«Ετσι θυμάμαι το Τσερνόμπιλ»

Νύχτα Παρασκευής προς Σάββατο 26ης Απριλίου 1986 και ώρα 01.23 σημειώνεται έκρηξη στον τέταρτο αντιδραστήρα του πυρηνικού εργοστασίου Τσερνόμπιλ, στον Βορρά της Ουκρανίας. Στις 14.00 του Σαββάτου το Πρίπιατ, που αριθμούσε 50.000 κατοίκους, εκκενώνεται και  παραμένει από τότε έρημο. Για να μειωθεί ο αριθμός των αποσκευών ειπώθηκε ότι η εκκένωση θα είναι προσωρινή τριών ημερών, με αποτέλεσμα να βρίσκονται ακόμα εκεί προσωπικά αντικείμενα που δεν θα μπορέσουν ποτέ να μετακινηθούν λόγω της ραδιενέργειας.

Η πόλη και το εργοστάσιο μπορεί να νέκρωσαν, μένουν όμως οι μνήμες ζωντανές κι ας έχουν περάσει 30 χρόνια από εκείνη την τραγωδία. Να τι λέει μία από τις μαρτυρίες της εποχής, όπως ακούγεται στην παράσταση «Στη χώρα μου λένε ότι το Τσερνόμπιλ είναι ένα δέντρο που μεγαλώνει»: «Εκλεισαν το σχολείο, σφράγισαν τα πηγάδια, βγάλανε μια ανακοίνωση για τα ζώα και τις αποζημιώσεις. Επρεπε να αφήσετε πίσω όλα τα κατοικίδια. Εσύ δεν μπορούσες να κοιμηθείς. Για πέντε μέρες και πέντε νύχτες δεν έκλεισες μάτι. Το τελευταίο βράδυ ανηφορίσατε προς το νεκροταφείο. Πήρατε μαζί σας αβγά, ψωμί, βότκα και περάσατε το τελευταίο βράδυ μαζί με τους νεκρούς – το άλλο κομμάτι του χωριού. Ηταν μια όμορφη νύχτα. Αύγουστος, κάποιους μήνες μετά την έκρηξη. Κάποιοι τραγουδούσαν σιγανά, άλλοι περνούσαν από τάφο σε τάφο κι έπιναν ένα ποτήρι με κάθε οικογένεια. Κανείς δεν μέθυσε όμως. Τουλάχιστον έτσι τα θυμάσαι».

Στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων της Κυψέλης, όπου και η παράσταση, παρουσιάζεται ένα κολάζ 14 μονολόγων μυθοπλασίας, με πρώτη ύλη τους από βιβλιογραφία, αρθρογραφία, γεγονότα και αληθινά περιστατικά. Και όλοι μαζί συνθέτουν το έργο που εμπνεύστηκε στις αρχές του 21ου αιώνα ο Δημήτρης Αλεξάκης με αφορμή το βιβλίο «Τσερνόμπιλ – ένα χρονικό του μέλλοντος» (Εκδ. Περίπλους) της βραβευμένης με Νομπέλ (για το σύνολο του έργου της) Σβετλάνα Αλεξίοβιτς. «Κλέβεις μια βότκα από τη σκηνή των αξιωματικών. Αδειάζεις ένα σπίτι που εγκαταλείφθηκε πριν από μερικές μέρες. Στοιβάζεις σ’ ένα αγροτικό, πιασμένα με σκοινιά, τη ραδιενεργή τηλεόραση, τη ραδιενεργή φλοκάτη κι ένα ωραίο, ξύλινο μπαούλο, στολισμένο με λουλούδια. (…) Τρέχεις στη σκόνη των αγρών. Ξαναρχίζεις να τρέχεις στη σκόνη, πάνω, στη σκεπή του τρίτου αντιδραστήρα που έχει μείνει άθιχτος. Ενας αξιωματικός σού δίνει εντολή να μετρήσεις μέχρι τα 20 και να μην πάψεις να τρέχεις. Βγαίνεις στην οροφή, δεν αντικρίζεις το παραμικρό φτυάρι γύρω σου, γονατίζεις τότε στο χείλος του γκρεμού και αρχίζεις να ρίχνεις τα μπάζα με τον γραφίτη που έχουν εκτοξευτεί από την έκρηξη, στο κενό, με γυμνά χέρια».

Το έργο του Αλεξάκη παρουσιάζεται φέτος σε ολοκληρωμένη εκδοχή (προηγούμενες εκδοχές του παρουσιάστηκαν το 2009 στη Γερμανική Σχολή Αθηνών από την ομάδα ερασιτεχνών ηθοποιών Το Κόκκινο Δάσος και το 2010 στις «Αναγνώσεις» του Εθνικού Θεάτρου με τον τίτλο «Παραμύθι της κίτρινης χώρας»), σε σκηνοθεσία Φωτεινής Μπάνου, σκηνοθέτριας και των δύο προηγούμενων παραγωγών. «Είναι μεν 14 ιστορίες-μονόλογοι, μοιάζουν με μεμονωμένες φωνές, απηχούν όμως χιλιάδες περιστατικά που βίωσαν οι κάτοικοι του Πρίπιατ και οι εργαζόμενοι του εργοστασίου» λέει. Στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων δεν ακολουθείται η κλασική χωρητικότητα. Το έργο μπορούν να παρακολουθήσουν μέχρι 30 θεατές μοιρασμένοι σε τέσσερα τραπέζια, στα οποία ισάριθμοι ηθοποιοί αφηγούνται σε δεύτερο πρόσωπο – σαν να απευθύνονται σε γνωστό τους λέγοντας «θυμάσαι τότε που…» – ιστορίες από το πυρηνικό δυστύχημα με τις ολέθριες συνέπειες. «Με αυτό τον τρόπο ο ηθοποιός δεν υιοθετεί τον χαρακτήρα την ιστορία του οποίου αφηγείται, καλλιεργεί όμως κλίμα εγγύτητας και αμεσότητας με τον θεατή, δημιουργεί συνθήκες κοινωνικής εμπειρίας και το προσωπικό βίωμα μετασχηματίζεται σε συλλογική μνήμη» λέει η σκηνοθέτρια. Οι ηθοποιοί λειτουργούν ως διαμεσολαβητές εκμηδενίζοντας τις αποστάσεις στον χώρο και στον χρόνο. «Πάμε εμείς στην Ουκρανία, αλλά έρχεται και η Ουκρανία σε εμάς για να δείξουμε ότι στη μετά Τσερνόμπιλ εποχή το δέντρο της ζωής συνεχίζει να απλώνει τα κλαδιά του».

INFO
«Στη χώρα μου λένε ότι το Τσερνόμπιλ είναι ένα δέντρο που μεγαλώνει» με τους Χρήστο Καπενή, Ιζαμπέλλα-Λουίζα Κυριαζή, Φωτεινή Μπάνου, Παρασκευή Πατελάκη, Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων (Κύπρου 91Α και Σικίνου 35Α, Κυψέλη, τηλ. 213- 0040.496), κάθε Σάββατοκύριακο (21.00). Εισιτήρια 5 – 10 ευρώ (κρατήσεις απαραίτητες)