Μουσείο για τα δέντρα που πληγώναμε

Ηφωνή της, μακρόσυρτη, μοιάζει με κλάμα σιγανό. Πρέπει να σταθείς με προσοχή για να διακρίνεις πίσω από την ντοπιολαλιά τις λέξεις. Ενα δεντρί κυριαρχεί στα λόγια της. Ενα δεντρί που δακρύζει όπως η φωνή της ηλικιωμένης γυναίκας. Και τα δάκρυά του βρίσκονται εκεί, μπροστά μας σε ένα δοχείο. Λευκά, πετρωμένα, ανάμεσα σε πετραδάκια και φύλλα, όπως ακριβώς έσταξαν στο λευκό χώμα. Θησαυρός πολύτιμος που απέκτησε – όπως του άξιζε – ένα ολόδικό του μουσείο στον μοναδικό τόπο που χύνει τα δάκρυά του, στη Νότια Χίο, κοντά στο Πυργί.

Ο θησαυρός δεν είναι άλλος από τη μαστίχα, τη ρητίνη που βγάζει ο ταπεινός θάμνος της pistacia lentiscus Chia όπως είναι το επιστημονικό όνομά του. Και το μουσείο δεν είναι παρά το νεότευκτο όγδοο εν λειτουργία δημιούργημα του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς που ήρθε να προστεθεί ως ένας ακόμη κρίκος στο δίκτυο θεματικών μουσείων που απλώνονται από το Σουφλί ώς τη Δημητσάνα, λίγους μήνες μόνο πριν από τα επόμενα εγκαίνια τον Σεπτέμβριο στα Ιωάννινα και το μουσείο που θα είναι αφιερωμένο στην αργυροχοΐα.

Την ώρα που κάτω από τον καυτό καλοκαιρινό ήλιο με την μπαμπακού – τον χαρακτηριστικό κεφαλόδεσμο του μαστιχοκαλλιεργητή – δεμένη γύρω από το κεφάλι τους και τις χειροφτριές – τα ειδικά γάντια με κομμένες τις άκρες – οι νεαροί μαστιχοπαραγωγοί διαλέγουν με προσοχή το σημείο που θα «κεντήσουν», θα πληγώσουν τον κορμό του μαστιχόδεντρου δηλαδή, στον μαστιχώνα που καλύπτει πέντε στρέμματα γύρω από το εντυπωσιακό κτίριο των 3.270 τ.μ., πίσω από τις μεγάλες τζαμαρίες και μέσα στις δροσερές αίθουσες η μαστίχα διηγείται τη δική της περιπέτεια. Γεγονός που προσφέρει μια μοναδική εμπειρία στον επισκέπτη καθώς μπορεί να συνδυάσει την ενδιαφέρουσα περιήγηση ανάμεσα στα εργαλεία και τις παραδοσιακές φορεσιές, τις μαρτυρίες και τις αναπαραστάσεις του τι συμβαίνει στο χωράφι και στις γυναικοπαρέες που καθαρίζουν στις γειτονιές τη μαστίχα, δίπλα στα εν λειτουργία μηχανήματα (παραγωγής χιώτικων μηχανουργείων) που δείχνουν πως μετατρέπεται στη δημοφιλή τσίχλα ή σε πολύτιμο μαστιχέλαιο (κοστίζει 3.000 ευρώ/λίτρο) παράλληλα με την παρακολούθηση από κοντά της συγκομιδής της ρητίνης σε πραγματικό χρόνο.

ΕΞΑΓΩΓΕΣ. Η διαδρομή γοητεύει ανάμεσα στα μαστιχόδεντρα και το «τραπέζι» – το ασπρόχωμα με το οποίο στρώνεται κάθε δέντρο για να πέφτει σε μονωμένο έδαφος το δάκρυ -, τις μαρτυρίες για τις αυστηρές ποινές που επέβαλαν οι κατακτητές της Χίου ώστε να μη σπάει το μονοπώλιο διάθεσής της – σε βαθμό που έπειθαν τους καλλιεργητές ότι αν φάνε μαστίχα «τρώνε τα οστά του νεκρού» – τις φοντανιέρες για το σερβίρισμά της και τις οθωμανικές συνταγές του 1844. Δύσκολα κάποιος θα ξεχάσει φεύγοντας ότι στα συριακά οι λέξεις μαστίχα και Χίος ταυτίζονται, τις εντυπωσιακές ιδιότητές της, πέραν της γνωστής για το στομάχι, δεδομένου ότι στο διάβα των αιώνων έχει χρησιμοποιηθεί ως αντικαταθλιπτικό και καθαρτικό αλλά και ως φάρμακο για τη φαγούρα και ότι η τσίχλα  εξάγεται από την Αυστραλία ώς τον Καναδά κι απ’ το Μπανγκλαντές ώς τη Βραζιλία.

Εξι χρόνια και 6,7 εκατ. ευρώ (με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ, το πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης) χρειάστηκαν για να μετατραπεί η συνολική έκταση των 12 στρεμμάτων (που παραχώρησε η Ενωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου) σε μουσείο αφιερωμένο στην παραδοσιακή μαστιχοκαλλιέργεια. Από το 2014 έχει εγγραφεί στον αντιπροσωπευτικό κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας από την UNESCO, ένα έργο που «οφείλουμε στην κοινωνία και ειδικά σε περιόδους κρίσης», όπως επεσήμανε και η πρόεδρος του ΠΙΟΠ Σοφία Στάικου κατά τη διάρκεια των εγκαινίων που πραγματοποιήθηκαν το Σάββατο παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου και πλήθος εκπροσώπων της πολιτικής ηγεσίας.

INFO
Moυσείο Μαστίχας Χίου, Πυργί, θέση Ράχη, τηλ.  22710-72212. Είσοδος: 3 ευρώ, μειωμένο 1,5.