«Ζωντανεύουν» σφηνοειδή κείμενα 5.000 ετών – Η τεχνολογία μεταφράζει τα πρώτα γραπτά της ιστορίας

Ερευνητές αξιοποιούν την ψηφιακή τεχνολογία και τα πολύγλωσσα εργαλεία για να μεταμορφώσουν την πρόσβαση σε ορισμένα από τα αρχαιότερα γραπτά αρχεία του κόσμου. Στο πλαίσιο του έργου Access to Cuneiform Texts (CDLI‑ACT), δημιουργήθηκε μια ψηφιακή αραβική διεπαφή που επιτρέπει την πρόσβαση σε σφηνοειδή κείμενα, χαραγμένα σε πήλινες πινακίδες της αρχαίας Μεσοποταμίας επί περισσότερα από τρεις χιλιετίες.

Η ερευνητική ομάδα, στην οποία συμμετέχουν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Al-Qadisiyah στο Ιράκ, το Πανεπιστήμιο του York στο Ηνωμένο Βασίλειο και το Πανεπιστήμιο Lund στη Σουηδία, εγκαινίασε την αραβική έκδοση της Cuneiform Digital Library Initiative (CDLI). Πρόκειται για έναν παγκόσμιο πόρο μελέτης σφηνοειδών επιγραφών, που αναπτύχθηκε τα τελευταία 25 χρόνια μέσα από τη συνεργασία μιας διεθνούς ερευνητικής κοινότητας.

Αν και γνωστά έργα όπως το Έπος του Γκιλγαμές έχουν κατακτήσει τη φήμη τους, τα σφηνοειδή κείμενα περιλαμβάνουν επίσης μερικούς από τους πρώτους νομικούς κώδικες της ανθρωπότητας.

Πήλινες πινακίδες και αρχαίοι νόμοι

Ο Κώδικας του Χαμουραμπί, για παράδειγμα, καθόρισε κανόνες για την κοινωνία πριν από περίπου 4.000 χρόνια και συνδέεται συχνά με την αρχή «οφθαλμόν αντί οφθαλμού».

Τα σφηνοειδή κείμενα, που πρωτοεμφανίστηκαν στο σημερινό Ιράκ, αποτελούν ένα από τα αρχαιότερα συστήματα γραφής της ανθρωπότητας, προγενέστερο των αλφαβητικών γραφών κατά περισσότερο από μία χιλιετία. Αν και αρχικά γράφονταν σε πήλινες πινακίδες, σήμερα βρίσκονται κυρίως σε μουσεία εκτός της περιοχής προέλευσής τους.

Η Δρ. Émilie Pagé-Perron από το Archaeology Data Service του Πανεπιστημίου του York ανέφερε: «Είναι συγκρίσιμα σε σημασία και κλίμακα με τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά και προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τον πρώιμο νόμο, τη λογοτεχνία, την επιστήμη και την καθημερινή ζωή».

«Πολλές από τις σωζόμενες σφηνοειδείς πινακίδες φυλάσσονται σήμερα σε μεγάλα δυτικά ιδρύματα, όπως το Βρετανικό Μουσείο και το Μουσείο του Λούβρου, έχοντας απομακρυνθεί από τη Μέση Ανατολή κατά τις ανασκαφές του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα», πρόσθεσε.

Παγκόσμια πολιτιστική σημασία

Αν και αυτές οι συλλογές συνέβαλαν στη διατήρηση και τη μελέτη των κειμένων, δημιούργησαν και εμπόδια στην πρόσβαση, καθώς μεγάλο μέρος του υλικού έχει καταγραφεί και μεταφραστεί κυρίως σε ευρωπαϊκές γλώσσες όπως τα αγγλικά.

Ο καθηγητής Haider Aqeel Al-Qaragholi από το Πανεπιστήμιο Al-Qadisiyah στο Ιράκ δήλωσε: «Πόροι σαν αυτόν μπορούν να κρατήσουν ζωντανή την πολιτιστική κληρονομιά και να αναδείξουν τον καθοριστικό ρόλο των χωρών της Μέσης Ανατολής στη διαμόρφωση του γραπτού λόγου. Είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για τη διδασκαλία των νέων γενεών, που θα συνεχίσουν την έρευνα πάνω σε αυτά τα παγκόσμιας σημασίας τεκμήρια».

Ένα συναφές έργο επιδιώκει να διευρύνει ακόμη περισσότερο την πρόσβαση στα σφηνοειδή κείμενα μέσω αραβικής γλώσσας, ενισχύοντας τη διαθεσιμότητα ψηφιακών πόρων για το κοινό της περιοχής απ’ όπου προέρχονται.

Μύθοι, επιστήμη και καθημερινή ζωή

Περίπου 70.000 γραμμές κειμένου αναμένεται να μεταφραστούν, καλύπτοντας ευρύ φάσμα θεμάτων — από μύθους και νομικούς κώδικες έως επιστολές, ιατρικά και αστρονομικά κείμενα. Οι μεταφράσεις θα διατίθενται σε διάφορες μορφές, από ακαδημαϊκές εκδόσεις μέχρι αφηγηματικές εκδοχές για το ευρύ κοινό.

Τα δεδομένα θα αρχειοθετηθούν μακροπρόθεσμα στο Archaeology Data Service, ώστε να παραμείνουν διαθέσιμα για μελλοντική έρευνα.

Ο Rune Rattenborg από το Πανεπιστήμιο Lund της Σουηδίας υπογράμμισε: «Η νέα αυτή πρωτοβουλία δεν θα συμβάλει μόνο στη διατήρηση των αρχαιότερων γνωστών συστημάτων γραφής, αλλά και στη σύνδεση των κοινοτήτων με την πολιτιστική τους κληρονομιά».

Το έργο Access to Cuneiform Texts (CDLI‑ACT) αποτελεί διεθνή συνεργατική προσπάθεια που μετέφρασε τη διεπαφή και το εξειδικευμένο λεξιλόγιο της CDLI στα αραβικά. Η μεταφρασμένη διεπαφή είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση https://cdli.earth/ar, ενώ περισσότερες πληροφορίες για το έργο υπάρχουν στο https://cdli.earth/postings/225.