Ο τοίχος που πληγώναμε

Η Αθήνα τα τελευταία οκτώ – βαριά βαριά – χρόνια είναι μια τραυματισμένη πόλη. Τα σημάδια της οικονομικής κρίσης, πριν καν ακόμη χαραχθούν στα πρόσωπα και στις ζωές των κατοίκων της, είχαν αρχίσει να αποτυπώνονται στις προσόψεις των κτιρίων, στους τοίχους, στις στοές, ακόμη και στα αγάλματά της. Αυτό δεν έχει ουδεμία σχέση με τα γκραφίτι, μια μορφή τέχνης που ανέδειξε καλλιτέχνες όπως ο Banksy. Μια τέχνη με συγκεκριμένους κανόνες και ακόμη πιο συγκεκριμένη ιδεολογική επένδυση. Ούτε με street artists όπως ο ΙΝΟ από τον Πειραιά που πίνακάς του υπάρχει στο Μουσείο Street Art στο Βερολίνο και έχει κάνει σχέδια σε περισσότερα από 40 κτίρια σε 17 χώρες. Ούτε καν με τις «τοιχογραφίες» που στην αρχή της κρίσης είχαν προκαλέσει το ενδιαφέρον διεθνών εντύπων.

Εδώ μιλάω για τις μουντζούρες. Ατεχνες, κακοφτιαγμένες, χωρίς στυλ, χωρίς περιεχόμενο, χωρίς μήνυμα που είναι μία από τις βασικές προϋποθέσεις της street art. Για βανδαλισμούς με μπογιές που κάνουν εκείνο το «βασανίζομαι» που βλέπαμε κάποτε παντού να μοιάζει με κώδικα Ντα Βίντσι. Και τα συνθήματα στους τοίχους με τα οποία ο Θάνος Μικρούτσικος, στην πρώιμη εποχή του, διαφήμιζε τους δίσκους του σαν καλλιτεχνικά μηνύματα πολιτικής τρυφερότητας. Αλλωστε από σύνθημα γραμμένο στον τοίχο μάθαμε για τις πρώτες παραστάσεις των έργων του Γιώργου Διαλεγμένου, όταν ψάξαμε να δούμε τι σημαίνει εκείνο το «Χάσαμε τη θεία, στοπ» και το «Μάνα, μητέρα, μαμά».

Οι αυθεντικοί street artists αγαπάνε την πόλη, ακόμη και ως ιδέα. Οι «βάνδαλοι με τις μπογιές» τη μισούν. Και φροντίζουν να το δείχνουν «πληγώνοντας» την όψη της. Δεν είναι μόνο το Πολυτεχνείο που δεν το σεβάστηκαν ούτε ως κορυφαίο αρχιτεκτόνημα ούτε ως χώρο μνήμης. Ούτε καν μόνο τα Εξάρχεια. Είναι οι συνοικίες της Αθήνας, οι είσοδοι των πολυκατοικιών, οι προσόψεις τους ακόμη και μέχρι τον πρώτο όροφο, όπου υπάρχει «λευκή» επιφάνεια. Αλλά και όπου δεν υπάρχει. Διότι πολύ συχνά καταστρέφουν, μουντζουρώνοντάς τα, έργα πραγματικών street artists. Ενα τυφλό μίσος, σαν σκουπίδι κολλημένο στον τοίχο. Αλλωστε γιατί να αγαπούν την Αθήνα; Πάρα πολλών δεν είναι η πόλη τους. Ο γραφιτοτουρισμός – που για άλλες χώρες σημαίνει ανταλλαγή καλλιτεχνικής ματιάς – εδώ είναι η αποτύπωση του «μπάτε, σκύλοι, αλέστε» που επικρατεί τα τελευταία χρόνια. Η απάντηση του φίλου που ασχολείται με τα γκραφίτι, όταν τον ρώτησα γιατί έρχονται 19χρονα από τη Γερμανία να βρωμίσουν την Αθήνα, ήταν χαρακτηριστική: «Διότι εδώ μπορούν».

Ο Γέρος στην πλατεία

Τυχαία έπεσα πάνω στην επέτειο. Και μου τράβηξε την προσοχή αφού κάποια πράγματα νομίζουμε ότι υπάρχουν στην πόλη μας από πάντα. Ετσι λοιπόν, σαν σήμερα, στις 9 Φεβρουαρίου 1904, έγιναν τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος του Κολοκοτρώνη στην πλατεία της οδού Σταδίου. Που σήμερα μοιάζει σαν σύνορο ανάμεσα στην Αθήνα που προσπαθεί να διασώσει τη ζωντάνια της στα μαγαζιά της οδού Κολοκοτρώνη (συγχρόνως με την ανέγερση του αγάλματος πήρε το όνομά του ο δρόμος) και τη «νεκρή πόλη» που κείται στο μεγαλύτερο τμήμα της Σταδίου. Στις αρχές του 20ού αιώνα όμως εκεί χτυπούσε η καρδιά της Ελλάδας, αφού το κτίριο που βρίσκεται πίσω από το άγαλμα και σήμερα στεγάζει το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, τότε στέγαζε τη Βουλή (το 1935 μεταστεγάστηκε στα Παλιά Ανάκτορα).

Η πρώτη έφιππη μορφή στη νεοελληνική γλυπτική, φτιαγμένη από κράμα χαλκού που προερχόταν από τα κανόνια του Παλαμηδίου, είναι έργο του γλύπτη Λάζαρου Σώχου. Για να αποδώσει πιστά τη μορφή του Γέρου του Μωριά, ο Σώχος μελέτησε τα πρόσωπα των απογόνων του αλλά και εκμαγείο που είχε ληφθεί από τη σορό του Κολοκοτρώνη. Δούλεψε το πρόπλασμα στο Παρίσι, όπου μάλιστα βραβεύθηκε, ενώ η χύτευση έγινε σε δύο αντίτυπα. Ενα για την Αθήνα και ένα για το Ναύπλιο.

Το άγαλμα το συνοδεύουν ώς τις μέρες μας ένα λάθος και ένας μύθος. Το λάθος υπάρχει σε ένα από τα μπροστινά πόδια του αλόγου που είναι ανασηκωμένο. Αυτό, στη γλώσσα της γλυπτικής, σημαίνει ότι ο έφιππος σκοτώθηκε στη μάχη, κάτι που δεν συνέβη στον Κολοκοτρώνη. Ο μύθος θέλει το υψωμένο χέρι του να δείχνει προς την Κωνσταντινούπολη. Ο ανδριάντας όμως έχει μετακινηθεί περισσότερες από μία φορές από την αρχική του θέση λόγω έργων ανάπλασης της πλατείας. Ας πούμε λοιπόν ότι δείχνει απλώς προς την ελευθερία.

Ενα βραβείο ακόμη

Το έχουμε ξαναπεί ότι στην εστίαση πάμε καλά. Υπό την έννοια ότι γίνονται σοβαρές και φιλότιμες προσπάθειες, παρά τα κάποια λάθη. Στο επιχειρείν σκοντάφτουμε, αφού τα περισσότερα από τα μαγαζιά που αρχίζουν με φόρα αλλά τελειώνουν άδοξα δεν έχουν κακούς μαγείρους αλλά ανεπαρκείς υπευθύνους. Παρ’ όλα αυτά, νομίζω ότι σαν να το έχουμε παραξεχειλώσει με τα βραβεία (υποτίθεται) γευσιγνωσίας. Οι Χρυσοί Σκούφοι του «Αθηνοράματος», που θα απονεμηθούν τη μεθεπόμενη Δευτέρα, έχουν πλέον καθιερωθεί όπως και του «FNL» που κρίνονται από μια αξιόλογη επιτροπή. Διάφορα άλλα θεωρώ ότι γίνονται απλώς για να περάσουμε καλά. Και γενικά θεωρώ ότι οι βραβεύσεις σε αυτόν τον τομέα, προς το παρόν τουλάχιστον, ούτε προσθέτουν ούτε αφαιρούν κάτι…

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΟΥΡΑΣ,

φωτογράφος, ανθρωπολόγος

Τι μου αρέσει στην Αθήνα

Το φως του Μαρτίου. Αποτυπώνει την αλήθεια που κρύβει η πόλη. Η γειτονιά που αγαπώ να μισώ: η Κυψέλη μου που πέρασαν πάνω από 30 χρόνια για να αντικρίσω τη βρωμιά και την εγκατάλειψη. Οι γάτες του 1ου Νεκροταφείου. Να ξημερώνομαι με αστέγους και χρήστες προσφέροντας αφτί στις διηγήσεις τους – το μόνο που ζητάνε. Τα κρυμμένα πάρκα στο Παγκράτι και τα πολύχρωμα, πολυπολιτισμικά στενά στον Αγιο Παντελεήμονα. Τα πολωνικά μπακάλικα, πέριξ του σταθμού Λαρίσης. Να πίνω πραγματικό καφέ στο Mary Lane στην Ανθίμου Γαζή και να απολαμβάνω το  κατσικάκι και το μεδούλι στο Zampano, στου Ψυρή. Να αναζητώ τα υπέροχα street art καλλιτεχνών στον Κεραμικό, και να στεναχωριέμαι με τις μουντζούρες των «tags» του κάθε ατάλαντου, εγωπαθούς απολίτιστου. Τα τελάρα με τα ανθρώπινα αποτυπώματα του Χάρη Λίθου. (και) Αναπολώ τον διάλογο που η σημερινή κυβέρνηση σκότωσε επιβάλλοντας τον διχασμό.