Η κλιμάκωση της στρατιωτικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει το Ιράν στο επίκεντρο των διεθνών γεωπολιτικών ανακατατάξεων, με το καθεστώς της Τεχεράνης να δοκιμάζεται στρατιωτικά και πολιτικά και να βρίσκεται για πρώτη φορά από την εδραίωσή του, αντιμέτωπο με τον αφανισμό του.
Οι εξελίξεις επανακαθορίζουν τις ισορροπίες στην περιοχή και εντείνουν τις ανησυχίες για μια ευρύτερη ανάφλεξη, ουσιαστικά ένα Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Διαβάστε ακόμα: Το Ιράν προειδοποιεί: Νόμιμοι στόχοι οι Ευρωπαίοι, αν εμπλακούν στον πόλεμο
Στο επίκεντρο του πολέμου βρίσκεται το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), ο στρατιωτικός και ιδεολογικός πυλώνας του ιρανικού κράτους, που έχει δεχθεί ισχυρά πλήγματα ήδη απο τα πρώτα 24ωρα της συντονισμένης αμερικανοισραηλινής επίθεσης.
Οι Φρουροί της Επανάστασης: Ο σκληρός πυρήνας της εξουσίας
Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης ιδρύθηκαν μετά το 1979, με αποστολή την προστασία του ισλαμικού καθεστώτος. Σταδιακά εξελίχθηκαν σε έναν από τους πιο ισχυρούς θεσμούς του Ιράν, λειτουργώντας παράλληλα με τον τακτικό στρατό, αλλά με ξεχωριστή διοικητική και πολιτική ισχύ.
Έχουν στα χέρια τους την τύχη 93 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Το σώμα, πιστό στον ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που σκοτώθηκε από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς, αριθμούσε κατά πληροφορίες περισσότερους από 150.000 άνδρες στις χερσαίες δυνάμεις και διαθέτει δικές του ναυτικές και αεροπορικές μονάδες.
Παράλληλα ελέγχει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και αναπτύσσει τεχνολογίες drones και αεροδιαστημικής.
Για τις ΗΠΑ, οι φρουροί της Επανάστασης είναι τρομοκρατική οργάνωση από το 2019.
Η επιρροή των Φρουρών επεκτείνεται και πέρα από το στρατιωτικό πεδίο. Πρώην αξιωματικοί τους έχουν αναλάβει υψηλές πολιτικές θέσεις, ενώ το Σώμα διατηρεί ισχυρή οικονομική παρουσία σε τομείς όπως οι κατασκευές, οι τηλεπικοινωνίες και η ενέργεια.
Αναλυτές τούς χαρακτηρίζουν ως έναν «παράλληλο μηχανισμό εξουσίας», με επιρροή που σε ορισμένες περιπτώσεις υπερβαίνει αυτήν του ίδιου του προέδρου.
Στη διεθνή σκηνή, η Δύναμη Κουντς – το εξωτερικό επιχειρησιακό σκέλος των Φρουρών – έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη συμμαχικών οργανώσεων στη Μέση Ανατολή, όπως η Χεζμπολάχ, η Χαμάς και οι Χούθι.
Μέσω αυτών των δικτύων, το Ιράν επεδίωκε να ενισχύσει την περιφερειακή του επιρροή. Όλα αυτά μέχρι τον Μάρτιο του 2026
Βαρύ τίμημα στο πεδίο των συγκρούσεων
Οι πρώτες ημέρες του πολέμου έχουν προκαλέσει σημαντικές απώλειες στις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Ισραηλινές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 1.000 έως 1.500 νεκρούς μεταξύ των Φρουρών της Επανάστασης και των δυνάμεων ασφαλείας, ενώ άλλες πηγές ανεβάζουν τον αριθμό ακόμη υψηλότερα.
Ανθρωπιστικές οργανώσεις αναφέρουν ότι οι στρατιωτικές απώλειες μπορεί να ξεπερνούν τους 1.300 νεκρούς, ενώ ο συνολικός αριθμός των θυμάτων – στρατιωτικών και αμάχων – στο ιρανικό έδαφος εκτιμάται ότι υπερβαίνει τους 1.000.
Παράλληλα, έχουν καταγραφεί εκτεταμένες ζημιές σε στρατιωτικές υποδομές. Αναφορές κάνουν λόγο για καταστροφή περίπου 300 εκτοξευτών βαλλιστικών πυραύλων, γεγονός που αντιστοιχεί σε σημαντικό μέρος του επιχειρησιακού οπλοστασίου της χώρας.
Ιδιαίτερα βαριές φαίνεται να είναι οι απώλειες και στο ναυτικό, με περισσότερα από 30 πολεμικά πλοία να έχουν βυθιστεί ή αχρηστευθεί.
Ζημιές έχουν επίσης υποστεί βάσεις drones και αεροπορικές εγκαταστάσεις, ενώ δορυφορικές εικόνες δείχνουν πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και συστήματα αεράμυνας.
Μια σύγκρουση που απλώνεται σε όλη την περιοχή
Παρά τις απώλειες, η Τεχεράνη συνεχίζει να απαντά στρατιωτικά, διευρύνοντας το πεδίο της σύγκρουσης.
Το Ιράν έχει εκτοξεύσει βαλλιστικούς πυραύλους και drones κατά του Ισραήλ, ενώ επιθέσεις ή απόπειρες επιθέσεων έχουν καταγραφεί και σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν.
Όσο φθάνουν οι πύραυλοι
Στόχοι αποτέλεσαν επίσης αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Ιράκ και στην Ιορδανία, ενώ περιστατικά επιθέσεων αναφέρθηκαν ακόμη και σε εμπορικά πλοία και τάνκερ στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανότητα κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκτόξευση των τιμών της ενέργειας και να προκαλέσει σοβαρούς κραδασμούς στην παγκόσμια οικονομία.
Πιθανές συνέπειες της σύγκρουσης
Οι συνέπειες της σύγκρουσης εκτιμάται ότι θα είναι σοβαρές και μακροχρόνιες. Το Ιράν αναμένεται να συνεχίσει να απαντά στρατιωτικά – όπως έχει ήδη κάνει – γεγονός που ενδέχεται να εμπλέξει ακόμη περισσότερο τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ σε έναν φαύλο κύκλο επιθέσεων και αντιποίνων.
Τα κράτη της περιοχής πιθανότατα θα βρεθούν αντιμέτωπα με το δίλημμα της επιλογής πλευράς, ενισχύοντας την πόλωση που χαρακτηρίζει τη Μέση Ανατολή εδώ και δεκαετίες.
Παράλληλα, η αστάθεια απειλεί να προκαλέσει παρατεταμένες αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, ενώ πολλοί αναλυτές εκφράζουν ανησυχία για περαιτέρω υπονόμευση του διεθνούς δικαίου και του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Και το τέλος της ιστορίας
Ίσως η πιο ανησυχητική προοπτική είναι ότι ο ίδιος ο πόλεμος ενδέχεται να ενισχύσει τη λογική που τον γέννησε.
Εάν το Ιράν καταφέρει να αντέξει την πίεση της σύγκρουσης, η ηγεσία του ενδέχεται να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η απόκτηση πυρηνικών όπλων αποτελεί τη μόνη αξιόπιστη εγγύηση ασφάλειας. Από την άλλη πλευρά, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιτύχουν τους στρατηγικούς τους στόχους, ενδέχεται να θεωρήσουν τη στρατιωτική αυτή προσέγγιση αποτελεσματική και να την επαναλάβουν στο μέλλον.
Σε κάθε περίπτωση, το λεγόμενο «δίλημμα ασφάλειας» – η δυναμική δηλαδή κατά την οποία οι ενέργειες ενός κράτους για την ενίσχυση της ασφάλειάς του προκαλούν αντίστοιχες αντιδράσεις από τους αντιπάλους του – κινδυνεύει να ενταθεί περαιτέρω.
