Οι καρχαρίες «γαλέοι» και το SOS από τη θάλασσα

Ψαράδες αλλάζουν όνομα σε πολλά προστατευόμενα είδη καρχαριών που πιάστηκαν στα δίκτυα τους και τα πωλούν σε ανυποψίαστους καταναλωτές ως «γαλέους» και «ξιφίες»… Αυτή η παράνομη τακτική (που παρατηρείται και σε άλλες χώρες), σύμφωνα με τον ιχθυολόγο/ υπεύθυνο προγραμμάτων της Περιβαλλοντικής Οργάνωσης για την Προστασία των Υδάτινων Οικοσυστημάτων (iSea), Γιάννη Γιώβο, εκτός από τον κίνδυνο να εξαφανιστούν προστατευόμενα είδη εγκυμονεί κινδύνους και για την ανθρώπινη υγεία (!). Κι αυτό επειδή, όπως εξηγεί, οι καρχαρίες ως ανώτεροι θηρευτές βυοσυσσωρεύουν βαρέα μέταλλα κι άλλους ρυπαντές…

Σημειώνεται ότι η αλιεία και εμπορία των τριών ειδών γαλέου που εντοπίζονται στις ελληνικές θάλασσες του γκριζογαλέου, του στικτογαλέου και του ασπρογαλέου επιτρέπονται, ενώ ο Δροσίτης είναι προστατευόμενο είδος. Στις ελληνικές θάλασσες συναντώνται τουλάχιστον 36 είδη καρχαριών. Από αυτά 17 είδη προστατεύονται από την εθνική νομοθεσία, τις διεθνείς συμβάσεις και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ενώ με βάση την πρόσφατη έκθεση της Διεθνούς Ενωσης για τη Διατήρηση της Φύσης ( IUCN) 24 ειδη κινδυνεύουν με εξαφάνιση λόγω της παρεμπίπτουσας αλιείας.

Σήμα κινδύνου από τις θάλασσες

Την ίδια ώρα, οι θάλασσες εκπέμπουν σήμα κινδύνου από τα πλαστικά, τα εγκαταλελειμμένα αλιευτικά εργαλεία και την παγίδευση στα δίκτυα προστατευόμενων ειδών (παρεμπίπτουσα αλιεία).

n πλαστικά: Εκτιμάται ότι περίπου οκτώ εκατομμύρια πλαστικά εισέρχονται στους ωκεανούς κάθε χρόνο, ενώ περίπου 51 τρισ. μικροπλαστικά βρίσκονται ήδη μέσα σε αυτούς. Υπολογίζεται πως αν δεν αλλάξει κάτι, έως το 2050 οι θάλασσες θα έχουν περισσότερα πλαστικά από ότι ψάρια (!). Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον υπεύθυνο προγραμμάτων της iSea, τα πλαστικά απορρίμματα που καταλήγουν στα υδάτινα οικοσυστήματα ξεπερνούν το 50% των συνολικών απορριμμάτων… Οι διαφορετικές μορφές, τα μεγέθη και οι προσμίξεις των πλαστικών σε συνδυασμό με την ικανότητα διασποράς τους μέσω των ρευμάτων καθιστούν ιδιαίτερα πολύπλοκη την αντιμετώπιση της ρύπανσης. Σημαντικό μέρος του φορτίου των πλαστικών στα υδάτινα οικοσυστήματα αποτελείται από την κατηγορία των μικροπλαστικών ( διαμέτρου μικρότερης των 5 mm). Τα μικροπλαστικά χωρίζονται σε «πρωτογενή» και  «δευτερογενή». Τα πρωτογενή κατασκευάζονται σε αυτό το μέγεθος (συνήθως με τη μορφή σφαιριδίων) και αποτελούν κυρίως συστατικό προϊόντων καθημερινής φροντίδας, όπως οδοντόκρεμες, κρέμες κι αλλά καλλυντικά.

Τα δευτερογενή προέρχονται από τον κατακερματισμό μεγαλύτερων πλαστικών. Τα μικροπλαστικα έχουν επιπτώσεις τόσο στους θαλάσσιους οργανισμούς, όσο και στον άνθρωπο, που αποτελεί τελικό αποδέκτη της τροφικής αλυσίδας. Κι αυτός είναι ο λόγος που η περιβαλλοντική οργάνωση iSea ξεκινά ξεκινά εκστρατεία ενημέρωσης για τη ρύπανση από τα πλαστικά και τα μικροπλαστικά (με την ονομασία # zero plastic).

– εγκαταλελειμμένα αλιευτικά εργαλεία: Εκτιμάται ότι περίπου 640.000 τόνοι εγκαταλελειμμένων ή χαμένων αλιευτικών εργαλείων συνεχίζουν την άδηλη αλιεία απειλώντας τη θαλάσσια ζωή. Τα σύγχρονα αλιευτικά εργαλεία είναι κατασκευασμένα από νάιλον, ώστε να είναι ανθεκτικά, παράγοντας όμως που τα καθιστά μη βιοδιασπώμενα και ικανά να παραμείνουν στη θάλασσα μέχρι και 600 χρόνια (!) ταξιδεύοντας ανεξέλεγκτα μέσω των θαλάσσιων ρευμάτων.

– παρεμπίπτουσα αλιεία: Περίπου το 40% των αλιευμάτων παγκοσμίως αλιεύεται κατά λάθος και στην πλειονότητά τους απορρίπτονται πίσω στη θάλασσα ή τη στεριά, νεκρά, ετοιμοθάνατα ή σοβαρά τραυματισμένα (στοιχεία  WWF). Στην Ελλάδα παγιδεύονται σε αλιευτικά εργαλεία περίπου 9.700 θαλάσσιες χελώνες. Η παγίδευση στα αλιευτικά εργαλεία θαλάσσιων οργανισμών – που δεν αποτελούν αντικείμενο της αλιευτικής δραστηριότητας, όπως τα θαλασσοπούλια, οι θαλάσσιες χελώνες, τα θηλαστικά και οι καρχαρίες αποτελεί κατά τους ειδικούς, μια από τις κύριες απειλές για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα παγκοσμίως. Και επιπλέον, υπάρχουν και οικονομικοί λόγοι: οι παγιδευμένες χελώνες και καρχαρίες ως μεγαλύτερα – και άρα βαρύτερα είδη- επιβαρύνουν οικονομικά τους αλιείς τόσο σε καύσιμα όσο και εξαιτίας των ζημιών που προκαλούν στα αλιευτικά εργαλεία.

Αν εξαφανίζονταν οι θαλάσσιες χελώνες

Οι θαλάσσιες χελώνες είναι κυρίαρχοι θηρευτές των μεδουσών, οι οποίες τρέφονται με προνύμφες εμπορικών ψαριών. Οποιαδήποτε δραματική αύξηση των μεδουσών, θα οδηγήσει σε λιγότερα μεγάλα ψάρια για την εμπορική αλιεία. «Οι θαλάσσιες χελώνες και ειδικά οι καρχαρίες ως κυρίαρχοι θηρευτές – βρίσκονται ψηλά στο θαλάσσιο τροφικό πλέγμα αποτελώντας βιοδείκτες για την υγεία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και στόχος μας είναι η προστασία και διαιώνισή τους», επισημαίνει η ωκεανογράφος Ελενα Τουλουπάκη. «Και δεν είναι μόνο το πρόβλημα με τους ευάλωτους πληθυσμούς των θαλασσίων χελωνών και των καρχαριών. Αφορά την ποιότητα του αλιεύματος, την οικονομική επιβάρυνση του αλιευτικού σε καύσιμα αλλά και τις ζημιές στα αλιευτικά εργαλεία». Πριν από λιγο καιρό ολοκληρώθηκε το πρόγραμμα για τις τυχαίες συλλήψεις των προαναφερομένων ειδών που έτρεξαν ο Μεσογειακός Σύνδεσμος για τη Σωτηρία των Θαλασσίων Χελωνών (MEDASSET) και η περιβαλλοντική οργάνωση iSea. Μέσα στο επόμενο διάστημα θα είναι διαθέσιμη και η σχετική εφαρμογή για έξυπνα κινητά ( SEAlly). Είναι η πρώτη εφαρμογή που επιτρέπει την καταγραφή πολλαπλών ειδών.