Το τραγούδι του Γιούκιο Αράκι

Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι η ποίηση μπορεί να εξαγνίζει μ’ έναν τρόπο σχεδόν συγκινητικό ακόμη και για αποτροπιαστικές – με τα κοινά μέτρα – αμαρτίες; Δεν είναι κάτι τόσο φανερό αυτό που υπερασπίζεται εδω ο ποιητής Δημήτρης Χουλιαράκης, αφού η ποίηση ακολουθεί πάντα υπόγειους, κρυπτικούς δρόμους για να κάνει την αλήθεια των ανθρώπων και της ζωής αποδεκτή, όσο σκληρή ή σκοτεινή κι αν είναι.

Φόβος για να με σταματήσει δεν υπάρχει. / Θυμός για να με σταματήσει δεν υπάρχει. / Αγάπη για να με σταματήσει δεν υπάρχει. / Θάνατος δεν υπάρχει.

Η φωτογραφία τραβήχτηκε στη βάση Μπανζέι της Καγκόσιμα στις 26 Μαΐου 1945 από έναν φωτορεπόρτερ της μεγάλης γιαπωνέζικης εφημερίδας «Ασάχι Σιμπούν». Ηταν μία ημέρα προτού ο 17χρονος Γιούκιο Αράκι και ένας ακόμη από τους συντρόφους του της 72ης Ειδικής Μοίρας Σίνμπου ρίξουν τα Αΐτσι Ντι Θρι Εϊ «Βαλς» τους πάνω στο αμερικανικό αντιτορπιλικό «Μπρέιν» σκοτώνοντας 8 αξιωματικούς, 59 ναύτες και τραυματίζοντας 102 μέλη του πληρώματος. Το πρώτο αεροπλάνο «ξύρισε» και γκρέμισε τη γέφυρα του πλοίου, το δεύτερο σμπαράλιασε το φουγάρο Νο 2, τα ενδιαιτήματα των αξιωματικών και ό,τι άλλο υπήρχε τριγύρω.

«Είδα τους ναύτες να τρέχουν προς τη μια πλευρά του “Μπρέιν” για να γλιτώσουν από τη φωτιά που μαινόταν. Οι περισσότεροι πηδούσαν στη θάλασσα χωρίς σωσίβια, γιατί δεν είχαν προλάβει να τα φορέσουν, και χάνονταν στ’ αγριεμένα κύματα» διηγείται ο Κένεθ Κάρλσον, που στις 7.45 εκείνου το κυριακάτικου πρωινού έκανε βάρδια στη γέφυρα του παραπλέοντος αντιτορπιλικού «Αντονι». Η σορός του πιλότου από το πρώτο αεροπλάνο – του Αράκι – ανασύρθηκε μέσα από τις λαμαρίνες μισοκαμένη. Φορούσε τη χαρακτηριστική στολή των πιλότων αυτοκτονίας, καουμπόικες μπότες και είχε μαζί του πολλά από τα τελετουργικά πάνινα κουκλάκια που έπαιρναν οι καμικάζι σαν συντροφιά ή νεκρικά κτερίσματα στο τελευταίο τους ταξίδι. Στο σώμα του πιλότου από το δεύτερο αεροπλάνο βρέθηκε το πορτοφόλι του, όπου κρατούσε φυλαγμένη μια φωτογραφία της γυναίκας του με το νεογέννητο μωρό τους.  

Ισως τις επόμενες ημέρες κάποιος αξιωματικός να επισκέφτηκε την οικογένεια του Γιούκιο για να τους συλλυπηθεί. Μπορεί και να το έμαθαν απλώς από ένα τηλεγράφημα. Αλλωστε ο πόλεμος μαινόταν σ’ ολόκληρο τον Ειρηνικό, οι απώλειες μετριούνταν σε χιλιάδες. Οι γονείς και τα τρία αδέρφια του, ο Γιασουγιόσι, ο Γιόσιο και ο Κουνικάτσου, τους οποίους ο πιλότος νουθετεί «να τρώνε όλο το φαΐ τους για να μεγαλώσουν γρήγορα και να μην είναι ικανοποιημένοι αν δεν πετύχουν ό,τι καλύτερο μπορούν σε όλες τις υποθέσεις της ζωής», θα ανηφόρισαν στο λόφο του Κουντάν για να προσευχηθούν για την ψυχή του στο ναό Γιασουκούνι Τζίντζα. Στο τελευταίο γράμμα του, άλλωστε, τους είχε δώσει ο ίδιος ραντεβού εκεί: «Φεύγω σήμερα για μια ένδοξη αποστολή. Στη μάχη θέλω ν’ ανδραγαθήσω. Θα περιμένω την ημέρα που θα ανταμωθούμε στο Κουντάν με τις κερασιές τριγύρω μας ν’ ανθίζουν».   

Είναι μια φωτογραφία αλλόκοτη. Εκείνος (στο κέντρο) και οι σύντροφοί του ξέρουν ότι σε λίγες ώρες πρόκειται να πεθάνουν κι όμως φωτογραφίζονται με ένα κουταβάκι – τη μασκότ της μονάδας τους, προφανώς -, σίγουρα θα παίζουν μαζί του και θα το ταΐζουν γάλα με το μπιμπερό. Το βλέμμα τους είναι ξέγνοιαστο, το βλέμμα μιας παρέας γυμνασιόπαιδων, όχι κάποιων που τους πλακώνει ο ίσκιος του θανάτου. Το κουτάβι κοιτάζει τον φακό όπως τα νήπια, δεν καταλαβαίνει ακόμα τι γίνεται γύρω του. Αυτοί όμως καταλαβαίνουν. Μπορεί να ακούγεται τετριμμένο, αλλά είναι αλήθεια: το σκυλάκι είναι το μόνο που τους συνδέει με τη ζωή ετούτη τη στιγμή. Δεν έμαθα ποτέ πώς το φωνάζανε (το βάφτισα αυθαίρετα Χατσικό, που στα ιαπωνικά σημαίνει  «το οκτώ φορές αγαπημένο»). Μπορεί να αναγκάστηκαν, για να υπερασπιστούν την πατρίδα και την οικογένειά τους, να μετατραπούν σε βόμβες ζωντανές σκορπώντας τον όλεθρο, όμως δεν έπαψαν να είναι μέχρι τα τρίσβαθα της ψυχής τους τρυφεροί. Το μαρτυρούν αυτό τα ποιήματα που άφησαν πίσω τους σαν αποχαιρετισμό στον κόσμο των ζωντανών, όπως έκαναν άλλοτε οι ηρωικοί προπάτορές τους, οι σαμουράι: «Μου ζήτησε τα χέρια να της σφίξω. / Κείνο το κλάμα της το σιγανό / πώς μου αγκυλώνει τώρα τον λαιμό,/ τους τοίχους μονομιάς πώς τους εξαϋλώνει».

Ο μόνος που ξέρουμε είναι ο Γιούκιο. Τους άλλους δεν τους γνωρίζουμε με τα ονόματά τους. Αν υπολογίσουμε όμως ότι από τη στιγμή εκείνη ο πόλεμος έχει ακόμη μπροστά του σχεδόν δυόμισι μήνες ώς το δραματικό του φινάλε, το πιο πιθανό είναι να έχουν προστεθεί στον κατάλογο των 2.800 συναδέλφων τους που έπεσαν υπηρετώντας στις μονάδες Τοκοτάι. Αυτή η φωτογραφία που πρωτοείδα εδώ και δέκα χρόνια με έκανε να προσπαθήσω να τους καταλάβω. Δεν μ’ ένοιαξε που υπηρέτησαν τον Μικάδο και το μιλιταριστικό του καθεστώς. Μπορεί οι Ιάπωνες να ντρέπονται – και με το δίκιο τους – για τα αποτροπιαστικά τους «κατορθώματα» πριν και σε όλη τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όμως οι καμικάζι δεν ανήκουν σ’ αυτή την κατηγορία.  Ούτε σ’ εκείνη των θρασύδειλων που καπηλεύονται σήμερα τ’ όνομά τους.  Αυτοί δεν έριξαν τ’ αεροπλάνα τους πάνω σε άοπλους πολίτες που περιμένουν ανύποπτοι σε μια στάση λεωφορείου ή τη σειρά τους για να μπουν σε ένα θέατρο. Αυτοί επέλεξαν στόχους στρατιωτικούς, αντιμετώπισαν τα πληρώματα των αμερικανικών πολεμικών με μνημειώδη τόλμη κι αψηφισιά. Χωρίς ωστόσο να παραστήσουν τους υπερανθρώπους: «Σαν έρθει η ώρα εκείνη θα σκιαχτώ. / Ψεύτης δεν είμαι. / Είμαι γενναίος».

Ηθελε πολλή δύναμη αλήθεια, πολλή ψυχή για να φουλάρεις το ρεζερβουάρ και να ριχτείς στον θάνατό σου ήσυχος ότι επιτέλεσες το καθήκον σου προς τους συμπατριώτες, τους οικείους, την αγαπημένη σου. Ηθελε πολύ τσαγανό για να ακολουθήσεις τις οδηγίες των εκπαιδευτών που τους συμβούλευαν να πετούν ξυστά στην επιφάνεια της θάλασσας ώστε να μην τους εντοπίσουν τα ραντάρ, να σηκωθούν ύστερα απότομα και να διαλέξουν στόχο. Να ουρλιάξουν με όλη τη δύναμη των πνευμόνων τους «Χισάτσου!» («Χτύπα γερά!») και να χιμήξουν ανάμεσα στην κόλαση των αντιαεροπορικών προς το πλοίο του εχθρού. Να μην κλείσουν τα μάτια πριν από την πρόσκρουση, να μην αφήσουν το φόβο της έσχατης στιγμής να τους νικήσει. «Λίγο πριν το τέλος θα δείτε το πρόσωπο της μητέρας σας να σας χαμογελά» τους έλεγαν. «Και την επόμενη κιόλας στιγμή δεν θα υπάρχετε πια».

 *Το βιβλίο του Δημήτρη Χουλιαράκη «Η εκδίκηση των ανέμων», όπου μεταφράζει στιχάκια των γιαπωνέζων καμικάζι, κυκλοφόρησε μόλις από τις εκδόσεις Το Ροδακιό.