Εκλογικές εξισώσεις και νέα μέτρα εμπιστοσύνης

Ο ψύχραιμος παρατηρητής των ελληνοτουρκικών σχέσεων αντιλαμβάνεται εύκολα ότι η δυνατότητα μεγάλων βημάτων στα ακανθώδη ζητήματα που επί δεκαετίες ταλανίζουν την Αθήνα και την Αγκυρα δεν υφίσταται σήμερα. Ωστόσο, η σημερινή επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα στην Τουρκία, όπου το απόγευμα αναμένεται να συναντήσει στο επιβλητικό Προεδρικό Μέγαρο της Αγκυρας τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει τη δική της σημασία. Τόσο ο Ελληνας πρωθυπουργός όσο και το επιτελείο του έχουν διαμορφώσει μία συγκεκριμένη άποψη για τον τρόπο χειρισμού του Τούρκου προέδρου, ιδιαίτερα μετά την εγκαθίδρυση του σημερινού υπερσυγκεντρωτικού πολιτικού συστήματος στη γειτονική χώρα. Οι απευθείας δίαυλοι επικοινωνίας πρέπει να παραμένουν μόνιμα ανοιχτοί και μάλιστα στο υψηλότερο επίπεδο.

Αυτός είναι ο λόγος που τούτη θα είναι η έβδομη φορά που οι δύο ηγέτες συναντώνται εντός τεσσάρων ετών. Ο Τσίπρας, ο οποίος την επομένη, Τετάρτη 6 Φεβρουαρίου, θα μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη όπου και θα συναντηθεί (στη Χάλκη) με τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο, θα συνοδεύεται από τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Κατρούγκαλο, και τον αναπληρωτή υπουργό Οικονομίας, Στέργιο Πιτσιόρλα, (σ.σ. ο οποίος αναμένεται να αναλάβει την προώθηση πτυχών της «θετικής ατζέντας», όπως π.χ. η ολοκλήρωση της ακτοπλοϊκής σύνδεσης Θεσσαλονίκης – Σμύρνης και η αναβάθμιση της τελωνειακής διάβασης Κήπων – Υψάλλων). Στη συνάντηση της Κωνσταντινούπολης θα είναι επίσης παρόντες ο υπουργός Παιδείας, Κώστας Γαβρόγλου, και ο υφυπουργός Εξωτερικών με αρμοδιότητα και τη θρησκευτική διπλωματία, Μάρκος Μπόλαρης.

ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ. Παράλληλα, πρέπει να σημειωθεί ότι ο Τούρκος πρόεδρος και ο Ελληνας πρωθυπουργός βρίσκονται σε μία, έστω διαφορετική για τον καθένα, προεκλογική περίοδο. Ο Ερντογάν έχει μπροστά του τις τοπικές εκλογές, οι οποίες θεωρούνται ως δείκτης της δημοτικότητας και της επιτυχίας του εν μέσω σοβούσας συριακής κρίσης και οικονομικών δυσκολιών. Από την άλλη πλευρά ο Τσίπρας θα προσέλθει στις κάλπες εντός του 2019, ίσως τον προσεχή Μάιο. Επομένως, η εκλογική εξίσωση βαρύνει στο μυαλό και των δύο. Τόσο ο πρόεδρος της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, Μπιναλί Γιλντιρίμ, όσο και ο νέος πρεσβευτής της Τουρκίας στην Αθήνα, Μπουράκ Οζούγκεργκιν, – σε συνέντευξή του στο Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων – τόνισαν ότι προσβλέπουν στην επίσκεψη Τσίπρα. Ο Οζούγκεργκιν τόνισε την ανάγκη ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας, αλλά εμφανίστηκε ρεαλιστής λέγοντας ότι ο φαύλος κύκλος στον οποίο βρίσκονται οι δύο χώρες «μάλλον δεν θα λύσει τίποτα για πολύ καιρό».

Η ατζέντα των διμερών σχέσεων δεν έχει αλλάξει. Η Αθήνα επιθυμεί να υπάρξει μείωση της έντασης στο Αιγαίο, διότι ο κίνδυνος ενός ατυχήματος που θα έθετε την κατάσταση εκτός ελέγχου είναι πάντοτε υπαρκτός. Υπάρχει η επιθυμία να επανεκκινήσει ο διάλογος επί Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ), κυρίως στο πλαίσιο του διαύλου των υπουργείων Αμύνης λόγω και της παρουσίας των Ευάγγελου Αποστολάκη και Χουλουσί Ακάρ. Ορισμένοι ελπίζουν και σε μία επανέναρξη των παγωμένων διερευνητικών επαφών. Ωστόσο, το μείζον ζήτημα είναι η ανεύρεση τρόπου αναζωογόνησης των ευρωτουρκικών σχέσεων, ίσως μέσα από την προώθηση της αναβάθμισης της Τελωνειακής Σύνδεσης Ε.Ε. – Τουρκίας. Αυτή η εξέλιξη ίσως να μπορούσε να βοηθήσει, μελλοντικά, την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών σε ευρωπαϊκό πλαίσιο, αν και η σημερινή ατμόσφαιρα των ευρωτουρκικών σχέσεων λειτουργεί αποθαρρυντικά.

ΑΠΟΦΥΓΗ ΕΝΤΑΣΕΩΝ. Στο Κυπριακό, δεν θα έπρεπε να αναμένονται άμεσα δραματικές εξελίξεις. Η εξέλιξη των ερευνών υδρογονανθράκων εντός της κυπριακής ΑΟΖ, ιδιαίτερα από την αμερικανική Exxon Mobil, θα είναι κομβικής σημασίας και τα πρώτα αποτελέσματα των γεωτρήσεών της στο Οικόπεδο 10 αναμένονται εντός Φεβρουαρίου. Η Αγκυρα έχει ανεβάσει τους τόνους στην Ανατολική Μεσόγειο λόγω των ερευνών και πρόκειται να προχωρήσει σύντομα σε δικές της γεωτρήσεις. Σκοπός είναι η αποφυγή εντάσεων που θα δυσκόλευαν μία ήδη περίπλοκη κατάσταση.

Ωστόσο, μία παράμετρος που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι ότι η Αγκυρα εμφανίζεται πλέον διατεθειμένη να συζητήσει και λύσεις εκτός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία στην Κύπρο – μία συζήτηση που έχει ξεκινήσει και στην ελληνοκυπριακή πλευρά.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Προσφυγικό και τα θέματα ασφαλείας/τρομοκρατίας που προκύπτουν στο πλαίσιο αυτού θα βρεθούν ψηλά στην ατζέντα. Ο Τσίπρας, σε συνέντευξή του προς το τουρκικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων «Anadolu», ανέδειξε τη σημασία της σύνδεσης Ε.Ε. – Τουρκίας και την ανάγκη να βοηθηθεί η δεύτερη ώστε να διαχειριστεί τα σχεδόν 4 εκατομμύρια των προσφύγων στο έδαφός της.