Παρά την εντυπωσιακή ποικιλομορφία των γλωσσών στον πλανήτη, η ανθρώπινη επικοινωνία φαίνεται να στηρίζεται σε κοινές, βαθύτερες δομές. Μια διεθνής επιστημονική μελέτη, βασισμένη στη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα βάση δεδομένων γραμματικών χαρακτηριστικών, τη Grambank, ανέλυσε περισσότερες από 1.700 γλώσσες και κατέληξε σε ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα: οι λεγόμενοι «γλωσσικοί καθολικοί» δεν είναι απλώς θεωρητικές υποθέσεις, αλλά επαναλαμβανόμενα μοτίβα με ισχυρή στατιστική βάση.
Η έρευνα, υπό την καθοδήγηση της Annemarie Verkerk από το University of Saarland και του Russell D. Gray από το Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, αξιοποίησε σύγχρονες εξελικτικές μεθόδους για να ξεπεράσει τα όρια των παραδοσιακών συγκριτικών προσεγγίσεων. Αντί να εξετάζει απλώς γεωγραφικά απομακρυσμένες γλώσσες, χρησιμοποίησε Bayesian χώρο-φυλογενετικά μοντέλα, τα οποία λαμβάνουν υπόψη τόσο την ιστορική συγγένεια όσο και τις γεωγραφικές επιρροές μεταξύ των γλωσσών.
Κοινά πρότυπα στη δομή των γλωσσών
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι περίπου το ένα τρίτο των γλωσσικών κανόνων που θεωρούνται «καθολικοί» επιβεβαιώνονται με ισχυρά δεδομένα. Δομές όπως η σειρά των λέξεων σε μια πρόταση ή οι τρόποι με τους οποίους εκφράζονται οι γραμματικές σχέσεις εμφανίζονται με αξιοσημείωτη συνέπεια σε γλώσσες που δεν έχουν καμία εμφανή συγγένεια μεταξύ τους.
Αυτό υποδηλώνει ότι η εξέλιξη των γλωσσών δεν είναι τυχαία, αλλά επηρεάζεται από βαθύτερους περιορισμούς που σχετίζονται με τον ανθρώπινο εγκέφαλο και τις ανάγκες της επικοινωνίας.
Η γνωστική βάση της γλωσσικής οργάνωσης
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι κοινές αυτές δομές προκύπτουν από γνωστικές και λειτουργικές πιέσεις. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι, ανεξάρτητα από τον πολιτισμό ή τη γεωγραφική τους θέση, τείνουν να οργανώνουν τη γλώσσα με τρόπους που διευκολύνουν την κατανόηση, τη μνήμη και την ανταλλαγή πληροφοριών.
Αυτό εξηγεί γιατί, ακόμη και σε γλώσσες που εξελίχθηκαν ανεξάρτητα, παρατηρούνται παρόμοιες λύσεις σε βασικά γραμματικά ζητήματα.
Η ευρύτερη σημασία των ευρημάτων
Η σημασία της μελέτης δεν περιορίζεται στη γλωσσολογία. Αγγίζει ευρύτερα ερωτήματα για τη φύση της ανθρώπινης σκέψης και της επικοινωνίας, υποδεικνύοντας ότι υπάρχει μια κοινή «λογική» πίσω από την ποικιλία των γλωσσών.
Σε έναν κόσμο που συχνά αναδεικνύει τις διαφορές, τα ευρήματα αυτά υπενθυμίζουν ότι, σε ένα βαθύτερο επίπεδο, ο τρόπος που εκφραζόμαστε έχει περισσότερα κοινά απ’ όσα νομίζουμε.
