Reuters: Ο Τραμπ απορρίπτει την επιβολή τελών στα στενά του Ορμούζ, αλλά θέλει να τα επιβάλλει υπέρ των ΗΠΑ – Πόσο νόμιμο είναι αυτό

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιβάλλουν τέλος 20% στα φορτία που χρησιμοποιούν τα Στενά του Ορμούζ, μετά την κατάρρευση της εκεχειρίας με το Ιράν.

Η εξέλιξη αυτή προέκυψε εν μέσω διαφωνιών σχετικά με τις προσπάθειες της Τεχεράνης να διατηρήσει τον έλεγχο του στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος. Το Ιράν είχε κλείσει τα στενά πλάτους 34 χιλιομέτρων –κύρια δίοδο για το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και άλλων κρίσιμων αγαθών– όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου, προκαλώντας παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.

Η απόφαση αυτή αναδεικνύει τη σημασία του ζητήματος, τις διαφορές στις θέσεις της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης και τις πιθανές επιπτώσεις για τον υπόλοιπο κόσμο.

Αλλαγή στάσης των ΗΠΑ για τα τέλη στα Στενά του Ορμούζ

Μέχρι τις 25 Ιουνίου, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, είχε δηλώσει σε συνάντηση με τις χώρες του Κόλπου ότι «κανένα κράτος στη Γη δεν έχει το δικαίωμα να επιβάλλει χρέωση για τη χρήση διεθνών θαλάσσιων οδών» και πως τέλη διέλευσης δεν θα αποτελούσαν ποτέ μέρος κάποιας συμφωνίας.

Ωστόσο, ο Τραμπ είχε ήδη αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να επιβάλουν διόδια σε περίπτωση αποτυχίας της συμφωνίας με το Ιράν. Σε ανάρτησή του στις 20 Ιουνίου είχε γράψει ότι «δεν θα υπάρξουν διόδια στα Στενά του Ορμούζ για 60 ημέρες κατά την περίοδο της εκεχειρίας, εκτός αν επιβληθούν από τις Ηνωμένες Πολιτείες για λόγους αποζημίωσης υπηρεσιών».

Μετά τη διάλυση της εκεχειρίας, ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να επανέρχεται στη θέση αυτή. Σε νέα ανάρτησή του ανέφερε ότι «οι ΗΠΑ θα είναι γνωστές ως ο ‘Φύλακας των Στενών του Ορμούζ’ και, για λόγους δικαιοσύνης, θα αποζημιώνονται με ποσοστό 20% επί όλων των φορτίων που διακινούνται».

Μέχρι στιγμής, ο Τραμπ δεν έχει διευκρινίσει πώς θα εφαρμοστούν οι χρεώσεις αυτές ούτε ποια νομική βάση θα μπορούσε να στηρίξει μια τέτοια απαίτηση.

Η διαφορά μεταξύ των απαιτήσεων Τραμπ και Ιράν

Το Ιράν θεωρεί τον έλεγχο των Στενών, τα οποία μοιράζεται με το Ομάν, ως κύριο στρατηγικό του πλεονέκτημα και εγγύηση ασφάλειας έναντι μελλοντικών επιθέσεων. Υποστηρίζει ότι η Ουάσιγκτον είχε αποδεχθεί αυτόν τον ρόλο στη διατύπωση της προσωρινής συμφωνίας του περασμένου μήνα, η οποία ανέφερε πως η Τεχεράνη «θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς χρέωση για 60 ημέρες».

Οι ΗΠΑ, ωστόσο, ερμήνευσαν τη διατύπωση αυτή διαφορετικά, θεωρώντας ότι το Ιράν όφειλε απλώς να διευκολύνει την ασφαλή διέλευση χωρίς να επιβάλει περιορισμούς με στρατιωτικά μέσα.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, η Τεχεράνη δημιούργησε την Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου, απαιτώντας κάθε πλοίο που διέρχεται να συντονίζεται με αυτήν και να κινείται κοντά στις ιρανικές ακτές. Πλοία που προσπάθησαν να περάσουν από την πλευρά του Ομάν χωρίς άδεια δέχθηκαν επιθέσεις, ενώ το Ιράν έχει δηλώσει ότι ενδέχεται μελλοντικά να επιβάλει τέλη διέλευσης χωρίς να έχει ακόμη καθορίσει το ύψος τους.

Νομιμότητα και διεθνές δίκαιο

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούνται από τα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν, με το θαλάσσιο όριο να εκτείνεται στη μέση. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) ορίζει ότι τα κράτη που συνορεύουν με στενά δεν μπορούν να απαιτούν πληρωμές απλώς για τη διέλευση.

Επιτρέπεται μόνο η επιβολή περιορισμένων τελών για συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως ρυμούλκηση ή πλοήγηση, τα οποία δεν μπορούν να διαφοροποιούνται ανάλογα με τη σημαία του πλοίου. Αν και ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ έχουν υπογράψει τη Σύμβαση, αυτή θεωρείται ευρέως ως το πλαίσιο του διεθνούς θαλάσσιου δικαίου, ενώ τα Στενά του Ορμούζ αναγνωρίζονται ως διεθνής θαλάσσια δίοδος.

Το 1968, το Ιράν και το Ομάν είχαν συμφωνήσει με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) σε σχέδιο κυκλοφορίας, σύμφωνα με το οποίο τα μεγάλα πλοία θα χρησιμοποιούσαν θαλάσσιες λωρίδες στο κέντρο των Στενών. Ωστόσο, η ναρκοθέτηση από το Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου έχει καταστήσει τη διέλευση αυτή επικίνδυνη, σύμφωνα με τον IMO.

Αντιδράσεις και διεθνείς επιπτώσεις

Εκπρόσωποι της ναυτιλιακής βιομηχανίας επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει προηγούμενο μονομερούς επιβολής τελών για τη διέλευση διεθνούς στενού. Το Ομάν έχει συνομιλήσει με το Ιράν για το θέμα και πρόσφατα εξέδωσε οδηγίες για τη διέλευση πλοίων από τα ύδατά του χωρίς καμία χρέωση.

Οι χώρες του Κόλπου, των οποίων οι εξαγωγές ενέργειας εξαρτώνται από τη δίοδο των Στενών, εκφράζουν έντονη ανησυχία. Παράλληλα, οι μεγάλοι εισαγωγείς ενέργειας και λιπασμάτων ενδέχεται να ανησυχήσουν ακόμη περισσότερο, καθώς η πρόταση του Τραμπ για προσαύξηση 20% στα φορτία θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των διεθνών τιμών πετρελαίου.