«Ωραίο το κοστούμι σου, Τόλη μου»

Το κουίζ της εβδομάδας απευθύνεται σε μέτρια δυνατούς λύτες και είναι… παλλαϊκής ευκολίας: ποιος πολύφερνος σκηνοθέτης κατάφερε να σπάσει σε καιρούς χαλεπούς το ρεκόρ ακόμη και αναγνωρισμένων ομολόγων του, στη σύμβασή του με δημόσιο πολιτιστικό οργανισμό, με αμοιβή κάπου 25.000 ευρώ; Ο ευρών θα πάει Επίδαυρο.

«Εάν ταις γλώσσες των ανθρώπων λαλώ…». Και τα έργα. Και την ευαισθησία θα προσέθετα στον Απόστολο Παύλο για την προκειμένη περίπτωση. Ενός «φίλου από τα παλιά» που είχε δώσει ονόματα («Ρόζα», «Περιπλάνηση», «Βασίλισσα Μαϊμού») στα φιλμικά όνειρα περασμένων δεκαετιών. Ο Χριστόφορος Χριστοφής είναι και πάλι εδώ. Κουβαλώντας την εμπειρία του – και τη χαρά του – από τα χρόνια που μελετούσε αρχαία ελληνικά κείμενα δίπλα στον δάσκαλό του Νίκο Χουρμουζιάδη και ανακάλυπτε (στην Οξφόρδη και στη Σορβόννη) αρχαίους κόσμους λόγου, ποίησης, χάρη και στον άλλο δάσκαλό του, τον Πιερ Βιντάλ Νακέ. Και έρχεται φέρων «Ασπίδα». Ημιτελές (ένεκα φθαρμένων παπύρων) έργο τού εν πολλοίς αγνώστου μας – κακώς, όπως πιστεύει ο ίδιος – Μενάνδρου, που έρχεται να προστεθεί σε δική του απόδοση (υπήρχε μόνο μία εκδοχή πριν από δεκαετίες) στο ρεπερτόριο του αρχαίου δράματος, με λόγο και κυρίως μονολόγους συγκινητικούς. Οπως ο Σπύρος Ευαγγελάτος προσθέτει με τη σειρά του τον «Αμύντα» τού εκ Κυθήρων ιατροφιλόσοφου Γεωργίου Μόρμορη (1745), στις 8 Ιουλίου στο Ηρώδειο. Μιλάμε για τον Μένανδρο τον οποίο πολύ εθαύμασαν οι Ρωμαίοι (κυρίως από ρωμαϊκές μεταγραφές τον γνωρίσαμε, από τον Πλαύτο και τον Τερέντιο) κυρίως, μετά τον θάνατό του. Ο Ιούλιος Καίσαρ, ο Αντώνιος. Και τον οποίο πολλοί θεώρησαν ως μία από τις βάσεις του ιταλικού θεάτρου, ίσως και της κομέντια ντελ άρτε. Αυτόν τον Μένανδρο (γνωστό κυρίως για τη «Σαμία») θέλησε να φωτίσει ο Χριστόφορος Χριστοφής, ερμηνευτικά και σκηνοθετικά, εμφορώντας την ημιτελή «Ασπίδα» – σε μια παράσταση 65 λεπτών, «σάτιρα φιλοσόφων και φιλοσοφίας» (με τους Δημήτρη Πιατά, Τάσο Παλαντζίδη, Γιάννη Σιαμσιάρη κ.ά.), η οποία ολοκληρώνεται με τον λόγο του Λουκιανού στο 17λεπτο «Συμπόσιο», σε σκηνοθεσία του Γιώργου Παπαθεοδώρου – με μονολόγους από την Περικειρομένη / Θεοφορουμένη και από ένα άδηλο έργο του.
«Αν κάποιος θεός με ρωτούσε αν ξαναζούσες τι θα ήθελες να ήσουν, το τελευταίο που θα απαντούσα θα ήταν άνθρωπος, γιατί ο άνθρωπος έχει καταστρέψει γύρω του τον κόσμο». Να μια φράση του Μενάνδρου που συγκινεί τον Χριστόφορο Χριστοφή. Αυτή η κριτική ματιά πάνω στον άνθρωπο. Ή η μοναξιά και η ερημιά του στρατηγού που επιστρέφει (από τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου) στην Αθήνα και ομολογεί: «Είδα τόση δύναμη και τόσους σατράπες και μονάρχες να καταρρέουν μέσα σε μία ημέρα». «Εχουν τέτοια ομορφιά αυτοί οι μονόλογοι που μιλούν για τον άνθρωπο και τη μοίρα του» εξομολογείται ο Χριστόφορος Χριστοφής. «Τον Μένανδρο τον έχουν ανεβάσει σαν Ψαθά ή σαν σενάριο της Φίνος Φιλμ». Παρερμηνεύοντας ίσως το χιούμορ του παρωδού «Μετα-Ευριπίδη», του οποίου απόσπασμα της «Θαΐδος» του εντοπίζεται σε επιστολή του Αποστόλου Παύλου. «Καυτηρίαζε την αστική τάξη» προσθέτει. Σαν Μολιέρος. Η θεματολογία του στην «Ασπίδα» θυμίζει Μπαλζάκ. Και οι τρεις μονόλογοι που προστέθηκαν στο συμπίλημα «Η Ασπίς και το Συμπόσιο» (άρχισε περιοδεία – απόψε και αύριο στο Θέατρο Κήπου Θεσσαλονίκης) θυμίζουν Σαίξπηρ. Για όλα αυτά έσκυψε τρυφερά πάνω του ο σκηνοθέτης που γνώρισε επιτυχία και στην Ιταλία, π.χ. με την όπερα «Io, Pinocchio» του Αντόνιο Τσερίκολα («ξεχάστηκα στην ομορφιά της μουσικής» λέει), αφήνοντας πίσω το κινηματογραφικό παρελθόν, διότι… «με αγχώνει η εύρεση χρημάτων».

Οχι. Οχι η επικαιρότητα. Αλλά ο έρωτας, η φιλία, η αξιοπρέπεια, η τιμιότητα. Αυτός είναι ο άξονας στον «Σιρανό» κατά Εντμόν Ροστάν που είχε – αποδείχθηκε αυτό – «απρόβλεπτη αποδοχή» κατά τον Γιάννη Κακλέα (φωτογραφία). Ναι, αυτό, ένα έμμετρο κείμενο «το δέχεται ο κόσμος όπως το έδαφος τη βροχή. Αν το βλέπεις μάλιστα μέσα από τα μάτια ενός ανθρώπου που θέλει να υπάρξει με την αξία του» πιστεύει ο σκηνοθέτης, ο οποίος παράλληλα με την περιοδεία – με τους Βασίλη Χαραλαμπόπουλο, Δήμητρα Ματσούκα – ετοιμάζει κάτι τελείως διαφορετικό για το Φεστιβάλ Αθηνών, στην Πειραιώς 260 (8-9 Ιουλίου, από τα μεσάνυχτα έως τις 8 το πρωί!). Μιλάμε για την περφόρμανς «Σάρα Κέιν – Ψύχωση 4:48 – Κοίταξέ με». Ναι, της «καταθλιπτικής» Σάρα Κέιν. «Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη την ευκολία να ταξινομούν. Αυτή είναι καταθλιπτική λένε. Μα η μισή ανθρωπότητα είναι σε κατάθλιψη». Και εξηγεί τη δική του παράσταση πάνω στη βρετανή συγγραφέα, που θεωρείται ότι έκανε τομή στο σύγχρονο θέατρο: «Ξεκινάμε με θεατρικές δράσεις. Κείμενα από εμπειρίες ηθοποιών και της Κέιν. Θα υπάρχουν υπνόσακοι στις τέσσερις πρώτες σειρές και μαξιλάρια, σούπα και τσάι. Αυτό την ώρα κοινής ανησυχίας, όπως λέμε. Και στις 4:48, ώρα που τοποθετείται η αυτοχειρία της, ξεκινάει η ώρα της διαύγειας, με την “Ψύχωση”. Από το ασπρόμαυρο μοτίβο με εσωτερική ένταση στο λευκό, ιδρυματικό, για την έξαρση της τρέλας μιας ποιήτριας που βοηθάει τον κόσμο με τη βαθιά έκθεση, ξεσκεπάζοντας την υποκρισία. Και σε προκαλεί να βρεις τον εαυτό σου».