Μια νέα μελέτη προειδοποιεί ότι ο ανθρώπινος πληθυσμός έχει ήδη αυξηθεί σε τέτοιο βαθμό και έχει τόσο υψηλές απαιτήσεις, ώστε η Γη να μην μπορεί πλέον να τον συντηρήσει με βιώσιμο τρόπο στα σημερινά επίπεδα κατανάλωσης.
Η έρευνα, με επικεφαλής τον Κόρι Μπράντσο από το Πανεπιστήμιο Flinders της Αυστραλίας, βασίστηκε σε στοιχεία δύο αιώνων πληθυσμιακών δεδομένων και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι σημερινές καταναλωτικές μας συνήθειες δεν είναι βιώσιμες.
Η έννοια της «φέρουσας ικανότητας»
Οι οικολογικές επιστήμες ορίζουν τη φέρουσα ικανότητα ως τον μέγιστο αριθμό ατόμων ενός είδους που μπορεί να υποστηρίζει ένα περιβάλλον, ανάλογα με τους διαθέσιμους πόρους και τον ρυθμό ανανέωσής τους. Ο άνθρωπος, Homo sapiens, έχει αποδειχθεί εξαιρετικά ικανός στο να υπερβαίνει αυτά τα φυσικά όρια, αξιοποιώντας τεχνολογικές λύσεις και ιδιαίτερα τα ορυκτά καύσιμα.
Η ίδια η έννοια προέρχεται από τη ναυτιλία του 19ου αιώνα, όταν χρησιμοποιούνταν για να υπολογιστεί το φορτίο που μπορούσε να μεταφέρει ένα ατμόπλοιο χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τα αποθέματα άνθρακα και νερού του. Η μετάβαση στα ορυκτά καύσιμα, τόσο στη ναυτιλία όσο και στη βιομηχανία, αποτέλεσε τη βάση της ραγδαίας πληθυσμιακής αύξησης του 20ού αιώνα.
Η Γη στα όριά της
Σήμερα, ο παγκόσμιος πληθυσμός ανέρχεται σε περίπου 8,3 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Σύμφωνα με την έρευνα, οι σύγχρονες οικονομίες, βασισμένες στην αδιάκοπη ανάπτυξη, αγνοούν τα φυσικά όρια αναγέννησης των πόρων, καθώς τα ορυκτά καύσιμα καλύπτουν προσωρινά το έλλειμμα.
Η ομάδα του Μπράντσο δημιούργησε ένα μοντέλο εκτίμησης της ανθρώπινης φέρουσας ικανότητας, λαμβάνοντας υπόψη τις μεταβολές στον πληθυσμό και τους ρυθμούς ανάπτυξης ανά περιοχή και εποχή. Διαχωρίζουν τη μέγιστη φέρουσα ικανότητα –το θεωρητικό όριο επιβίωσης– από την «άριστη», όπου ο πληθυσμός μπορεί να διατηρείται βιώσιμα και με αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης.
«Η Γη δεν μπορεί να ανταποκριθεί στον τρόπο που χρησιμοποιούμε τους πόρους της. Ακόμη και η σημερινή ζήτηση υπερβαίνει τις δυνατότητές της», δηλώνει ο Μπράντσο.
Πληθυσμιακές τάσεις και όρια
Η μελέτη δείχνει ότι πριν από τη δεκαετία του 1950 ο ρυθμός αύξησης του πληθυσμού ήταν διαρκώς ανοδικός, αλλά από τις αρχές του 1960 άρχισε να επιβραδύνεται, παρότι ο συνολικός αριθμός συνέχισε να αυξάνεται. Ο Μπράντσο χαρακτηρίζει αυτή την περίοδο ως «αρνητική δημογραφική φάση», προβλέποντας ότι ο πληθυσμός θα κορυφωθεί μεταξύ 11,7 και 12,4 δισ. ανθρώπων έως το 2070.
Η εκτίμηση για τη μέγιστη φέρουσα ικανότητα φτάνει περίπου τα 12 δισ., ωστόσο η «άριστη» φέρουσα ικανότητα, με βάση τα σημερινά επίπεδα κατανάλωσης, περιορίζεται στα 2,5 δισ. ανθρώπους. Το χάσμα αυτό εξηγεί, σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα φαινόμενα υπερκατανάλωσης και περιβαλλοντικής πίεσης που παρατηρούνται σήμερα.
Πόροι υπό πίεση
Ο ΟΗΕ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι ο κόσμος βρίσκεται σε κατάσταση «υδάτινης χρεοκοπίας», ενώ οι πληθυσμοί ζώων μειώνονται δραματικά λόγω της αδυναμίας τους να ανταγωνιστούν τον άνθρωπο για τους ίδιους πόρους. Παράλληλα, η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα –για την παραγωγή λιπασμάτων και την κάλυψη ενεργειακών αναγκών– επιδεινώνει την κλιματική κρίση και αποσταθεροποιεί τα οικοσυστήματα.
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι οι μεταβολές στη θερμοκρασία, το οικολογικό αποτύπωμα και οι συνολικές εκπομπές συνδέονται περισσότερο με την αύξηση του πληθυσμού παρά με την κατά κεφαλήν κατανάλωση. «Τα συστήματα υποστήριξης της ζωής στη Γη βρίσκονται ήδη υπό πίεση», τονίζει ο Μπράντσο.
Αναγκαίες αλλαγές και προοπτικές
Παρά το δυσοίωνο σκηνικό, οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι υπάρχει ακόμη χρόνος για δράση. «Η Γη δεν μπορεί να υποστηρίξει ούτε τον σημερινό πληθυσμό χωρίς ριζικές αλλαγές στον τρόπο που χρησιμοποιούμε τη γη, το νερό, την ενέργεια και τη βιοποικιλότητα», σημειώνουν οι συγγραφείς.
«Μικρότεροι πληθυσμοί με χαμηλότερη κατανάλωση οδηγούν σε καλύτερα αποτελέσματα για τους ανθρώπους και τον πλανήτη», προσθέτει ο Μπράντσο, επισημαίνοντας ότι η συνεργασία των εθνών είναι κρίσιμη όσο το παράθυρο δράσης στενεύει.
Περιορισμοί και ηθικές διαστάσεις
Οι επιστήμονες αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για εκτιμήσεις βασισμένες σε ιστορικά δεδομένα, καθώς οι παράγοντες που επηρεάζουν τον πληθυσμό και τους πόρους είναι πολυάριθμοι και μεταβαλλόμενοι. Επιπλέον, η έννοια της φέρουσας ικανότητας εγείρει ηθικά ζητήματα, αφού η κατανάλωση και οι ευκαιρίες δεν είναι ίδιες για όλους τους ανθρώπους.
«Η τραγωδία είναι ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει παρακάμψει τους φυσικούς μηχανισμούς ισορροπίας της φέρουσας ικανότητας, χωρίς να τους αντικαταστήσει με ανθρωπιστικές και περιβαλλοντικά φιλικές λύσεις», καταλήγουν οι συγγραφείς της μελέτης, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Environmental Research Letters.
- Χάσμα στη διαστημική κούρσα: Η Ρωσία καθυστερεί ξανά τη «μάχη» για τη Σελήνη – Ρεκόρ για τη NASA με το Artemis II
- Οι IDF μέσα σε 10 δέκα λεπτά εξαπέλσυσαν σφοδρά χτυπήματα στην Βηρυτό παρά την συμφωνία για κατάπευση του πυρός ΗΠΑ-Ιράν
- Πρόεδρος Λιβάνου: «Το Ισραήλ ότι διέπραξε σφαγή κατά τις τελευταίες επιθέσεις»
