Οι Γερμανοί με τον φακό ενός Ελληνα

Η καθημερινότητα των κατοίκων του Μονάχου από το 1967 έως το 1974 διατηρείται άθικτη. Φρόντισε γι’ αυτό η φωτογραφική μηχανή που αποτύπωσε σαν χρονοκάψουλα στιγμές από τη ζωή των κατοίκων στην πρωτεύουσα της Βαυαρίας. Σκεφθείτε: 10.000 36άρια ασπρόμαυρα φιλμ. Δηλαδή 360.000 φωτογραφίες. Με τα μέσα της εποχής, θεωρείται ένα μικρό κατόρθωμα. Η αξία τους πολλαπλασιάζεται διότι τα στιγμιότυπα στους δρόμους και τους δημόσιους χώρους της τραβήχτηκαν από τον αυτοδίδακτο ερασιτέχνη, Ελληνα της Γερμανίας, Δημήτρη Σούλα.

Τα ανθρωποκεντρικά καρέ του διατηρούν μισό αιώνα αργότερα αναλλοίωτη τη δύναμη της στιγμής έχοντας μετασχηματιστεί σε τεκμήρια αστικής ιστορίας. Είναι άλλωστε ο λόγος για τον οποίο το Μουσείο Φωτογραφίας του Μονάχου τα ζήτησε για την περιοδεύουσα έκθεση «Clins d’ Oeil, 1967-1974» (Στιγμιότυπα, 1967-1974), η οποία φιλοξενείται στην γκαλερί Am Tunnel του Λουξεμβούργου έως τις 2 Οκτωβρίου, μαζί με 50 φωτογραφίες του δάσκαλου και εμπνευστή του Εντβαρντ Στάιχεν (ένας από τους προηγούμενους ελληνικούς σταθμούς ήταν το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, το 2008).  

Οταν αρχίζει να φωτογραφίζει ο Σούλας μετρά ήδη μια δεκαετία στη Γερμανία. Δεν ευθυγραμμίζεται με την πατρική επιθυμία να ασχοληθεί με το χονδρεμπόριο καπνών αλλά θέλει να γίνει σκηνοθέτης. Εν τέλει βρίσκεται να κάνει οικονομικές σπουδές στη Φρανκφούρτη (παράλληλα με μαθήματα Κοινωνιολογίας) και προσλαμβάνεται ως οικονομολόγος από γερμανική εισαγωγική εταιρεία. Στο μεταξύ είχε ήδη προσβληθεί από το μικρόβιο της φωτογραφίας. Ως φοιτητής είχε επισκεφθεί στο Αμβούργο την έκθεση «The Family of Man» του Εντβαρντ Στάιχεν (διευθυντής τότε του ΜοΜΑ της Νέας Υόρκης) και στο περιθώριο των σπουδών του αποκτά βασικές γνώσεις φωτογραφίας από το βιβλίο τού Αντρέας Φέινινγκερ.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΔΟΥΛΕΙΕΣ. Με την επιβολή της χούντας στην Ελλάδα ιδρύει μαζί με άλλους Ελληνες του Μονάχου την Πανελλήνια Αντιδικτατορική Ενωση (ΠΑΕ). Ομως, λόγω των δημοκρατικών φρονημάτων του, ο τότε εμπορικός ακόλουθος της ελληνικής πρεσβείας απαιτεί από την εταιρεία στην οποία εργάζεται την απόλυσή του, απειλώντας την με εμπάργκο προϊόντων. Με χρήματα από την αποζημίωσή του αγοράζει μια φωτογραφική μηχανή και βγαίνει στους δρόμους της πόλης ακτινογραφώντας τον άνθρωπο τυλιγμένο στον μανδύα της καθημερινότητας. «Ξεκινούσα στις 10 το πρωί και πήγαινα κατευθείαν στο κέντρο: στα εμπορικά καταστήματα, στα καφέ, στα σημεία κοινωνικής συνάθροισης. Πάντα ήξερα ότι είχα το θέμα, δεν ήξερα πώς είχε βγει, λόγω φιλμ. Εμφάνιζα βράδυ και μοίραζα αμέσως σε εφημερίδες και περιοδικά. Η εφημερίδα έδινε 50 μάρκα τη φωτογραφία και το Associated Press 100 μάρκα» μου διηγείται κατά το πρόσφατο πέρασμά του από την Αθήνα. Σύντομα ζητούν συνεργασίες μαζί του πολλές γερμανικές εφημερίδες (ανάμεσά τους και η «ΤΖ» του Μονάχου που πρόσεξε τη δουλειά του στο AP), το πρακτορείο Magnum (με προτροπή του Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν), τα περιοδικά «Stern» και «Neue Revue».

Η ΖΩΗ ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ. Στη φωτογραφία του μπορεί κάποιος να αναγνωρίσει  στοιχεία της «αποφασιστικής στιγμής», της κοσμοθεωρίας του Μπρεσόν. Ωστόσο, ο έλληνας φωτογράφος ακολουθεί μάλλον τη λογική της ανθρωπιστικής φωτογραφίας του περιοδικού «Life». «Ηθελα να αποτυπώσω δευτερόλεπτα από τη συμπεριφορά των ανθρώπων στην αιωνιότητα» λέει. Η καταξίωση δεν αργεί. Στο σινάφι του έχουν να λένε για τον Γκερντ Μίλερ της φωτογραφίας, τονίζει ο πρώην διευθυντής της συντακτικής ομάδας του «Stern» Ρουπ Ντουανέ σε σημείωμά του.

Με την πτώση της δικτατορίας ο Σούλας σταματά να φωτογραφίζει. Πηγαινοέρχεται μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας και το 2003 αποθηκεύει τα χιλιάδες αρνητικά ασπρόμαυρων φιλμ στο υπόγειο του πατρικού στη Νέα Κρήνη Θεσσαλονίκης. Εναν χρόνο μετά – σχεδόν 35 χρόνια από τα πρώτα κλικ του – ο διευθυντής του Φωτογραφικού Μουσείου Μονάχου Ούλριχ Πόλμαν του ζητά, έναντι αμοιβής, μέρος από το έργο του. Εκείνος προσφέρει δωρεάν ολόκληρο το αρχείο. Το μόνο που ζήτησε, έπειτα από την ψηφιοποίησή τους (το εργαστήριο ψηφιοποίησης του μουσείου έγινε ειδικά γι’ αυτόν τον σκοπό), ήταν ένα αντίγραφο (όπως κι έγινε μαζί με μια έκδοση). Στα 78 του σήμερα, φωτογραφίζει ερασιτεχνικά και κοιτώντας πίσω εξομολογείται ότι ήθελε να συνεχίσει κάνοντας ντοκιμαντέρ. «Τι είναι η φωτογραφία για εσάς;» ρωτώ πριν αποχαιρετιστούμε. Και απαντά: «Η αισιοδοξία των αναμνήσεων».