Τι έδειξε το πείραμα του βασικού εισοδήματος;

Το εγγυημένο βασικό εισόδημα έκανε τους παραλήπτες του πιο ευτυχισμένους από όταν λάμβαναν επίδομα ανεργίας – αυτό είναι το συμπέρασμα ενός διετούς κυβερνητικού πειράματος στη Φινλανδία. Ομως δεν τους έκανε, όπως έλπιζαν οι δημιουργοί του προγράμματος, να θέλουν περισσότερο να εργασθούν.

Η Φινλανδία – η χώρα με τον υψηλότερο δείκτη ευτυχίας πέρυσι, σύμφωνα με τον ΟΗΕ – διερευνά εναλλακτικές για το μοντέλο κοινωνικής ασφάλειάς της. Περίπου 2.000 Φινλανδοί, που επελέγησαν τυχαία μεταξύ των ανέργων, έγιναν οι πρώτοι Ευρωπαίοι που έλαβαν κάθε μήνα ένα εισόδημα από το κράτος, το οποίο δεν μειωνόταν εάν έβρισκαν δουλειά. Η κυβέρνηση του Ελσίνκι ανακοίνωσε τα πρώτα ευρήματα από το πείραμα αυτό, ένα μήνα μετά το τέλος της διετούς πειράματος.

Το πείραμα αυτό το παρακολουθούσαν με μεγάλο ενδιαφέρον άλλες κυβερνήσεις που θεωρούν το βασικό εισόδημα ως τρόπο ενθάρρυνσης των ανέργων να βρουν χαμηλά αμειβόμενη ή προσωρινή εργασία χωρίς να φοβούνται ότι θα χάσουν το επίδομά τους. Αυτό θα μπορούσε να περιορίσει την εξάρτηση από το κράτος και να μειώσει το κόστος πρόνοιας, ιδιαίτερα καθώς νέες μορφές αυτοματισμού οδηγούν στην κατάργηση κάποιων θέσεων εργασίας.

Η υπουργός Υγείας και Κοινωνικών Υποθέσεων της Φινλανδίας, Πίρκο Ματίλα, σχολίασε πως η επίπτωση στην εργασία του μηνιαίου ποσού των 560 ευρώ «φαίνεται να είναι μικρή στη διάρκεια του πρώτου έτους του πειράματος». Ομως οι συμμετέχοντες δήλωναν πιο ευτυχείς και πιο υγιείς σε σύγκριση με την ομάδα που δεν έλαβε το βασικό εγγυημένο εισόδημα. Ο Οτο Κανιάνεν, ο επικεφαλής οικονομολόγος του πειράματος, θεωρεί πως το γεγονός ότι οι άνθρωποι που έλαβαν το εισόδημα δεν έπιασαν δουλειά ήταν αναμενόμενο, δεδομένου ότι πολλοί άνεργοι δεν διαθέτουν δεξιότητες ή έχουν να αντιμετωπίσουν δύσκολες καταστάσεις διαβίωσης ή προβλήματα υγείας. «Οι οικονομολόγοι γνωρίζουν εδώ και πολύ καιρό ότι τα οικονομικά κίνητρα δεν έχουν επίπτωση στους ανέργους, με τον τρόπο που νομίζουν οι περισσότεροι», προσθέτει.

Η 36χρονη Σίνι Μαρτίνεν, πρώην πληροφορικάριος, ήταν άνεργη ένα χρόνο πριν «κερδίσει το λαχείο», όπως περιγράφει τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα. Το βασικό εισόδημα της έδωσε αρκετή αυτοπεποίθηση ώστε να ανοίξει καφέ-εστιατόριο με δύο φίλους. «Νομίζω ότι η επίδραση ήταν κυρίως ψυχολογική», λέει. «Αποκτάς αυτή την ασφάλεια ότι για τα επόμενα δύο χρόνια έχεις την ασφάλεια των 560 ευρώ τον μήνα. Και αυτό με ώθησε να ανοίξω δική μου δουλειά». Το εισόδημά της αυξήθηκε μόνο κατά 50 ευρώ τον μήνα σε σύγκριση με το επίδομα ανεργίας που λάμβανε πριν, «όμως χάθηκε η γραφειοκρατία», τονίζει.

Το αρχικό σχέδιο της κεντροδεξιάς κυβέρνησης ήταν να επεκτείνει το βασικό εισόδημα μετά τα δύο χρόνια, καθώς προσπαθεί να αντιμετωπίσει την ανεργία που παραμένει υψηλή επί χρόνια, παρότι έφθασε τον περασμένο Δεκέμβριο στο χαμηλότερο ποσοστό της τελευταίας δεκαετίας – 6,6%. Αυτό έγινε αφού τέθηκαν κυρώσεις (με τη μορφή περιορισμού του επιδόματος ανεργίας) σε ανέργους που αρνήθηκαν να εργασθούν.

Το όλο πείραμα θεωρείται αμφιλεγόμενο, καθώς οι αρχηγοί των μεγάλων κομμάτων της χώρας θέλουν να περιορίσουν τις κοινωνικές δαπάνες όμως δεν θέλουν και να προσφέρουν «χρήματα για το τίποτα», ιδιαίτερα καθώς η χώρα οδεύει για εκλογές τον Απρίλιο. Οι υψηλότεροι φόροι που χρειάζονται για να χρηματοδοτηθεί το πρόγραμμα του βασικού εγγυημένου εισοδήματος – σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ – μπορεί να επηρεάσουν αρκετούς ψηφοφόρους.

Οι ερευνητές παραδέχονται πως το φινλανδικό πιλοτικό πρόγραμμα δεν ήταν ιδιαίτερα ρεαλιστικό, καθώς δεν περιλαμβάνει οποιουσδήποτε φόρους από τη στιγμή που οι συμμετέχοντες βρίσκουν δουλειά και φθάνουν ένα συγκεκριμένο εισοδηματικό επίπεδο. Οι ελβετοί ψηφοφόροι απέρριψαν ένα παρόμοιο σχέδιο το 2016. Η Ιταλία σχεδιάζει να παρουσιάσει τον «μισθό των πολιτών» τον Απρίλιο, που θα προσφέρει εισοδηματική στήριξη σε άνεργους και άπορους.