Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ξεκινήσει από την περιφέρεια

Με αφορμή το πρόσφατο δεσμευτικό Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) μεταξύ ΔΕΗ και Amazon Web Services (AWS) για την εγκατάσταση giga data center στον Άγιο Δημήτριο Κοζάνης, η Δυτική Μακεδονία επαναπροσδιορίζει τον ρόλο της στον χάρτη των ευρωπαϊκών ψηφιακών υποδομών. Η μετεξέλιξη της παραδοσιακής «καρδιάς» της λιγνιτικής παραγωγής σε κόμβο τεχνητής νοημοσύνης (AI) δεν αφορά μόνο την τοπική αναδιάρθρωση, αλλά αποτελεί εθνικό στρατηγικό στοίχημα.

Η παγκόσμια ζήτηση για data centers αυξάνεται ραγδαία. Στις ΗΠΑ, η λειτουργική ισχύς ξεπέρασε τα 61 GW εντός του 2026 (με σχεδιασμό για επιπλέον 350 GW). Στην Ευρώπη, καταγράφονται 12 GW ενεργής λειτουργίας και 18 GW υπό ανάπτυξη.

Η Ελλάδα, με συνολική ισχύ (λειτουργική και υπό κατασκευή) κυρίως στην Αττική γύρω στα 250 MW, έχει τεράστιο περιθώριο ανάπτυξης. Συγκριτικά, μόνο το Λονδίνο διαθέτει σήμερα πάνω από 1.630 MW ενεργής ισχύος. Την ίδια στιγμή, παραδοσιακές αγορές όπως το Δουβλίνο (στα 630 MW) έχουν “φρενάρει” δραστικά λόγω ενεργειακού κορεσμού στο δίκτυο, στρέφοντας τους τεχνολογικούς κολοσσούς σε εναλλακτικές τοποθεσίες με διαθέσιμη ενέργεια, όπως το Παρίσι. Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η ευκαιρία της Κοζάνης. Το deal ΔΕΗ-AWS για υποδομή αρχικής ισχύος 300 MW, με προοπτική 1 GW, έρχεται να καλύψει αυτό το ευρωπαϊκό κενό.

Για δεκαετίες, οι νομοί Κοζάνης και Φλώρινας αποτελούσαν την ενεργειακή «καρδιά» της χώρας. Αν και η ραγδαία απολιγνιτοποίηση, που επιβλήθηκε και για περιβαλλοντικούς λόγους, υπήρξε κοινωνικά και οικονομικά επώδυνη, η περιοχή βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία: να μετεξελιχθεί σε σύγχρονο κόμβο τεχνητής νοημοσύνης και data centers.

Ένα έργο 300 MW – 1 GW λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής πλούτου. Η αρχική φάση αναμένεται να κινητοποιήσει 4 δισ. ευρώ (έως και 10 δισ. στο πλήρες σενάριο), δημιουργώντας 4.000 θέσεις εργασίας στην κατασκευή και 500 μόνιμες. Το παράδειγμα του Δουβλίνου επιβεβαιώνει τον αντίκτυπο: για κάθε €1 εκατ. επένδυσης σε data centers, δημιουργούνται €1,2 εκατ. σε έμμεσους κλάδους. Αντίστοιχο παράδειγμα βιομηχανικής αναγέννησης αποτελεί και το Fiddler’s Ferry στο Μάντσεστερ (πρώην λιγνιτικός σταθμός που μετατρέπεται σε data hub).

Ωστόσο, το εγχείρημα ενέχει κινδύνους. Οι γραφειοκρατικές καθυστερήσεις και, κυρίως, το σοβαρό έλλειμμα εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού (talent pipeline) είναι τα βασικά εμπόδια που πρέπει να διαχειριστεί η πολιτεία.

Η εμπειρία της απολιγνιτοποίησης καταδεικνύει ότι η τοπική κοινωνία πρέπει να ενσωματωθεί ενεργά στον στρατηγικό σχεδιασμό, αποφεύγοντας τις αδειοδοτικές και χωροταξικές στρεβλώσεις που παρατηρήθηκαν στην πρώτη φάση ανάπτυξης των φωτοβολταϊκών πάρκων. Μέσα από στοχευμένες συνέργειες, προγράμματα επανακατάρτισης (reskilling/upskilling) και συνεχή μεταφορά τεχνογνωσίας, μπορεί να διασφαλιστεί ότι η υπεραξία της τεχνολογικής μετάβασης θα κεφαλαιοποιηθεί τοπικά.

Αυτή η προσέγγιση είναι ο μόνος δρόμος για την ουσιαστική αναστροφή του «brain drain» και τη δημιουργία ισχυρών κινήτρων επαναπατρισμού για όσους εγκατέλειψαν την περιοχή τα τελευταία 15 χρόνια. Σε αυτό, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας (με τις σχολές μηχανικών και πληροφορικής) οφείλει να αναλάβει κεντρικό ρόλο, εξελισσόμενο άμεσα σε ερευνητικό και εκπαιδευτικό κόμβο για cloud, τεχνητή νοημοσύνη και κυβερνοασφάλεια.

Με τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, έναν σαφή στρατηγικό σχεδιασμό και την ενεργή συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας, η περιοχή μπορεί να εξελιχθεί σε πρότυπο δίκαιης και βιώσιμης μετάβασης. Τώρα είναι η στιγμή να αναδείξει τη δυναμική της και να αποδείξει ότι, ακόμη και μετά τις πιο απαιτητικές αλλαγές, μπορεί να γεννηθεί ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης – τεχνολογικό, πράσινο και βαθιά ανθρώπινο.

Ο Δημήτρης Η. Βλαχόπουλος είναι επικεφαλής του τμήματος Portfolio & Location Strategy (Ευρώπη) της διεθνούς εταιρείας συμβούλων ακινήτων Cushman & Wakefield.