Χρειαζόμαστε πιο αυστηρές ποινικές διατάξεις;

Με αφορμή εγκλήματα με ηχηρό κοινωνικό αντίκτυπο, όπως το αποτρόπαιο έγκλημα στα Γλυκά Νερά, εξαγγέλθηκαν παρεμβάσεις στον Ποινικό Κώδικα. Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο. Αποτελεί, δυστυχώς, σύνηθες διαχρονικό φαινόμενο κάθε φορά που διαπράττεται έγκλημα που συνταράσσει την κοινή γνώμη να εξαγγέλλονται από την εκάστοτε κυβέρνηση μεταρρυθμίσεις επί το αυστηρότερο των σχετικών διατάξεων του ΠΚ, προκειμένου να επιδειχθεί η ιδιαίτερη «ευαισθησία» με την οποία προσεγγίζεται το ζήτημα.

Η πρακτική αυτή δεν ωφελεί παρά μόνο βλάπτει. Σε ένα μεγάλης εμβέλειας και ευρύτατης εφαρμογής νομοθέτημα, όπως ο ΠΚ, οποιαδήποτε παρέμβαση εν θερμώ, και μάλιστα επιλεκτικά σε ορισμένες συγκεκριμένες ρυθμίσεις, δημιουργεί αναπόφευκτα την αίσθηση προχειρότητας. Ας μη λησμονούμε ότι από τη θέσπιση του νέου ΠΚ, τον Ιούλιο του 2019, κατά την οποία έλαβαν χώρα εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις, έχουν παρέλθει λιγότερο από δύο χρόνια, διάστημα αρκετά βραχύ ώστε να μπορεί κανείς υπεύθυνα να αξιολογήσει τα υπέρ και τα κατά του νέου αυτού νομοθετήματος, χωρίς να έχει αποκομίσει μεγαλύτερη εμπειρία από την εφαρμογή του.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι δεν έχουν ήδη εντοπιστεί ορισμένα ασθενή σημεία του νέου νομοθετήματος. Για παράδειγμα, η εναλλακτική πρόβλεψη πρόσκαιρης κάθειρξης για σοβαρότατα αδικήματα (όπως η ανθρωποκτονία με πρόθεση), που ετιμωρούντο μέχρι σήμερα αποκλειστικά με ποινή ισόβιας κάθειρξης, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί νομοθετική αστοχία. Κάτι ανάλογο ισχύει και για την υποχρέωση έκτισης ενός μέρους της ποινής στις φυλακές, ακόμα και σε περίπτωση καταδίκης για πλημμέλημα, προκειμένου να χορηγηθεί στον δράστη αναστολή για το υπόλοιπο της ποινής.

Οσον αφορά την αυστηροποίηση του συστήματος ποινών που τέθηκε πάλι στο προσκήνιο της συζήτησης, αυτή προβάλλεται μάλλον για λόγους εντυπώσεων. Ηδη ο νέος ΠΚ είναι αυστηρότερος από τον παλαιό, όσον αφορά τις προϋποθέσεις της υφ’ όρον απόλυσης, για δράστες σοβαρών εγκλημάτων, οι δε ποινές που προβλέπονται γι’ αυτά είναι αρκούντως αυστηρές. Το μόνο ενδεχομένως που θα μπορούσε να επανεξεταστεί είναι η επανεισαγωγή του θεσμού της υποτροπής που υπήρχε στον παλαιό ΠΚ, σύμφωνα με τον οποίο στους καθ’ έξιν υπότροπους εγκληματίες μπορούσε να επιβληθεί κάθειρξη αόριστης διάρκειας και, έτσι, να διασφαλιστεί μέχρι ενός ορισμένου σημείου ότι θα παραμείνουν για ικανό χρονικό διάστημα στην φυλακή. Οσο και αν ευλόγως προβάλλονται ορισμένες επιφυλάξεις κατά του θεσμού αυτού, γεγονός είναι ότι ενόψει της εικόνας που δίνει σήμερα η βαριά εγκληματικότητα είναι λάθος να στερήσουμε το ποινικό μας οπλοστάσιο από ένα χρήσιμο εργαλείο.

Βέβαια, σε τελευταία ανάλυση, θα πρέπει όλοι να συνειδητοποιήσουμε ότι το πρόβλημα δεν είναι ο βαθμός αυστηρότητας των σχετικών ποινικών διατάξεων, διότι αυτός είναι αρκετά υψηλός. Ειδικά όσον αφορά τα σοβαρά εγκλήματα κατά της ζωής και της περιουσίας (ανθρωποκτονίες, ληστείες, συμβόλαια θανάτου κ.λπ.), υπάρχουν ομάδες δραστών που τα έχουν αναδείξει σε έργο ζωής και βιοπορισμού, μη φοβούμενοι ούτε την τυχόν σύλληψη και καταδίκη τους ούτε την έκτιση βαρέων ποινών στη φυλακή, διότι η τέλεση σοβαρών εγκλημάτων έχει καταστεί γι’ αυτούς βιωματική αντίληψη. Μπροστά σε αυτό το φαινόμενο το ποινικό δίκαιο, όσο και αν αυστηροποιηθεί, δεν μπορεί να δώσει απάντηση, διότι σε τέτοιου είδους δράστες η λεγόμενη «ειδική πρόληψη», δηλαδή η βελτίωσή τους μέσω του ποινικού σωφρονισμού, είναι χαμένη υπόθεση. Το μόνο που απομένει εδώ για την πολιτεία είναι η βελτίωση του τρόπου λειτουργίας των αστυνομικών και ανακριτικών Αρχών, καθώς και των σωφρονιστικών καταστημάτων.

Ο Αριστοτέλης Ι. Χαραλαμπάκης είναι καθηγητής Νομικής Σχολής – δικηγόρος