οποίες συνήθως αφορούν όλο το πλέγμα των σχέσεων και των διαφορών αστικής φύσεως μεταξύ ιδιωτών.

Δεν είναι τυχαίο πως στο τελευταίο νομοσχέδιο που προωθεί ο υπουργός Δικαιοσύνης, Μιχάλης Καλογήρου,  συμπεριλαμβάνεται διάταξη με την οποία επεκτείνεται το μέτρο της δωρεάν νομικής βοήθειας για πολίτες με χαμηλά εισοδήματα και στις περιπτώσεις των συναινετικών διαζυγίων ενώπιον συμβολαιογράφων. Δικαιούχοι της δωρεάν νομικής βοήθειας είναι οι χαμηλού εισοδήματος πολίτες κράτους – μέλους της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Επιπλέον, δικαίωμα πρόσβασης στον θεσμό έχουν οι χαμηλού εισοδήματος πολίτες τρίτου κράτους και ανιθαγενείς, εφόσον έχουν, νομίμως, κατοικία ή συνήθη διαμονή στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Ετσι οι πολίτες αποκτούν δωρεάν νομική βοήθεια, δηλαδή χορήγηση δικηγόρου, δικαστικού επιμελητή ή συμβολαιογράφου σε υποθέσεις ποινικού, αστικού και εμπορικού δικαίου κάθε βαθμού. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι διαφορές διαζυγίου, διατροφής, επιμέλειας και επικοινωνίας, προσβολής, αναγνώρισης πατρότητας κ.α. Δικαιούχοι, σύμφωνα με τον νόμο, είναι εκείνοι των οποίων το ετήσιο οικογενειακό εισόδημα δεν υπερβαίνει τα 2/3 των κατώτατων ετήσιων ατομικών αποδοχών που προβλέπει η Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας.

Η νομική βοήθεια παρέχεται ύστερα από αίτηση του δικαιούχου και προβλέπεται από τον νόμο 3226/2004 όπως ισχύει μετά την τροποποίηση και συμπλήρωσή του από τον νόμο 4274/2014. Με  την τελευταία αυτή νομοθετική ρύθμιση προστέθηκε στον Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας συγκεκριμένη διάταξη, με την οποία  προβλέπεται η παροχή νομικής βοήθειας σε πολίτες με χαμηλό εισόδημα και για τον χειρισμό διοικητικών υποθέσεων.

ΤΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ. Με την αίτηση επισυνάπτονται τα αναγκαία δικαιολογητικά, αποδεικτικά της οικονομικής κατάστασης (ιδίως αντίγραφο φορολογικής δήλωσης ή βεβαίωση του φόρου ότι δεν υποχρεούται σε υποβολή δήλωσης, αντίγραφο δήλωσης περιουσιακής κατάστασης, εκκαθαριστικού σημειώματος, ΑΦΜ, βεβαιώσεις υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας, ένορκες βεβαιώσεις) και αποδεικτικά της κατοικίας ή διαμονής, εάν πρόκειται για πολίτη τρίτου κράτους.