Η Γερμανία, η Ευρώπη και η απειλή του εθνικολαϊκισμού

Πολλές ημέρες δεν έμειναν στον πρόεδρο της Δημοκρατίας Γιόαχιμ Γκάουκ. Για την ακρίβεια 15 ημέρες μέχρι να τον διαδεχθεί στο ανάκτορο Μπελβί – την προεδρική έδρα – ο Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάγερ. Ο 77χρονος Γιόαχιμ Γκάουκ θα μπορούσε άνετα να επανεκλεγεί. Ηταν επιλογή του να μη διεκδικήσει δεύτερη θητεία. Οχι επειδή είναι φυγόπονος. Αλλά γιατί ξέρει πως είναι προτιμότερο να αποχωρεί από την κεντρική σκηνή όταν όλοι του ζητούν να μείνει. Δεν έχει πίσω του κάποιο κόμμα, δεν ανήκει στους επαγγελματίες της πολιτικής που δυσκολεύονται να συνειδητοποιήσουν πότε φτάνει το τέλος. Ο ανατολικογερμανός ευαγγελικός πάστορας έχει μόνο τη δύναμη του λόγου, τον οποίο χειρίζεται με εξαιρετική ρητορική δεινότητα. Και ο λόγος ήταν το σημαντικότερο όπλο του στη «μάχη ζωής» που έδωσε και δίνει για την ελευθερία και τη δημοκρατία.

«Είμαι ευτυχής που είμαι πρόεδρος της σημερινής Γερμανίας» είπε στην τελευταία συνάντηση που είχε αυτήν την εβδομάδα με τους ξένους ανταποκριτές στο Βερολίνο. Το τόνισε σε αντιδιαστολή με τον πρώτο δημοκρατικά εκλεγμένο πρόεδρο της Γερμανίας, τον Σοσιαλδημοκράτη Φρίντριχ Εμπερτ το 1919, μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Εκείνη ήταν μια «δύσκολη γέννα», η νεοπαγής Δημοκρατία της Βαϊμάρης δεχόταν σφοδρές επιθέσεις από τα δεξιά και τα αριστερά, η δημοκρατική κοινωνία δεν ήταν τόσο ισχυρή για να υπερασπιστεί τους δημοκρατικούς θεσμούς σε βάθος χρόνου. «Ηταν η εμπειρία της αποτυχίας της Δημοκρατίας στην ιστορία της Γερμανίας» λέει ο Γκάουκ, την οποία οι σημερινοί οπαδοί της επανεθνικοποίησης της Γερμανίας δεν θέλουν να θυμούνται.

Σήμερα, όπως διαπίστωσε στις επίσημες επισκέψεις του, «η Γερμανία αντιμετωπίζεται ως χώρα – υπόδειγμα» από άλλες χώρες, π.χ. της λατινικής Αμερικής. «Ανθρωποι στην ηλικία μου και μάλιστα Γερμανοί, πρέπει πρώτα να συνηθίσουν σε αυτήν την ιδέα» λέει ο Γκάουκ. «Οσο ήμουν νέος δεν μπορούσα να διανοηθώ ότι θα φτάσει μια τέτοια στιγμή» προσθέτει. Γι’ αυτό και μία από τις επιδιώξεις του ήταν να εμφυσήσει στη σύγχρονη Γερμανία την υγιή αυτοπεποίθηση για τις δυνατότητες της χώρας, όχι μόνο στην οικονομία, αλλά και στην πολιτική κουλτούρα, το κράτος δικαίου.

Στη Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια τάραξε τα νερά με την ομιλία του, την οποία αφιέρωσε στην ανάγκη η Γερμανία να παίξει τον μεγαλύτερο ρόλο που της αναλογεί στη διεθνή σκηνή. Και αυτό όχι ως επεκτατική πολιτική, αλλά ως υποχρέωση έναντι της διεθνούς κοινότητας. Διότι από τη σημερινή Γερμανία δεν εκπορεύεται κανένας κίνδυνος, ούτε υπάρχει η πολιτική ηγεσία που να διεκδικεί ηγεμονικό ρόλο, ούτε η χώρα διαθέτει τις στρατιωτικές ικανότητες για να το επιτύχει.

Αυτά ανήκουν στο παρελθόν. Στις επισκέψεις του σε ευρωπαϊκές χώρες βρέθηκε συχνά αντιμέτωπος με τα εγκλήματα των Ναζί στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην Ελλάδα επισκέφθηκε τους Λιγκιάδες Ιωαννίνων τιμώντας τα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας. Η Γερμανία και η πολιτική της ηγεσία έχουν πάντα απόλυτη συνείδηση της ιστορικής τους ευθύνης, λέει ο Γκάουκ. Αλλά εξαιτίας «γερμανικής ευθύνης» δεν μπορεί να παραμένει η χώρα «τεχνητά μικρή».