Αρχαία ερείπια στα χρόνια της αθωότητας

Ενας από τους εμβληματικούς λέοντες της Δήλου «κοιτάζει» τον Ιερό Βράχο μέσα από την Πύλη του Αδριανού. Ο θησαυρός των Αθηναίων στους Δελφούς «συγκατοικεί» με τον γέρικο βράχο που αιώνες τώρα κρατά τον ναό της Αθηνάς στη Λίνδο. Και τα φθαρμένα τείχη του κάστρου της Μεθώνης «στέκουν» αντάμα με το σημαντικότερο – άποψη καταγεγραμμένη ήδη από την αρχαιότητα – μνημείο του ιαματικού ιερού του Ασκληπιού στην Επίδαυρο, το θέατρο. Στιγμές μνημείων που άντεξαν χιλιετίες και μοιάζουν με σταγόνες στον ωκεανό του χρόνου. Εικόνες σπουδαίων αρχαιολογικών χώρων σε άσπρο – μαύρο που αιχμαλώτισε με τον φακό του ένας νεαρός φοιτητής από την Αμερική, ο οποίος συν τω χρόνω δεν έγινε απλώς φιλέλληνας, αλλά εν μέρει Ελληνας, καθώς δημιούργησε οικογένεια στη χώρα μας και ανέδειξε με τον καλύτερο τρόπο τους φυσικούς και αρχαιολογικούς θησαυρούς της Ελλάδας. Ο λόγος για τον Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ. Είναι το δικό του βλέμμα που βρίσκεται πίσω από τις 53 κατά κύριο λόγο ασπρόμαυρες λήψεις, οι οποίες τραβήχτηκαν την περίοδο 1953-54 και είναι εκείνες με τις οποίες η Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία, ένας από τους πρώτους φορείς που συστήθηκε στο ελληνικό κράτος για την προστασία των αρχαιοτήτων, επέλεξε για να γιορτάσει (με καθυστέρηση) τη συμπλήρωση των 180 χρόνων αδιάλειπτης παρουσίας και προσφοράς της.

Οσο κι αν θα μπορούσε να θεωρηθεί κλισέ, η περιήγηση στην έκθεση αποτελεί ένα ταξίδι στον χρόνο και σε μείζονος σημασίας μνημεία στον ελλαδικό χώρο. Σε μια εποχή άγνωστης αθωότητας στους σύγχρονους επισκέπτες, που βλέπουν τα μνημεία από απόσταση, χωρίς να έχουν πρόσβαση στο εσωτερικό τους, τα οποία «πνίγονται» από τον αστικό ιστό που τα περιβάλλει, είναι σχεδόν αδύνατον να μη ζηλέψει τους δύο αγνώστους που έχουν βρει καταφύγιο μέσα στον Θησαυρό των Αθηναίων στους Δελφούς και τον πλανόδιο φωτογράφο που σε μια «προϊστορική» για τα σημερινά ψηφιακά δεδομένα εποχή περίμενε τους τουρίστες που θα ήθελαν μια αναμνηστική στιγμιαία φωτογραφία με φόντο τις επιβλητικές Φαιδριάδες. Είναι εντυπωσιακό να διαπιστώνεις ότι οι πρώτες παραστάσεις του Φεστιβάλ Επιδαύρου  δίνονταν ενώ τα εδώλια στις ακριανές κερκίδες ήταν ακόμη ανάκατα, χωρίς να έχουν προχωρήσει οι εργασίες αναστήλωσης, και ότι η θέα από την αρχαία Θήρα ήταν το απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου, αλλά και οι τεράστιες αδόμητες περιοχές, στις οποίες σήμερα δεν πέφτει ούτε καρφίτσα από την υπερβολική ανοικοδόμηση.

ΖΟΥΜ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ. Ο Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ όμως δεν συγκινείται μόνο από το έντονο ελληνικό φως – εκείνο που έγινε αιτία να καταστραφούν ουκ ολίγα από τα φιλμ που είχε μαζί του, καθώς εκείνος ανδρώθηκε ως φωτογράφος στην αναλογική εποχή – ούτε μόνο από τα μνημεία και τους μύθους και την Ιστορία που είναι χαραγμένη στο σκληρό υλικό από τα οποία είναι καμωμένα. Το ενδιαφέρον του στρέφεται και στους ανθρώπους, είτε πρόκειται για ανέμελους επισκέπτες είτε για τους ακοίμητους φύλακες είτε για τους ακάματους εργάτες, οι οποίοι είναι εκείνοι που απομακρύνουν το χώμα για να έρθουν στο φως οι αρχαιολογικοί θησαυροί. Καταγράφει με τον φακό του τις στιγμές τους, την ώρα της δουλειάς ή της ξεκούρασής τους, ακόμη και την ώρα της περισυλλογής τους, όταν ακουμπούν πάνω στους μάρτυρες της Ιστορίας.

Κι αν το καρέ που απεικονίζει τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο είναι από εκείνα που προσελκύουν περισσότερο το βλέμμα, η ιστορία που κρύβεται πίσω του – και την οποία αφηγούνται πολύ παραστατικά οι δημοσιογράφοι Μαργαρίτα Πουρνάρα και Κατερίνα Λυμπεροπούλου, οι οποίες έχουν αναλάβει τις ξεναγήσεις στην έκθεση – αναδίδει μια ανθρώπινη στιγμή: ο Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ βρισκόταν σε μια βενζινάκατο κάτω από τον ναό, όταν τον πλησίασαν άνδρες του Λιμενικού Σώματος, οι οποίοι καταζητούσαν έναν δραπέτη. Στη θέα του νεαρού Αμερικανού έσπευσαν πεπεισμένοι πως είχαν βρει τον άνδρα που έψαχναν και χρειάστηκαν αρκετές εξηγήσεις για να λυθεί η παρεξήγηση και να αποφευχθεί η σύλληψή του.