Ο Τραμπ, ο Ρουχανί και ο χορός του θανάτου

Ο Χασάν Ρουχανί επανεξελέγη θριαμβευτικά την Παρασκευή πρόεδρος του Ιράν με το 57% των ψήφων και συμμετοχή που άγγιξε το 73%. Θα είναι αυτός λοιπόν που θα κληθεί να χειριστεί έναν ανταγωνιστικό αμερικανό πρόεδρο, τον Ντόναλντ Τραμπ. Τι θα σημάνει άραγε η σχέση τους για τη διεθνή συμφωνία του 2015 που έχει προς το παρόν παγώσει τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν;

Η ιρανική πυρηνική συμφωνία ήταν η αποκορύφωση ενός pas de deux δεκαετιών ανάμεσα στις ΗΠΑ και το μετεπαναστατικό Ιράν. Ο Τραμπ έχει υποσχεθεί να την ακυρώσει, με τους συμβούλους του να επικαλούνται τα ίδια επιχειρήματα που αναδύθηκαν κατά τη διαδικασία επικύρωσής της: ότι είναι μια συμφωνία τεχνικά προβληματική που δεν θα εμποδίσει το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Με εξαίρεση την ισραηλινή κυβέρνηση, όμως, ουσιαστικά κανείς δεν υποστηρίζει μια τέτοια κίνηση.

Στην πραγματικότητα, η πρόβλεψη πως το Ιράν θα συνεχίσει την πυρηνική του πορεία αγνοεί ολόκληρη τη λογική και την εμπειρία της μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων. Ακόμα και αν οι επιθεωρητές της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) – που έχουν αποδειχθεί μέχρι στιγμής εξαιρετικά αποτελεσματικοί – μπορούσαν να ξεγελαστούν, η διεθνής πίεση, αν όχι το κοινό συμφέρον ενός ασφαλέστερου κόσμου, παρέχει στις χώρες ένα ισχυρό κίνητρο να μην το επιχειρήσουν.

Για το Ιράν, η διαφυγή από τις οικονομικές κυρώσεις – που χαλαρώνουν μόνον για όσο σέβεται τη συμφωνία – παραμένει ένα ισχυρό κίνητρο. Στην πραγματικότητα, μέχρι στιγμής, το Ιράν έχει τηρήσει τις δεσμεύσεις του παρότι οι ηγέτες του έχουν μια τάση να σπρώχνουν τα όρια, όπως όταν πραγματοποίησε μια δοκιμή βαλλιστικών πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς τον Ιανουάριο.

Τα αγκάθια. Μία μονομερής ακύρωση της συμφωνίας από τις ΗΠΑ δεν θα ήταν εύκολη. Σε τελική ανάλυση, ήταν το αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων με τη συμμετοχή έξι μεγάλων δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων, γεγονός ασυνήθιστο, της Κίνας και της Ρωσίας. Ο περισσότερος κόσμος μοιάζει να αναγνωρίζει πως είναι μια από αυτές τις περιπτώσεις όπου το τέλειο είναι ο εχθρός του καλού. Και ναι: η συμφωνία είναι, συνολικά, κάτι καλό. Η κατάρρευσή της θα πυροδοτούσε μια κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών στην πλέον ασταθή περιοχή του κόσμου.

Επιπλέον, το Ιράν βασανίζεται από αβεβαιότητα. Με τον γηραιό Χαμενεΐ να υποφέρει από καρκίνο, η μάχη για την επιλογή ενός νέου ανώτατου ηγέτη δεν βρίσκεται μακριά. Η σημερινή κυριαρχία της μετριοπαθούς μερίδας του Χαταμί και του Ρουχανί παραμένει επισφαλής, και οι πολλοί σκληροπυρηνικοί αντίπαλοί τους – συμπεριλαμβανομένων των ηγετών των Φρουρών της Επανάστασης, της Δύναμης αλ Κουντς και των ιρανικών πολιτοφυλάκων – αδημονούν να διασφαλίσουν την εξουσία. Με την οικονομία ήδη απελπιστικά αδύναμη, η επανάληψη των κυρώσεων θα μπορούσε να ενισχύσει τους εξτρεμιστές.

Με δυο λόγια, ο κόσμος δεν έχει την πολυτέλεια μιας κατάρρευσης της ιρανικής πυρηνικής συμφωνίας. Αν ο Τραμπ επιχειρήσει να ξαναρχίσει το παλαιό pas de deux της Αμερικής με το Ιράν, το αποτέλεσμα ενδέχεται να είναι χορός του θανάτου.

Ο Ρόμπερτ Χάρβι, πρώην μέλος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βρετανικής Βουλής των Κοινοτήτων, είναι συγγραφέας του βιβλίου «Παγκόσμια αταξία και μερικές ματωμένες μύτες: η πραγματικότητα και η μυθολογία της Αμερικανικής Επανάστασης»