Απροετοίμαστη η Ελλάδα μπροστά στον κίνδυνο

Μέχρι τα μέσα του αιώνα η μέση θερμοκρασία στη χώρα μας θα αυξηθεί, η μέση βροχόπτωση θα μειωθεί, ενώ η στάθμη της θάλασσας θα ανέβει αξιοσημείωτα. Η κλιματική αλλαγή είναι ένα φαινόμενο παγκόσμιο το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη. Λεπτομερή μοντέλα προβλέπουν την εξέλιξή του στις επόμενες δεκαετίες με τρόπο αρκετά σαφή. Οι επιπτώσεις του όμως δεν είναι μόνο περιβαλλοντικές. Δεν περιορίζονται στην αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα ή στην εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων. Οι συνέπειές της αγγίζουν κάθε πτυχή της ανθρώπινης δραστηριότητας, από τις τουριστικές υποδομές και την αγροτική παραγωγή μιας χώρας μέχρι τις καρδιακές παθήσεις.
Η οκταμελής ερευνητική ομάδα της διαΝΕΟσις, υπό τον συντονισμό του καθηγητή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Κωνσταντίνου Καρτάλη, ανέλυσε τα πλούσια διαθέσιμα δεδομένα και κατέληξε σε μια σειρά από εκτιμήσεις για την επίπτωση της κλιματικής αλλαγής σε κρίσιμους τομείς της ελληνικής οικονομίας για τη χρονική περίοδο 2046-2065.
Η έρευνα αποκαλύπτει μια σκληρή αλήθεια: Η χώρα μας είναι απροετοίμαστη απέναντι σε μια σειρά από λίγο – πολύ αναπόφευκτες αλλαγές που θα επηρεάσουν έντονα το παραγωγικό της μοντέλο.

Τι συνέπειες αναμένεται να έχουν οι αλλαγές των κλιματικών συνθηκών στην οικονομική δραστηριότητα της χώρας; Οι ερευνητές κατέγραψαν τις συνέπειες και παρουσιάζουν συνοπτικά κάποια από τα αποτελέσματα:

H γεωργία θα πληγεί σηµαντικά 

Η Ελλάδα γίνεται ξηρότερη εξαιτίας της μείωσης των βροχοπτώσεων κατά 20%-30% το καλοκαίρι και κατά 10% τον χειμώνα αλλά και των μεγαλύτερων περιόδων χωρίς καθόλου βροχή, της αύξησης του ελλείμματος υγρασίας μέχρι και 12% και τελικά της ενισχυμένης τάσης μετατροπής των εδαφών σε ξηρικά, στο 60% των καλλιεργήσιμων εκτάσεων. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα πάψει η αγροτική παραγωγή στη χώρα – απλά θα επηρεαστούν η ποσότητα της παραγωγής και το είδος των καλλιεργειών που μπορεί να υποστηρίξει το έδαφος. Οι περιοχές της Θεσσαλίας, της Κεντρικής Μακεδονίας και της Θράκης θα έχουν μειωμένη αγροτική παραγωγή. Μελέτη για τις επιπτώσεις στις αμπελοκαλλιέργειες διαπιστώνει πως οι οινοπαραγωγικές περιοχές που θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα (καθώς θα μειωθεί σε μεγάλο βαθμό η βροχόπτωση και θα αυξηθεί σημαντικά το έλλειμμα υγρασίας) βρίσκονται κυρίως στην Κεντρική Ελλάδα και νοτιότερα.

Αντίθετα, προσωρινά ευνοϊκότερη θα είναι η αμπελοκαλλιέργεια στις οινοπαραγωγικές περιοχές που εντοπίζονται στα ορεινά τμήματα της χώρας, τόσο δυτικά όσο και βόρεια της Θεσσαλίας. Εκεί θα μπορούν να ευδοκιμήσουν ποικιλίες που μέχρι τώρα ευδοκιμούσαν μόνο νοτιότερα. Ωστόσο, σε βάθος χρόνου η αύξηση των θερμών ημερών σε συνδυασμό με τη μείωση της βροχόπτωσης θα ακυρώσουν την ευνοϊκή συνθήκη, καθώς θα απαιτείται και ενισχυμένη άρδευση των καλλιεργειών. Η αύξηση της θερμοκρασίας ενδέχεται να έχει συνέπειες στην ποιότητα του παραγόμενου κρασιού σε ολόκληρη τη χώρα.

Το ντόμινο στον τουρισμό

Τα καλοκαίρια θα υπάρχουν περισσότεροι καύσωνες, οι ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις – όπως και όλα τα υπόλοιπα κτίρια – θα καταναλώνουν περισσότερη ενέργεια για ψύξη και πολλές περιοχές (κυρίως νησιά) θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα υδροδότησης, αλλά σε άλλες η αύξηση της θερμοκρασίας πιθανότατα θα οδηγήσει στην επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου. Η μείωση των ημερών κατά τις οποίες χρειάζεται δαπάνη ενέργειας για θέρμανση θα περιορίσει τις δαπάνες τουριστικών μονάδων που βρίσκονται σε χειμερινούς προορισμούς.

Ωστόσο, θα υπάρχουν περισσότερες ημέρες με καύσωνα, αύξηση της στάθμης της θάλασσας, διάβρωση των ακτών, αύξηση πυρκαγιών. Σύμφωνα με το πανευρωπαϊκό πρόγραμμα PESETA, εκτιμάται πως σε περίπτωση που η μέση θερμοκρασία αυξηθεί κατά 2,5 βαθμούς Κελσίου, θα προκύψει μείωση διανυκτερεύσεων στη χώρα κατά 1% και απώλειες εσόδων για την τουριστική βιομηχανία της τάξης των 825 εκατ. ευρώ ετησίως.

– Ολα τα χιονοδρομικά κέντρα της χώρας θα αντιμετωπίσουν μεγαλύτερη πίεση, αλλά κυρίως αυτά που βρίσκονται σε χαμηλό υψόμετρο και στα νότια (Μαίναλο και Χελμός). Αυτό είναι κάτι που έχει ήδη αρχίσει να παρατηρείται διεθνώς. Στο Χιονοδρομικό Κέντρο Παρνασσού γίνονται ήδη προσαρμογές για να αντιμετωπιστεί ο περιορισμός των ημερών με χιόνι. Στην Κεντρική Ευρώπη υπάρχουν χιονοδρομικά – κυρίως σε χαμηλότερα υψόμετρα – που τα τελευταία χρόνια δεν δούλεψαν καθόλου. Μια άνοδος της θερμοκρασίας κατά 2 βαθμούς Κελσίου τις επόμενες δεκαετίες θα θέσει εκτός λειτουργίας το 33% των χιονοδρομικών κέντρων της Ευρώπης.

– Σημαντικά θα είναι και τα προβλήματα σε εκτεθειμένους στη φύση αρχαιολογικούς χώρους, και ειδικά σε αυτούς που βρίσκονται σε δασικές περιοχές ή σε τοποθεσίες με μεγάλη κλίση, που είναι ευάλωτες στη διάβρωση. Η αύξηση της θερμοκρασίας και η μείωση της βροχόπτωσης θα κάνουν τις δασικές περιοχές της χώρας ξηρότερες και ως εκ τούτου πιο ευάλωτες σε πυρκαγιές. Προορισμοί προστατευόμενοι από την UNESCO, όπως ο Ναός του Επικούριου Απόλλωνα και η Αρχαία Ολυμπία, θα κινδυνεύσουν άμεσα.

Θάλασσα θα πνίξει το 3,5% της χώρας

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του IPCC, μέχρι το τέλος του αιώνα αναμένεται μια αύξηση της στάθμης της θάλασσας που θα κυμανθεί από 20 μέχρι 59 εκατοστά. Ερευνητές, ωστόσο, θεωρούν πως αυτές οι εκτιμήσεις είναι πολύ μετριοπαθείς και πως τα υπάρχοντα μοντέλα υποεκτιμούν τον κίνδυνο που διατρέχουν οι παγετώνες της Ανταρκτικής. Σύμφωνα με αυτά τα σενάρια, είναι πιο πιθανή μια αύξηση στη στάθμη της θάλασσας από 80 εκατοστά μέχρι και 2 μέτρα ώς το τέλος του αιώνα. Μεγέθη που ίσως να ακούγονται μικρά ή αμελητέα, αλλά δεν είναι.

Η Ελλάδα διαθέτει μια ακτογραμμή 16.000 χιλιομέτρων. Το 1/3 των Ελλήνων ζει σε απόσταση μέχρι 2 χιλιομέτρων από την ακτή. 90% των τουριστικών υποδομών της χώρας είναι παράκτιες, ενώ το ίδιο είναι και το 35% της παραγωγικής αγροτικής γης, εξ ορισμού όλα τα λιμάνια και οι μεγάλες πόλεις της χώρας.

Οι επιπτώσεις θα είναι θεαματικές. Αν δεν ληφθούν μέτρα, το Καβούρι ενδέχεται να γίνει νησί. Δημοφιλείς παραλίες κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Η νότια παραλία του Ορνού της Μυκόνου, για παράδειγμα, θα «φαγωθεί» από τη θάλασσα πλήρως, ενώ τα νερά θα φτάσουν σε απόσταση 150 μέτρων από τη σημερινή ακτή, κατακλύζοντας δρόμους και κτίρια. Τα κτίρια της Μικρής Βενετίας στο ίδιο νησί θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα ασφάλειας στην περίπτωση ανόδου κατά 0,5 μέτρα – και φυσικά θα κατακλυστούν στην περίπτωση ανόδου κατά 2 μέτρα.

Συνολικά, σύμφωνα με μια εκτίμηση, από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας κινδυνεύει να χαθεί το 3,5% της έκτασης της χώρας. Εκτιμάται ότι το φαινόμενο μπορεί να έχει κόστος ίσο με περίπου το 2% του ΑΕΠ της χώρας.

Συναγερµός για την δηµόσια υγεία

Περίπου 5,5 εκατ. Ελληνες που κατοικούν στις 25 μεγαλύτερες πόλεις της χώρας θα αντιμετωπίσουν επιβαρημένες θερμικές συνθήκες λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας.

Το κόστος κατανάλωσης ενέργειας για ψύξη στο κέντρο της Αθήνας τους καλοκαιρινούς μήνες είναι ήδη διπλάσιο από το αντίστοιχο κόστος στο Μαρούσι. Αυτό το κόστος αναμένεται να αυξηθεί ραγδαία.

Αν η μέση θερμοκρασία αυξηθεί μόνο κατά 1 βαθμό Κελσίου, η χώρα θα καταναλώνει ενέργεια αξίας 600.000 ευρώ την ημέρα επιπλέον.

– Ακόμα πιο δραματικές εκτιμάται να είναι οι συνέπειες στη δημόσια υγεία.

Ερευνες έχουν δείξει πως για κάθε αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1 βαθμό Κελσίου από τους 34 και πάνω, αυξάνεται η ημερήσια θνησιμότητα κατά περίπου 3%. Θυμίζουμε ότι μετά το 2046 στην Ελλάδα θα έχουμε 15-20 περισσότερες τέτοιες ημέρες από ό,τι έχουμε σήμερα. Σε καύσωνες με ημερήσιες θερμοκρασίες άνω των 42 βαθμών η αύξηση ημερήσιας θνησιμότητας όσον αφορά τα αναπνευστικά και τα καρδιολογικά νοσήματα είναι 10% και 18% αντίστοιχα. Η έρευνα της διαΝΕΟσις για το Δημογραφικό έδειξε ότι μέχρι το 2050 ένας στους τρεις Ελληνες θα είναι ηλικίας άνω των 65 – και άρα θα ανήκει στις ευπαθείς ομάδες.