Μαρτυρία: Καλοκαίρι 1996 – Με τον Γιάννη Μαρίνο την τελευταία του ημέρα ως διευθυντή του «Οικονομικού Ταχυδρόμου»

Την Κυριακή, ο Γιάννης Μαρίνος πληροφόρησε τους πολυπληθείς πιστούς αναγνώστες του στο «Βήμα» ότι σταματά πλέον να γράφει, έπειτα από έξι και πλέον δεκαετίες, με πάνω από τις μισές στη θέση από την οποία έγραψε ιστορία στον ελληνικό Τύπου: διευθυντής του «Οικονομικού Ταχυδρόμου».

Το έντυπο το οποίο διηύθυνε το μοναδικής ποιότητας επιτελείο του και βεβαίως ο ίδιος είχαν αφιερώσει όλες τις δυνάμεις τους στην υπηρεσία ενός και μόνον στόχου, ο οποίος, όμως συνιστά το άθροισμά όλων. Ισως ακουστεί «αφελής», όμως, κάθε άλλο παρά είναι: το κοινό καλό.

Ως διευθυντής του «Οικονομικού» τον οποίο και μετέτρεψε σε ένα από τα πιο σημαντικά έντυπα – αν όχι το πιο σημαντικό – μιας ολόκληρης εποχής, ο Γιάννης Μαρίνος εργαζόταν καθημερινά με ρυθμούς φρενήρεις: έγραφε, διάβαζε κείμενα προς δημοσίευση, μελετούσε συστηματικά πηγές και διεθνή Τύπο, μάζευε στοιχεία, ενώ έκανε και πλήθος άλλα πέραν αυτών: συνομιλούσε, συσκεπτόταν ασταμάτητα απ’ το πρωί μέχρι το βράδυ.

Και, όλα αυτά, για να τα κεφαλαιοποιήσει στον «Οικονομικό» με χίλιους τρόπους. Δεν έπαιρνε ανάσα, για να τον κάνει κάθε φορά όλο και καλύτερο.

Και τον έκανε – επίτευγμα καθόλου απλό στο επίπεδο που από καιρό τον είχε οδηγήσει. Αν κάποιος κάνει σήμερα τον κόπο να ρίξει απλώς μία ματιά στα ετήσια συγκεντρωτικά περιεχόμενα που δημοσιεύονταν με όλους τους τίτλους και τους αρθρογράφους τους – υπάρχουν όλα ηλεκτρονικά διαθέσιμα στο Ιστορικό Αρχείο της Alter Ego -, θα μείνει αμέσως άναυδος από τα εξής: πρώτον, το ποιοι έχουν περάσει – και πόσες φορές – από τις σελίδες του «Οικονομικού».

Δεύτερον, ποια ήταν η θεματογραφία του και ποιες οι προσεγγίσεις της. Τρίτον, πόσο επίμονα υπηρετήθηκαν η ελευθερία του λόγου, ο αποκλεισμός της μισσαλοδοξίας, η χρήση του διαλόγου. Και με ελάχιστη μόνο εμβάθυνση θα καταλήξει με ασφάλεια στο συμπέρασμα ότι, εάν η φωνή του «Οικονομικού» είχε ακουστεί από τις κυβερνήσεις που κατά τα λοιπά τον θαύμαζαν απεριόριστα, έστω και στο 20% από όσα αγωνιούσε να καταστήσει κατανοητά για τη σημασία τους για το μέλλον, μπορεί κανείς να τολμήσει να πει ότι η Ελλάδα, πιθανόν, να είχε αποφύγει ακόμα και την πτώχευση. Χωρίς υπερβολή.

Αυτά, όπως ουκ ολίγα άλλα, τα γνωρίζω επειδή τα έζησα: τύχη αγαθή, στην πληρότητα της έννοιας, είχα την τιμή να ξεκινήσω την πορεία μου στη δημοσιογραφία μέσα από εκείνες τις σελίδες όταν σε ηλικία 25 ετών, έχοντας ήδη υπηρετήσει, δούλεψα στον «Οικονομικό» όταν επέστρεψα από τη Γενεύη που είχα βρεθεί ως μεταπτυχιακός φοιτητής.

Από εκεί είχα γράψει το πρώτο μου κείμενο, που αφορούσε τον Καποδίστρια και την καθοριστική συμβολή του στην ένταξη της Γενεύης και της Λωζάννης στην Ελβετική Συνομοσπονδία, ανασύροντας άγνωστα κείμενα από τα κρατικά αρχεία της Γενεύης και το οποίο είχε δημοσιευθεί στον «Οικονομικό». Και, κάπως έτσι, πήγα να του χτυπήσω την πόρτα και να ζητήσω δουλειά, την οποία, είναι γεγονός ότι κάθε άλλο παρά εύκολο αποδείχθηκε ότι θα μου έδινε…

Ομως, όλα αυτά, ήταν πιο πριν, το ’92-’93. Εκείνο το κρίσιμο καλοκαίρι του ’96, όπως κάθε καλοκαίρι, ο Μαρίνος, θα χανόταν από προσώπου γης για περίπου ένα μήνα – εκτός από το κομματάκι της που το λένε Σαντορίνη: την πατρίδα του.

Εκείνο τον μήνα, ήταν πάντοτε εντελώς απρόσιτος: μόνον οι παλιοί του φίλοι, ή τέλος πάντων όποιον άλλο ήθελε να δει και τα πέριξ του νησιού ψάρια που… δεν ήθελαν να τον δουν, αλλά δεν το ήξεραν έγκαιρα. Γι’ αυτό και η είδηση μεταφράστηκε αμέσως στο μυαλό όλων: είχε επιστρέψει εσπευσμένα και ζητούσε να μαζευτεί όλος ο «Οικονομικός» για να μιλήσει: ήταν σαφές. Τελικά, είχε γίνει.

Η ομιλία της αποχώρησής του έγινε με σπασμένη φωνή, μα με ηρεμία και μόνο με καλά λόγια για όλους. Υπήρχαν στιγμές που κατέβαλε φανερά μεγάλη προσπάθεια για να βγει «σωστά» η φωνή του. Από τους συναδέλφους του «Οικονομικού» δεν έλειψαν εκείνοι που άρχισαν να κλαίνε – κάποιοι ασταμάτητα.

Ολοι πήραν το λόγο να τον αποχαιρετήσουν – ο γράφων τελευταίος. Ημουν ο τελευταίος άνθρωπος που προσέλαβε ο Γιάννης Μαρίνος, ο νεότερος δημοσιογράφος στον «Οικονομικό». Και δεν είχα διάθεση να κλάψω: ήμουν γεμάτος οργή, καθώς γνώριζα πολύ καλά τι είχε συμβεί.

Επειτα από μακρές άκαρπες αντίστοιχες προσπάθειες, το ‘96 στάθηκε τελικά μοιραίο για τον Γιάννη Μαρίνο: ο Λαμπράκης, που πάντοτε ως τότε αντιστεκόταν στις πιέσεις φίμωσης του «Οικονομικού» για τις ανάγκες των σχέσεων με την εξουσία, είχε πειστεί να πει το «ναι» – ούτως ή άλλως ήταν ήδη πλέον απορροφημένος κυρίως από το Μέγαρο.

Το πρωθυπουργικό γραφείο στην καρδιά του ήθελε να «τελειώνει» με τον Οικονομικό και τον Μαρίνο: ουδείς μπορούσε να τον ελέγξει και να του πει τι θα γράψει και τι όχι. Και έκανε ζημιές. Πολλές. Και ο Ψυχάρης θα έβαζε πλέον  στο «στέμμα» του και το τελευταίο πετράδι. Και εμφανίστηκε στη σύσκεψη, στο τέλος, μαζί με τον «αντικαταστάτη» του Μαρίνου.

Σκεπτόμουν ήδη να φύγω. Οταν όμως είδα πώς θα εξελισσόταν η συνέχεια, η σκέψη έγινε απόφαση. Και πάλι όμως, χωρίς εντάσεις και πολλά πολλά. Ήρεμα. Η απόφαση αυτή ανατράπηκε άρδην και δραματικά την επομένη, όταν κλήθηκα να συναντηθώ με τη νέα κατάσταση.

Εκεί, έγινα αποδέκτης μίας μη αναμενόμενης επίθεσης φιλίας, σεβασμού και αναγνώρισης, η οποία μύριζε από μακριά… μπαγιάτικο ψάρι, μέχρι που αυτό έπνιξε τα πάντα όταν εμφανίστηκε στο τραπέζι: «Από το επόμενο τεύχος, θα είσαι αρχισυντάκτης, έχω ήδη το “ναι” και του κ. Ψυχάρη – όμως, υπάρχει ένα θέμα». Δεν ρώτησα, περίμενα να το ακούσω. «Πρέπει να μην ταυτίζεσαι άλλο με τους παλιούς σου φίλους, αυτά, τέλος».

Κατάλαβα, αλλά ήθελα και να το ακούσω – επειδή είμαι της μουσικής και ο ήχος μετράει: «Δηλαδή, ποιους;» – «Ε, τον Παπαγιαννίδη φυσικά…».

Δεν ξέρω καν αν έχω διηγηθεί στον ίδιο αυτή την ιστορία – νομίζω όχι.

Η ουσία πάντως ήταν ότι η ανατροπή έλαβε την εξής μορφή: απάντησα, χωρίς την παραμικρή σκέψη, αυθόρμητα, σε άψογα γαλλικά υψηλών ντισιμπέλ – τα κατάλληλα γαλλικά, που τα μιλάω άριστα, στα κανονικά είμαι μέτριος… Γύρισα την πλάτη και έφυγα. Φτάνοντας στο σπίτι, έστειλα το φαξ με την παραίτησή μου.

Από τον «Οικονομικό» του Γιάννη Μαρίνου, όπου είχα τη μέγιστη τύχη, ένας άνθρωπος τόσο σπάνιος, πολλαπλά μοναδικός, όπως ο Αντώνης Παπαγιαννίδης, να γίνει δάσκαλός μου προσφέροντάς μου ένα κεφάλαιο ανεκτίμητο μέχρι και σήμερα, να καταντούσα εκεί; Ευτυχώς που έφυγα πριν προλάβω να επεξεργαστώ την… «πρόταση» και είχαμε τρεχάματα…

Μισή ώρα μετά το φαξ, χτύπησε το τηλέφωνο:

– «Καλά, σου είπε εσένα κανείς να πας πουθενά;»

– «Ναι»

– «Ποιος;»

– «Ο εαυτός μου βέβαια».

– «Α, ωραία. Λοιπόν, πες του και εσύ να σε πάρει και να έρθετε αύριο το μεσημέρι στο “Βήμα” να μιλήσουμε. Και όχι εξυπνάδες, ε…»

– «Εντάξει, θα το πω». Ηταν ο Σταύρος Ψυχάρης. Αλλά αυτά, για άλλη στιγμή…

Δεν ξέρω αν είναι αποτέλεσμα σύμπτωσης ή όχι, πάντως είναι γεγονός: ο Γιάννης Μαρίνος αποφάσισε να αποσυρθεί ακριβώς τριάντα χρόνια μετά από τότε. Ακριβώς. Εκείνος ξέρει…

Τύχη αγαθή, βρέθηκα στο δρόμο αυτών των σπουδαίων ανθρώπων.

Και ήταν αυτή η ευκαιρία να γράψω ορισμένα που όφειλαν κάποτε να γραφτούν, μα, μαζί, να πω το πιο μεγάλο ευχαριστώ στον Γιάννη Μαρίνο που μου έδωσε τη δυνατότητα να βρεθώ κοντά τους και στον Αντώνη Παπαγιαννίδη που με δίδαξε με υπομονή τι να την κάνω και τι όχι.

Αν όλοι όσοι εισέρχονται σε αυτό το επάγγελμα είχαν έστω και ψήγματα αυτής της τύχης, αυτός ο τόπος θα ήταν εκ βάθρων διαφορετικός.