Καλαμάτα, όπως λέμε σύγχρονος χορός

1. Ρασίντ Ουραμντάν

Η κρυμμένη γοητεία του ψεγαδιού

Αν ο χορός μπορεί να λειτουργήσει σαν ντοκουμέντο της πραγματικότητας, ο Ρασίντ Ουραμντάν με το έργο του «Tordre» προτείνει μια εναλλακτική ματιά στα κυρίαρχα πρότυπα ομορφιάς. Ο γάλλος χορογράφος, συνεργαζόμενος με το Εθνικό Χορογραφικό Κέντρο της Γκρενόμπλ, φέρνει στο 23ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας δύο δυνατά σόλο, τονίζοντας την ευαίσθητη αμφιταλάντευση της κίνησης ανάμεσα στη δημιουργία και τη θεραπεία.

 Στο Στούντιο Μεγάρου Χορού της μεσσηνιακής πρωτεύουσας, στις 15 Ιουλίου, θα ανέβουν δύο ερμηνεύτριες που υπήρξαν οι μούσες του Ουραμντάν. «Ολα άρχισαν εξαιτίας της Ανι και της Λόρα. Κάποιες φορές ξεκινάω ένα κομμάτι βασισμένος σε ένα θέμα, με μια κοινωνική αναφορά όταν νομίζω ότι ο χορός μπορεί να φέρει μια νέα προσέγγιση σ’ αυτό. Αλλά αυτή τη φορά η διαδικασία ξεκίνησε με την ολοκλήρωση που φέρνουν αυτές οι δύο καλλιτέχνιδες και με το τι εκφράζουν στη σκηνή» αναφέρει ο χορογράφος.

Οι δύο πρωταγωνίστριές του συνεισφέρουν κάτι διαφορετικό στην εξέλιξη της παράστασης, μιλώντας με το σώμα τους άλλοτε με εσωτερική διάθεση κι άλλοτε με πιο επίμονη ή αποκαλυπτική. Η Ανι Χάναουερ χρησιμοποιεί τον πρόσθετο βραχίονά της για να δώσει μια διαφορετική πνοή στα βήματά της, ενώ η Λόρα Γιοντκιτέ με την ασταμάτητη περιδίνησή της αποκαλύπτει πώς είναι να χάνεις κάθε σημείο αναφοράς και να μένεις παντελώς αδύναμος. Παρ’ όλα αυτά, η απώλεια που είναι κοινή συνισταμένη ανάμεσα στις δύο χορεύτριες δεν κρατάει πίσω την ερμηνεία τους. «Αυτές οι δύο γυναίκες πήραν κάτι από τη ζωή, το οποίο δεν το ζήτησαν. Αλλά αντί να το αντέξουν και να μείνουν παθητικές, αποφάσισαν να αντιδράσουν και να το μεταμορφώσουν. Είμαι εντυπωσιασμένος από την ικανότητά τους να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα του κόσμου, αντί να βγουν από αυτήν. Νομίζω ότι πραγματικά αμφισβητούν μ’ έναν έξυπνο τρόπο το πώς βλέπουμε έναν άνθρωπο που είναι λιγάκι διαφορετικός από την πλειονότητα» τονίζει ο Ουραμντάν.

Η παράσταση αρχίζει υπό τους ήχους του μιούζικαλ «Ενα αστείο κορίτσι» του Ουίλιαμ Ουάιλερ, κάνοντας έναν πρώτο συνειρμό για τα κυρίαρχα πρότυπα ομορφιάς. Αυτά θα ανατρέψουν οι δύο χορεύτριες που εφορμούν ξαφνικά στη σκηνή για να ολοκληρώσουν μια σκυταλοδρομία συναισθημάτων και συστροφής (όπως μεταφράζεται στα ελληνικά ο τίτλος «Τordre»). «Οταν η μία αφήνει τη σκηνή, έρχεται η άλλη. Κάθε σόλο προετοιμάζει τη σκηνή γι’ αυτό που ακολουθεί  και καταλαβαίνεις ότι ακόμα κι αν η μία φεύγει, υπάρχει ένα ίχνος της παρουσίας της ακόμα. Θα έλεγα επίσης ότι μερικές φορές χορεύουν με την απουσία η μία της άλλης. Με κάποιον τρόπο είναι πάντα μαζί, ακόμα κι αν η μία δεν είναι φυσικά παρούσα» επισημαίνει ο δημιουργός που ανέβασε την παράσταση για πρώτη φορά το 2014.

Βασικό συστατικό ήταν οι εμπειρίες της Λόρα και της Ανι, τις οποίες επεξεργάστηκε ο Ουραμντάν. «Δεν δίνω έμφαση τόσο πολύ στις κινήσεις που αναπτύσσουν σε αυτό το κομμάτι ή στη φυσική τους παρουσία όσο στην ατμόσφαιρα που μπορούν να δημιουργήσουν επί σκηνής. Οταν βλέπεις τη Λόρα και τη μέθοδο περιδίνησης που ανέπτυξε, συνειδητοποιείς ότι αντιμετωπίζεις κάτι μοναδικό το οποίο είναι έντονο και στις παρυφές του τελετουργικού. Με την Ανι τα πράγματα είναι διαφορετικά. Μου αρέσει το πώς κατά τη διάρκεια του έργου η προσοχή μετατοπίζεται από εκείνη και τη μοναδικότητά της σε μια πιο πλατιά φιλοσοφικά και κοινωνικά προσέγγιση: σαν κι αυτό που ονομάζουμε “πραγματικό κόσμο”, αυτό που ονομάζουμε κανονικότητα, αυτό που είμαστε ικανοί να αντιληφθούμε από ανθρώπους που έχουν κάτι διαφορετικό από την πλειονότητα» καταλήγει ο χορογράφος.

2. Αντρέα Κοστάντζο Μαρτίνι

Η δύναμη του άδειου σώματος

Για τους αρχαίους Αιγυπτίους, ο σκαραβαίος υπήρξε σύμβολο του κύκλου της ζωής και της αναγέννησης. Στα ιταλικά, η ίδια λέξη χρησιμοποιείται για το επιτραπέζιο παιχνίδι Scrabble, όπου γράμματα επιστρατεύονται παραπάνω από μία φορά για να σχηματίσουν διαφορετικές λέξεις. Αυτές οι δύο διαφορετικές έννοιες του ίδιου λήμματος είναι και οι κύριες κατευθύνσεις που ακολουθεί το έργο «Scarabeo, Angles and the Void» του Αντρέα Κοστάντζο Μαρτίνι.

«Εμπνεύστηκα τη χορογραφία αρχικά από την παιχνιδιάρα σχέση ανάμεσα στον σύντροφό μου Αβιντάν και μένα. Χορεύουμε μαζί εδώ και αρκετά χρόνια και μια μέρα μού ήρθε η εικόνα μας ως ανταγωνιστών πάνω στη σκηνή προς τέρψιν του κοινού. Μοιραζόμαστε μια ιδιόμορφη μορφή του χιούμορ και προσοχή στη λεπτομέρεια, οπότε θέλω να φέρω αυτή την ιδέα στην πραγματικότητα» δηλώνει ο Μαρτίνι. Ο ίδιος, επιστρατεύοντας στοιχεία από το γκάγκα, την κινησιολογική γλώσσα που ανέπτυξε ο Οχάντ Ναχαρίν, έχτισε ένα έντονο έργο υψηλών απαιτήσεων από άποψη βημάτων. «Το γκάγκα για μένα δεν είναι τόσο πολύ ένα σύνολο κινήσεων όσο ένα σύνολο εργαλείων το οποίο με βοηθά να δημιουργώ. Μέσα από τη γλώσσα τού γκάγκα συχνά έχω πρόσβαση σε καλύτερη κατανόηση του ίδιου μου του κορμιού και άρα είμαι περισσότερο ανοιχτός στο να παράγω κίνηση που μπορεί να με εκπλήσσει με το απίθανό της. Προπονούμαι με το γκάγκα, αλλά μόλις μπω στο στούντιο η πρόθεσή μου είναι να μην κάνω γκάγκα. Το γκάγκα είναι ήδη εκεί, δουλεύει κάτω από το δέρμα μου και είναι έτοιμο να με υποστηρίξει σε οποιαδήποτε ιδέα έχω και μπορεί να είναι μακριά απ’ ό,τι δούλεψα στην αίθουσα νωρίτερα» τονίζει ο χορογράφος.

Κατά τη χορογραφική διαδικασία, ο Κοστάντζο σκέφτηκε να μεταχειριστεί το σώμα τού χορευτή αποκλειστικά ως φυσικό αντικείμενο και όχι ως πηγή συναισθημάτων, αναγκάζοντάς το να φτάσει συχνά στα όριά του. «Ηθελα μ’ αυτή τη δουλειά να δοκιμάσω να ξεκινήσω από ένα πολύ ουδέτερο σημείο ως προς την ερμηνεία. Αποφάσισα να χρησιμοποιήσω το σώμα μας σαν ένα σύνολο σάρκας και οστών παρά σαν ένα δοχείο για μια ψυχή. Οσο πιο άδειο τόσο καλύτερο. Με αυτό τον τρόπο οποιοδήποτε συναίσθημα κι αν προκύψει κατά τη διάρκεια της δημιουργικής διαδικασίας θα έχει να κάνει με τη φυσική μας κατάσταση και θα είναι πολύ πιο τίμιο από μια καλή ερμηνεία» υποστηρίζει ο δημιουργός, που απέσπασε το δεύτερο βραβείο στον διεθνή διαγωνισμό χορογραφίας του Ισραήλ τον Δεκέμβριο του 2016.

Το πρώτο του βήμα ήταν να στήσει ένα σύνολο κινήσεων καταλήγοντας σε διαφορετικούς συνδυασμούς για να δομήσει μια ξεκάθαρη λογική αφήγησης. Πρωταγωνιστής σε όλα είναι φυσικά ο σκαραβαίος. «Η λέξη “σκαραβαίος” και η διπλή της σημασία σε αυτή την περίπτωση δεν αναφέρεται συγκεκριμένα στην ποιότητα της κίνησης. Σχετίζεται με τη δυνατότητα να ανασχηματίζουμε τα δικά μας χαρτιά (τις κινήσεις) ξανά και ξανά στη σκηνή, παράγοντας συνεχώς ένα νέο νόημα με τα ίδια “γράμματα”. Η λέξη “σκαραβαίος” ως σύμβολο της αναγέννησης ενημερώνει περισσότερο τη γενική δομή του έργου και η αισθητική της Αιγύπτου υπενθυμίζεται στο τελευταίο μέρος του έργου» προσθέτει. Παρ’ όλα αυτά, οι χορευτές επί σκηνής εξακολουθούν να δρουν ανεξάρτητα από τον συμβολισμό αυτόν. «Στη σκηνή παίζουν οι ίδιοι σαν χορευτές και καλλιτέχνες. Η θέλησή τους δεν συνδέεται με το κεντρικό όχημα της παράστασης. Μπορεί να πιστεύουν ότι έχουν τον έλεγχο, αλλά στην πραγματικότητα ο σκαραβαίος τον ελέγχει καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου. Οπως ένα παιδί που κάθεται στο μπροστινό μέρος μιας μοτοσικλέτας που οδηγείται από τον πατέρα του. Μπορεί να πιστεύει ότι αποφασίζει πού να πάει, αλλά στην πραγματικότητα είναι ανήμπορο» καταλήγει.

3. Γιάννης Μανταφούνης

Απέναντι στους θεατές

Να μοιραστεί μαζί του τον χρόνο και τον χώρο καλεί ο Γιάννης Μανταφούνης τον θεατή στην παράσταση «One one one». Ο έλληνας χορογράφος στήνει ένα διαδραστικό έργο σε συνεργασία με την ιρλανδή χορεύτρια Ιφε Μακατάμνι, χρησιμοποιώντας την έμπνευση που αντλεί απ’ το κοινό. Στην αρχή της ερμηνείας τους, προσκαλούν τον θεατή να καθήσει σε μια καρέκλα απέναντί τους, να μείνει εκεί όση ώρα θέλει και να κοιταχτούν στα μάτια, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μια κάποια προσωπική επαφή.

«Η ιδέα του “One one one” πρωτοεμφανίστηκε μέσω της δουλειάς του έργου “Pausing”, το οποίο παρουσιάσαμε πριν από λίγα χρόνια επίσης στο Φεστιβάλ Καλαμάτας. Η εμφάνισή μας ήταν πολύ απλή, να βρούμε έναν τρόπο να επικοινωνήσουμε άμεσα και καθαρά με το κοινό μας τα θέματα χρόνου αλλά και το πώς ο χορός μάς διαπερνά, μας κινεί, μας εμπνέει τη στιγμή της ερμηνείας» τονίζει ο δημιουργός. Μέσα από το κοινό βλέμμα των δύο πλευρών γεννιέται ένας κόσμος αισθήσεων, τον οποίο οι χορευτές καλούνται να μετουσιώσουν σε χορευτική δομή, βήματα και κίνηση. «Δεν θα έλεγα πως αυτοσχεδιάζουμε, ακόμα και αν δεν υπάρχουν χορογραφημένα μέρη. Είναι όμως αισθαντικό έργο. Χορεύουμε αυτό που αισθανόμαστε. Από αυτό το σημείο πηγάζει η κίνηση, όσο αφαιρετικό και αν ακούγεται. Απλά αυτό κάνουμε» υποστηρίζει ο Μανταφούνης.

Οι χορογράφοι στην εξέλιξη του έργου μυούν τον θεατή σε μια ενοχλητική κατάσταση, γεμάτη ερωτηματικά που αποσκοπούν στο να τον αφυπνίσουν, χρησιμοποιώντας τη σχέση που αναπτύσσεται όταν ο θεατής κάθεται απέναντί τους στην καρέκλα. «Το διαδραστικό κομμάτι είναι η ίδια η παράσταση, όμως με ένα twist. Δεν είναι διαδραστικό με την κλασική έννοια αν δεν κάτσει το κοινό στις δύο μας καρέκλες. Ολα πηγάζουν από τη συνεργασία μας μαζί του» επισημαίνει ο Ελληνας που βραβεύτηκε το 2015 με τον τίτλο του «εξαιρετικού χορευτή» στα Ελβετικά Βραβεία Χορού.   

Εξαιτίας λοιπόν αυτής της ιδιαιτερότητας του θεάματος, η παράσταση ανεβαίνει στην παραλία της Καλαμάτας. Ετσι, ο δημόσιος χώρος γίνεται πεδίο πειραματισμού, μη αναπαραστατικός κι επομένως συμβολικός. Σ’ ένα απλό σκηνικό με δύο παράλληλες γραμμές στο πάτωμα και δύο καρέκλες, μία σε κάθε γραμμή, οι καλλιτέχνες εισβάλλουν στον δημόσιο χώρο και οδηγούν τη σύλληψη της πραγματικότητας σε νέα επίπεδα. «Κάθε χώρος είναι δημόσιος για μας. Εχουμε χορέψει σε πλατείες, δρόμους αλλά και σκηνές, θέατρα. Δεν έχει μεγάλη σημασία, αλλάζουν όμως η υφή, η ενέργεια και το focus του θεατή. Μπορώ να πω ότι έπειτα από περίπου 55 παραστάσεις του “One one one” σε όλο τον κόσμο έχουμε ζήσει πολλά σενάρια. Και κάθε φορά είναι ακριβώς το ίδιο αίσθημα – από την άλλη είναι καινούργιο κάθε φορά. Αυτή είναι η δύναμη του “One one one”» καταλήγει ο χορογράφος.