Στην απομόνωση μπήκε το Κατάρ

Η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Υεμένη και οι Μαλδίβες διέκοψαν τις διπλωματικές τους σχέσεις με το Κατάρ χθες, κατηγορώντας το μικρό εμιράτο για ανεκτική στάση απέναντι στο Ιράν και ισλαμιστικές οργανώσεις όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα. Η απόφαση αυτή έρχεται λίγες ημέρες μετά την επίσκεψη του προέδρου Τραμπ στη Σαουδική Αραβία, η οποία τώρα, ενθαρρυμένη, φαίνεται να θέλει να βάλει το Κατάρ στη γωνία, όχι μόνο λόγω της πιο μετριοπαθούς στάσης του απέναντι στην Τεχεράνη, όσο και επειδή χρηματοδοτεί φιλελεύθερα πειράματα όπως το τηλεοπτικό δίκτυο Αλ Τζαζίρα.

1. Τι προκάλεσε τη διπλωματική κρίση;

Κυρίως η στάση απέναντι στο Ιράν. Ολα ξεκίνησαν από δηλώσεις του ηγέτη του Κατάρ σεΐχη Αλ Τάνι στο κρατικό πρακτορείο ειδήσεων, ο οποίος επέκρινε το αυξανόμενο αντιιρανικό αίσθημα. Καταριανοί αξιωματούχοι έσπευσαν να σβήσουν τις δηλώσεις και τις απέδωσαν σε χάκερ. Οι επικρίσεις από τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ κορυφώθηκαν αφότου ο σεΐχης Αλ Τάνι τηλεφώνησε στον ιρανό πρόεδρο Χασάν Ροχανί το Σαββατοκύριακο, δείχνοντας ότι δεν αγνοεί τις διαθέσεις του Ριάντ.

2. Είναι άλλη μια ένταση μεταξύ σουνιτών και σιιτών;

Εν μέρει. Το σιιτικό Ιράν είναι ο μεγαλύτερος περιφερειακός αντίπαλος της σουνιτικής Σαουδικής Αραβίας. Οι δύο μεγάλες πετρελαιοεξαγωγικές χώρες αντιπαρατίθενται στη Συρία και στο Ιράκ. Οι Σαουδάραβες κατηγορούν το Κατάρ ότι υποστηρίζει «τρομοκρατικές οργανώσεις που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη» και δρουν στις ανατολικές επαρχίες της χώρας τους και στο Μπαχρέιν. Αναφέρθηκαν όμως και στην υποστήριξη του Κατάρ προς «τρομοκρατικές οργανώσεις που επιθυμούν στην αποσταθεροποίηση της περιοχής», όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα, το Ισλαμικό Κράτος και η Αλ Κάιντα.

3. Γιατί ξέσπασε τώρα η κρίση;

Η θερμοκρασία στην περιοχή αυξήθηκε μετά την επίσκεψη Τραμπ, κατά την οποία ο αμερικανός πρόεδρος μαζί με τον σαουδάραβα βασιλιά Σαλμάν αναφέρθηκαν στο Ιράν ως το Νο 1 υποστηρικτή της τρομοκρατίας. Το Ριάντ και τα ΗΑΕ κατηγόρησαν το Κατάρ ότι προσπαθεί να υπονομεύσει τις προσπάθειες απομόνωσης του Ιράν.

4. Τι πιστεύουν οι αναλυτές;

Οι Σαουδάραβες αισθάνονται πιο δυνατοί λόγω της πιο στενής σχέσης με τις ΗΠΑ του Τραμπ και θέλουν να καταστείλουν οποιαδήποτε αντίδραση που θα μπορούσε να φέρει πλήγμα στο ενιαίο μέτωπο εναντίον της ιρανικής επιρροής στη Μέση Ανατολή. Ζητούν από το Κατάρ να σταματήσει την υποστήριξη προς τη Μουσουλμανική Αδελφότητα στην Αίγυπτο και τη Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας.

5. Ποια είναι η θέση του Ιράν;

Πριν από την τελευταία αντιπαράθεση, ο πρόεδρος Ροχανί, ένας μετριοπαθής κληρικός που επανεξελέγη για δεύτερη θητεία τον περασμένο μήνα, είπε ότι η χώρα του είναι έτοιμη για συνομιλίες προκειμένου να τεθεί τέλος στη διαμάχη. Ταυτόχρονα, όμως, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που έχει περισσότερη ισχύ από τον Ροχανί, δήλωσε ότι η σαουδαραβική ηγεσία κινδυνεύει να ανατραπεί λόγω λαθών της στην Υεμένη. Το 2015 η Σαουδική Αραβία διαμόρφωσε συνασπισμό σουνιτικών κρατών για να πολεμήσουν τους σιίτες αντάρτες στην Υεμένη που είναι πιστοί στο Ιράν, αφότου ανέτρεψαν την κυβέρνηση της Σαναά. Ο πόλεμος εκεί συνεχίζεται ακόμα.

6. Οι διαφωνίες με το Κατάρ είναι καινούργιες;

Το 2014, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν προσωρινά απέσυραν τους πρεσβευτές τους από το Κατάρ. Εκείνη η διαμάχη αφορούσε την Αίγυπτο, όπου το Κατάρ υποστήριζε την κυβέρνηση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, ενώ η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ υποστήριξαν την ανατροπή της κυβέρνησης αυτής από τον στρατό. Το Κατάρ φιλοξενεί επίσης την εξόριστη ηγεσία της Χαμάς καθώς και αξιωματούχους των Ταλιμπάν. Οι αναλυτές θεωρούν πως η Σαουδική Αραβία και οι σύμμαχοί της θέλουν να δείξουν στο Κατάρ, μια χώρα 2,6 εκατομμυρίων κατοίκων, ότι κάνει κινήσεις που ξεπερνούν τη στρατηγική βαρύτητά της.

7. Αυτό προσπαθεί να κάνει το Κατάρ;

Λιγότερο τώρα απ’ ό,τι παλαιότερα. Στη διάρκεια των εξεγέρσεων της Αραβικής Ανοιξης το Κατάρ – μοναδική χώρα στη Μέση Ανατολή – υποστήριξε διάφορες ομάδες που ήθελαν αλλαγή, όμως εκτός Περσικού Κόλπου. Οταν απειλήθηκε με διπλωματικά μέτρα από γειτονικές χώρες, άλλαξε στάση. Το Κατάρ θελει να είναι ο μεσολαβητής της περιοχής καθώς διατηρεί σχέσεις με πολλά κόμματα, τις αντιμαχόμενες φυλές στη Λιβύη, τις ΗΠΑ και τους Ταλιμπάν. Αυτή η ουδέτερη στάση του όμως έχει αποδυναμωθεί μετά την Αραβική Ανοιξη.

8. Θα επηρεαστούν οι αγορές;

Το Κατάρ είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγός υγροποιημένου φυσικού αερίου και έχει το υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα στον κόσμο (129.700 δολάρια ετησίως). Οποιαδήποτε διαμάχη στην περιοχή προκαλεί εκνευρισμό στην αγορά πετρελαίου.

9. Κινδυνεύει η διεξαγωγή του Μουντιάλ 2022;

Aυτή τη στιγμή δεν κινδυνεύει. Παρότι έχουν ακουστεί πολλά για σκάνδαλα στην ανάθεση του Παγκοσμίου Κυπέλλου σε μια χώρα με τόσο υψηλή θερμοκρασία και μολονότι οι συζητήσεις δίνουν και παίρνουν, η FIFA δεν εξετάζει οποιαδήποτε μεταβολή στο πρόγραμμά της.