Μία ημέρα με το «Οσκαρ των εικαστικών»

Στην ορολογία της αρχιτεκτονικής η συναρμογή αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα υλικά συνδέονται μεταξύ τους. Στην κοινωνική πραγματικότητα, πάλι, αντιστοιχεί στον τρόπο με τον οποίο δένονται ομάδες και άτομα με διαφορετική ταυτότητα, επαγγελματική προέλευση, ενδιαφέροντα και απόψεις. Με τον τρόπο της, ζωντανή διαφήμιση αυτής της έννοιας είναι η ομάδα Assemble – το φετινό βραβείο Τέρνερ ή αλλιώς το «Οσκαρ των εικαστικών τεχνών» – που επισκέφθηκε πρόσφατα την Αθήνα καλεσμένη του Τμήματος Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας  και του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Instead (Παραποιήσεις). Τρεις απεσταλμένοι της ομάδας, που πήρε το όνομά της από τη «συναρμογή», δούλεψαν με τους σπουδαστές του Instead γύρω από τον χώρο του GreenPark, του πρώην κηποθεάτρου/ αναψυκτηρίου στο Πεδίον του Αρεως, δίπλα στο Κολυμβητήριο του Πανελληνίου (Μαυροματαίων). «Είμαστε μία συλλογικότητα με έδρα το Λονδίνο που δραστηριοποιείται στα πεδία της τέχνης, της αρχιτεκτονικής και του ντιζάιν» μας λένε στη διάρκεια της συνάντησής μας, που σηματοδότησε τη λήξη του εικοσαήμερου workshop με  έλληνες νέους αρχιτέκτονες. Ηταν ένα διάστημα συζητήσεων, σχεδιασμού ιδεών στο χαρτί, κατασκευών μακέτας από ξυλάκια και χαρτόνια. Με τελική φάση την υλοποίηση μίας πρότασης που αφορά την αξιοποίηση του εξωτερικού χώρου του GreenPark για να λειτουργεί παράλληλα όταν άλλες δράσεις συμβαίνουν στο εσωτερικό του κυκλικού περιπτέρου.

ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ. Οι Assemble είναι μια ομάδα με 18 μέλη, τα περισσότερα των οποίων σπούδασαν αρχιτεκτονική στο Κέιμπριτζ, έκαναν την πρακτική τους εξάσκηση σε καταξιωμένα γραφεία και στον ελεύθερο χρόνο τους δικτυώθηκαν σε μπαρ και πάρτι με μία κοινή επιθυμία: να αλλάξουν με τις ιδέες τους  τη ζωή των ανθρώπων που δεν απολαμβάνουν πολλά προνόμια. Σημασία είχαν οι πρωτοβουλίες σε υποβαθμισμένες περιοχές με οικιστικά προβλήματα. Οπως δηλώνουν στην ιστοσελίδα τους: «Μας ενδιαφέρει να κάνουμε σωστά έργα. Και καμιά φορά αυτό που αρκεί είναι μία καλή μελέτη ύδρευσης και αποχέτευσης. Η αρχιτεκτονική είναι η μπερδεμένη καθημερινότητα της πραγματικότητας». Και να φανταστεί κανείς ότι τον περασμένο Δεκέμβρη στη Γλασκώβη η ανακοίνωση του ονόματός τους στην τελετή απονομής του Τέρνερ προκάλεσε αναστάτωση στο ακροατήριο. Κάποιοι ερμήνευαν την επιλογή ως τον θάνατο του βραβείου, αφού δεν διακρίθηκε εικαστικός καλλιτέχνης και το έργο του. Για την ελίτ της τέχνης, οι Assemble δείχνουν να είναι άλλη μια μοντέρνα έκφραση συλλογικής εργασίας με ακαθόριστο περιεχόμενο.

Η ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μη φανταστεί κανείς ότι από την αθηναϊκή τους εμφάνιση προέκυψε κάποια ιδέα μεγαλειώδους αρχιτεκτονικής. Μόνο μία ατμόσφαιρα συνεργατικού πνεύματος, στο οποίο άλλωστε έδωσαν έμφαση οι τρεις απεσταλμένοι μιλώντας για την «ικανοποίηση να δουλεύουμε τα πρότζεκτ μας μαζί με τον κόσμο που κατοικεί και ζει στην περιοχή. Επιλέγουμε να ασχοληθούμε με ένα θέμα αφού ακούσουμε τι τους απασχολεί  και προσπαθούμε όχι να χτίσουμε, αλλά περισσότερο να παρέμβουμε με λύσεις της στιγμής και των εύκολων τρόπων. Σε κάθε περίπτωση σκεφτόμαστε πώς να επινοήσουμε μια λύση. Πώς να μηχανευτούμε μία πρόταση που θα λειτουργεί βοηθητικά. Αλλωστε τώρα πια η αρχιτεκτονική δεν μπορεί να γίνεται σε μεγάλη κλίμακα, επειδή δεν υπάρχουν κεφάλαια για μεγάλες επενδύσεις σε ευρωπαϊκές πόλεις».

Αυτά που λένε πάνω από έναν πάγκο που θυμίζει παιδότοπο, με γάντια, κουζίνα με πιτσιλισμένο χρώμα και κοκκινόχωμα, σανίδες ξύλου με παραταγμένα μικρά καλούπια από τσιμέντο βαμμένα γαλάζιο και κόκκινο χρώμα επιβεβαιώνουν ότι το ύφος των Assemble είναι μία έρευνα γύρω από «πατέντες ευρεσιτεχνίας», πειράματα υλικών, μαστορέματα, χημείες ανθρώπινων σχέσεων και ιδεών. Ο,τι δηλαδή παρουσιάζεται αυτό το διάστημα και διακρίνεται στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας αντικαθιστώντας  την αρχιτεκτονική των σταρ και τις ουτοπίες της σχεδιαστικής φόρμας.

Ετσι απλά με την παρέμβασή τους στην Αθήνα (ένα αρθρωτό διαχωριστικό πανό με ελαστική γάζα στερεωμένο με ξύλα πάνω σε κώνους τσιμέντου) σηματοδοτούν μια καινούργια και εύθραυστη αλήθεια. Σαν την αυτοσχέδια κατασκευή τους στο ερείπιο του GreenPark. Η φιλική συμμετοχή των Assemble στην κατανόηση της νέας μας πραγματικότητας απέναντι στην κουρασμένη αίγλη των μοντερνιστικών πολυκατοικιών του 1930 αφήνει ερωτήματα. Κυρίως αν παρόμοιες  εμπειρίες συναρμογής των προσπαθειών μας αρκούν για να διατηρήσουμε  ένα αστικό περιβάλλον που να επουλώνει τα σημάδια της κατάρρευσης.