Το μισό αντίο ενός αυτοκράτορα

Η λέξη «παραίτηση» δεν βγήκε από τα χείλη του – απαγορεύεται από το Σύνταγμα. Ηδη όμως το γεγονός ότι ο αυτοκράτορας Ακιχίτο την υπαινίχθηκε επικαλούμενος λόγους υγείας ήταν αρκετό για να προκαλέσει ένα είδος σοκ στην Ιαπωνία, αλλά κι έναν κάποιο σκεπτικισμό στον υπόλοιπο κόσμο σχετικά με το μέλλον της χώρας. Ο Ακιχίτο δεν θα είναι ο τελευταίος αυτοκράτορας της Ιαπωνίας. Είναι όμως πιθανότατα ο τελευταίος που εκφράζει εκείνο το πασιφιστικό πνεύμα της μεταπολεμικής Ιαπωνίας όπως διαμορφώθηκε από την παράδοση της αυτοκρατορικής Ιαπωνίας στις συμμαχικές δυνάμεις και αποτυπώθηκε στο Σύνταγμα της χώρας.

Ούτως ή άλλως, μια αυτοκρατορική παραίτηση ανοίγει μια ευαίσθητη συζήτηση για το μέλλον της πιο παλιάς βασιλικής δυναστείας στον κόσμο. «Οταν σκέφτομαι ότι η ευεξία μου σταδιακά μειώνεται, ανησυχώ ότι θα μπορούσε να γίνει δύσκολο για μένα να εκπληρώνω τα καθήκοντά μου ως συμβόλου του κράτους με όλη μου την ύπαρξη, όπως έπραττα ώς τώρα» είπε ο Ακιχίτο στο μήνυμά του. Ηταν μόλις η δεύτερη δημόσια παρέμβασή του στα 27 χρόνια της βασιλείας του – η πρώτη ήταν μετά το πυρηνικό δυστύχημα στη Φουκουσίμα, όταν ο αυτοκράτορας είχε καλέσει τους υπηκόους του να «βοηθούν ο ένας τον άλλον». Ο Ακιχίτο είχε εκπλήξει άλλη μια φορά την κοινή γνώμη το 1991, όταν γονάτισε στο έδαφος και απευθύνθηκε στον κόσμο με αφορμή την έκρηξη ενός ηφαιστείου. Ηταν μια ασυνήθιστη στιγμή για μια χώρα που θεωρεί ότι οι αυτοκράτορές της είναι ημίθεοι, τους οποίους δεν μπορεί να κοιτάξει κανείς στα μάτια και δεν επιτρέπεται να ακούσει τη φωνή τους.

«Ελπίζω ότι τα καθήκοντα του αυτοκράτορα ως συμβόλου του έθνους θα συνεχιστούν χωρίς διακοπή. Με αυτή τη θερμή ευχή αποφάσισα να γνωστοποιήσω τις σκέψεις μου» είπε ακόμη ο 82χρονος Ακιχίτο. Αν έχει αλλάξει κάτι στην Ιαπωνία από την ανάρρηση του Ακιχίτο στον θρόνο, αυτό δεν είναι ο τρόπος που βλέπουν οι Ιάπωνες τους μονάρχες τους, αλλά το πολιτικό περιβάλλον. Οι δημοσκοπήσεις πάντως δείχνουν ότι οι πολίτες αντιμετωπίζουν με κατανόηση την πρόθεση να παραιτηθεί ένας αυτοκράτορας, ο οποίος, αν και κάτι σαν ημίθεος, είχε προσβληθεί από καρκίνο ενώ τώρα είναι αντιμέτωπος με καρδιαγγειακά προβλήματα.

Ρεύμα αναθεώρησης. Για να παραιτηθεί ωστόσο ο αυτοκράτορας, θα πρέπει να αλλάξει το Σύνταγμα. Κι αυτή αναμένεται να είναι μόνο μία από τις αλλαγές που προτίθεται να προωθήσει ο Σίνζο Αμπε. Ο συντηρητικός πρωθυπουργός ελέγχει τα δύο τρίτα της Βουλής μετά τις βουλευτικές εκλογές που πραγματοποιήθηκαν τον περασμένο μήνα. Ο Αμπε δεν έχει κρύψει την πρόθεσή του να αλλάξει το πασιφιστικό Σύνταγμα της χώρας του που επιβλήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες το 1947. Η Ιαπωνία θέλει πίσω τον στρατό της υπό το πρόσχημα της κινεζικής επεκτατικότητας στον Ειρηνικό. Το πασιφιστικό πνεύμα υποχωρεί απέναντι στο ρεύμα του αναθεωρητισμού που δυναμώνει και το οποίο αρνείται να αναγνωρίσει τα εγκλήματα της αυτοκρατορικής Ιαπωνίας.

Ανάμεσα στους εξέχοντες αρνητές του εγκληματικού αυτού παρελθόντος είναι η νέα κυβερνήτης του Τόκιο. Η Γιουρίκο Κόικε, η οποία έχει ταχθεί υπέρ της απόκτησης πυρηνικών όπλων από τη χώρα της, ανήκε στο Νιπόν Κάιγκι, ένα υπερεθνιστικό λόμπι που υποστηρίζει ότι η Ιαπωνία συμμετείχε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για να απαλλάξει την Ασία από τη δυτική αποικιοκρατία, ενώ έχει υποστηρίξει σθεναρά το εθνικιστικό αίτημα της αναθεώρησης των σχολικών εγχειριδίων της Ιστορίας σε μια πιο «πατριωτική κατεύθυνση».

Οι τύψεις. Ο αυτοκράτορας Ακιχίτο βρίσκεται στον αντίποδα αυτής της θεώρησης – σε τέτοιο βαθμό που συχνά έχει ενοχλήσει τους εθνικιστές και τους αναθεωρητές συμπατριώτες του. Εχει αναφερθεί πολλές φορές στη σημασία τού να μνημονεύει κανείς σωστά την Ιστορία, ενώ στην επέτειο των 70 χρόνων από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου είχε εκφράσει τις «βαθύτατες τύψεις» του. Θα κάνει το ίδιο και ο διάδοχός του;