Από μια παγωμένη έκταση στο περιθώριο του διεθνούς ενδιαφέροντος, η Γροιλανδία μετατρέπεται τον Ιανουάριο του 2026 στο «σημείο μηδέν» της νέας γεωπολιτικής τάξης. Η πρωτοφανής κλιμάκωση της κυβέρνησης Τραμπ —η οποία συνέδεσε την επιβολή δασμών 25% με την αξίωση εξαγοράς της νήσου— υπερβαίνει τα όρια μιας γραφικής εμμονής, εκτεινόμενη από την απειλή επέμβασης έως τις πρόσφατες τακτικές αναδιπλώσεις στο Νταβός. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια μετωπική επίθεση στην έννοια της ευρωπαϊκής εδαφικής κυριαρχίας, που κλονίζει συθέμελα το πλαίσιο των ευρωατλαντικών σχέσεων.
*Της Δρ. Ελευθερίας Φτακλάκη
Τα γεωπολιτικά αδιέξοδα της Γροιλανδίας
Η Γροιλανδία διατηρεί μια ιδιότυπη «εξωεδαφική» σχέση με την ΕΕ μέσω του καθεστώτος των Υπερπόντιων Χωρών και Εδαφών (OCTs), παραμένοντας συνδεδεμένη με την Ένωση μέσω της Δανίας ως κρίσιμος πυλώνας της Αρκτικής Στρατηγικής. Ωστόσο, η ΕΕ πάσχει από μια δομική αμηχανία, καθώς η ρυθμιστική και χρηματοδοτική της ισχύς αδυνατεί να μεταφραστεί σε σκληρή γεωπολιτική παρουσία. Το «παράδοξο της Δανίας», η οποία παραμένει προσηλωμένη σε μια ΝΑΤΟ-κεντρική προσέγγιση παρά την κατάργηση του αμυντικού opt-out το 2022, δυσχεραίνει την επίκληση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής (Άρθρο 42.7 ΣΕΕ). Αυτή η στρατηγική απόσταση, σε συνδυασμό με την επιλογή της Γροιλανδίας να παραμένει εκτός ΕΕ, αποδυναμώνει τη συλλογική ασπίδα απέναντι στις υβριδικές απειλές και τους ωμούς συναλλακτικούς εκβιασμούς του Προέδρου Τραμπ. Χωρίς πλήρη γεωπολιτική κάλυψη από τις Βρυξέλλες, η έλλειψη θεσμικής σύνδεσης μετατρέπεται πλέον σε κρίσιμο τρωτό σημείο για την ίδια την εδαφική κυριαρχία της νήσου
Η μετάλλαξη των ευρωατλαντικών σχέσεων
Η κρίση του Ιανουαρίου 2026 αναδεικνύει μια ιστορική μετάλλαξη των ευρωατλαντικών σχέσεων, καθώς η Ουάσιγκτον υιοθετεί πλέον μια ωμή συναλλακτική διπλωματία (transactional diplomacy) που θέτει υπό αμφισβήτηση τα θεμέλια της δυτικής συμμαχίας. Σε αυτό το νέο δόγμα, η πρόσβαση στην αμερικανική αγορά μετατρέπεται από σταθερό πλαίσιο συνεργασίας σε αντικείμενο ανταλλαγής με εδαφικές παραχωρήσεις, όπως στην περίπτωση της Γροιλανδίας, σηματοδοτώντας το οριστικό τέλος της εποχής των συμμαχιών που βασίζονταν σε κοινές αξίες.
Η Ένωση επιχειρεί να απαντήσει σε αυτή την πρόκληση με το ‘’Μέσο Κατά του Εξαναγκασμού’’ (‘’Anti-Coercion Instrument’’ – ACI), το οποίο αποτελεί μια σοβαρή απόπειρα της Ένωσης να αντιπαραβάλει οικονομική ισχύ έναντι οικονομικής ισχύος. Ωστόσο, η επιτυχία αυτής της στρατηγικής εξαρτάται άμεσα από την ικανότητα της να διατηρήσει την ενότητα των κρατών μελών της, η οποία δοκιμάζεται από την ασύμμετρη έκθεση των εθνικών οικονομιών στις αμερικανικές απειλές. Ενώ κάποιες χώρες ηγούνται της αντίστασης, κράτη με ισχυρή εξαγωγική εξάρτηση από τις ΗΠΑ δέχονται έντονες πιέσεις να συμβιβαστούν προκειμένου να αποφύγουν το κόστος ενός γενικευμένου εμπορικού πολέμου καθώς η Ουάσιγκτον επιδιώκει να εκμεταλλευτεί αυτές τις ρωγμές, χρησιμοποιώντας επιλεκτικές εξαιρέσεις για να διασπάσει το ευρωπαϊκό μέτωπο.
Γροιλανδία: Μια υπαρξιακή δοκιμασία της Ένωσης
Στον παγωμένο ορίζοντα του 2026, η Γροιλανδία δεν αποτελεί πλέον μια απόμακρη γεωγραφική λεπτομέρεια, αλλά το πεδίο μιας υπαρξιακής δοκιμασίας που θέτει την Ευρωπαϊκή Ένωση ενώπιον ενός αμείλικτου διλήμματος. Το εξελισσόμενο «Αρκτικό Γκαμπί» αναγκάζει την Ένωση είτε να θωρακίσει τη Δανία στον σκληρό στρατηγικό της πυρήνα, αποκρούοντας την επιθετική διπλωματία της Ουάσιγκτον, είτε να παρακολουθήσει ‘’σύνορο’’ της να μετατρέπεται σε αμερικανικό προτεκτοράτο. Σε αυτό το παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, η οικονομική ισχύς —που πηγάζει από τον έλεγχο των κρίσιμων σπανίων γαιών και των νέων εμπορικών οδών— συνιστά το βαρύ πυροβολικό της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας. Αν η Ευρώπη αποτύχει να επιβάλει την κυριαρχία της και να προστατεύσει τις αρχές της σε έναν κόσμο που υποκλίνεται πλέον στην «ισχύ του ισχυρότερου», τότε η Γροιλανδία θα καταγραφεί στην ιστορία ως το γεωπολιτικό εκείνο ορόσημο που σήμανε την υποχώρηση της Ένωσης από την παγκόσμια σκηνή.
*Δρ. Ελευθερία Φτακλάκη, Διεθνολόγος/Πολιτικός Επιστήμων, Διδάκτωρ Ευρωπαϊκής & Διεθνούς πολιτικής, Μεταδιδακτορικός τίτλος στην Ευρωπαϊκή Εξωτερική &Αμυντική Πολιτική, Policy Maker & Αναλύτρια Strategic Foresight
