Ραντεβού τον Σεπτέμβριο για ολική επαναφορά

«Τουλάχιστον θα περάσουμε ένα ήσυχο καλοκαίρι». Αυτή ήταν η φράση καραμέλα στο στόμα ελλήνων αλλά και ευρωπαίων αξιωματούχων μετά τη συμφωνία στο Eurogroup τα ξημερώματα της Τετάρτης.

Ησυχο; Ισως, αλλά όχι ακόμη. Οι ουρές της συμφωνίας για το κλείσιμο των οποίων παλεύει από προχθές η κυβέρνηση κρύβουν αγκάθια, στα οποία δεν θα βαδίσει εύκολα και τα χρονικά περιθώρια είναι εξαιρετικά περιορισμένα. Από την άλλη, το καλό είναι ότι οι Ευρωπαίοι θέλουν να αφήσουν πίσω την ελληνική κρίση, ενόψει και του βρετανικού δημοψηφίσματος.

Το βέβαιο όμως είναι ότι μετά το καλοκαίρι την κυβέρνηση και τη χώρα περιμένουν εξαιρετικά θερμό φθινόπωρο και χειμώνας. Η δεύτερη αξιολόγηση προβλέπεται να είναι φωτιά – αρκεί να αναφερθεί ότι θα περιλαμβάνει το θέμα των μαζικών απολύσεων. Ταυτόχρονα, θα ανοίξει ξανά το θέμα του χρέους καθώς το ΔΝΤ θα παρουσιάσει τη νέα μελέτη βιωσιμότητάς του, η οποία όλα δείχνουν ότι θα απαιτεί περισσότερα μέτρα ανακούφισης. Αν η Γερμανία πει όχι – καθώς οι εκλογές θα είναι πια απειλητικά κοντά – ανοίγει και πάλι ο ασκός του Αιόλου.

Ακριβή μου εγγύηση

Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος τις ονόμασε «ουρές» όπως αυτές που κρύβει κάθε συμφωνία, ενώ ο Γιώργος Χουλιαράκης νομοθετικές βελτιώσεις. Αλλά η διεκπεραίωσή των προαπαιτουμένων προκειμένου να εισπράξει η χώρα την πρώτη δόση, δηλαδή τα 7,5 δισ. ευρώ, έχει προκαλέσει πολλούς πονοκεφάλους στο οικονομικό επιτελείο και όχι μόνο.

Πρόκειται κυρίως για τρία θέματα: τα κόκκινα δάνεια με εγγύηση Δημοσίου, η κάλυψη των 70 εκατ. ευρώ από το ΕΚΑΣ και η ολοκλήρωση της ιδιωτικοποίησης του Ελληνικού.

Τα κόκκινα δάνεια με εγγύηση του Δημοσίου είναι περίπου 1,5 δισ. ευρώ (σε σύνολο 13,5 δισ. ευρώ δανείων με εγγύηση του Δημοσίου). Δεν έχουν περιληφθεί στον νόμο που προβλέπει την πώληση των κόκκινων δανείων σε funds, οι δανειστές το ανακάλυψαν και ζητούν τώρα να περιληφθούν εκ των υστέρων. Κάτι τέτοιο, όμως, μπορεί να επιφέρει πολλές παρενέργειες. Τα funds μπορεί να απαιτήσουν την εξόφλησή τους από το Δημόσιο και να ανοίξει μια τρύπα 1,5 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό. Εναλλακτικά, μπορεί να διεκδικήσουν συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο των οφειλετών (κυρίως επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας) σε μια ιδιότυπη ιδιωτικοποίηση από την πίσω πόρτα. Για να μη μιλήσουμε για τις ζημιές που θα προκληθούν στις τράπεζες, οι οποίες δεν έχουν εγγράψει τα συγκεκριμένα δάνεια στις επισφάλειές τους αφού ήταν εγγυημένα από το Δημόσιο, επισημαίνει πηγή που γνωρίζει το θέμα.

Η κυβέρνηση φέρεται ότι προσπαθεί να αναβάλει την απόφαση για την επόμενη αξιολόγηση. Ανάλογες δυσκολίες όμως αντιμετωπίζει και για το ΕΚΑΣ και για την ιδιωτικοποίηση του Ελληνικού και θεωρείται απίθανο να κερδίσει αναβολή για όλα, όσο κι αν θέλουν οι Ευρωπαίοι να δώσουν τα λεφτά.

Υπό την προϋπόθεση ότι οι ουρές κλείνουν τις επόμενες ημέρες ή μετατίθενται για το φθινόπωρο, ακολουθούν προσεχώς καλά νέα, πέραν της εκταμίευσης των 7,5 δια. ευρώ, εκ των οποίων 1,8 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν στην εξόφληση ληξιπρόθεσμων οφειλών του Δημοσίου.

Στις 2 Ιουνίου συνεδριάζει το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και όλα δείχνουν ότι θα αποφασίσει να επαναφέρει το waiver, δηλαδή την εξαίρεση των ελληνικών ομολόγων από τους κανόνες που απαγορεύουν στην Τράπεζα να δέχεται ως ενέχυρο τίτλους χώρας με χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα. Με άλλα λόγια, αυτό σημαίνει ότι οι ελληνικές τράπεζες θα μπορούν να μεταφέρουν μέρος του χρέους τους από τον Μηχανισμό Εκτακτης Ανάγκης ELA, από τον οποίο δανείζονται με 1,5%, στην ίδια την ΕΚΤ με σχεδόν μηδενικό επιτόκιο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις τραπεζικών πηγών, σε πρώτη φάση αυτό θα αφορά περίπου 10 δισ. ευρώ, κάτι που μεταφράζεται σε ετήσιο όφελος περίπου 150 εκατ. ευρώ για τις τράπεζες.

Η ένταξη στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης του Μάριο Ντράγκι θα ακολουθήσει αργότερα. Οι εκτιμήσεις λένε ότι θα γίνει αφού πρώτα πληρωθεί η οφειλή του ελληνικού Δημοσίου 2,8 δισ. ευρώ τον Ιούλιο και ότι θα αφορά ποσό της τάξεως των 3-4 δισ. ευρώ. Συνολικά, εκτιμά υψηλόβαθμη τραπεζική πηγή, το όφελος για τις ελληνικές τράπεζες από αυτές τις δύο κινήσεις σε όρους κερδοφορίας θα είναι 450 εκατ. ευρώ τον χρόνο.

Κυρίως, όμως, το όφελος αυτής της εξέλιξης θα προέλθει από την αναμενόμενη άνοδο της απόδοσης των ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου, καθώς τα 3-4 δισ. ευρώ που θα πάρει η ΕΚΤ αντιπροσωπεύουν ένα μη ευκαταφρόνητο ποσοστό – περίπου 10% – των εμπορεύσιμων ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου.

 Τα πιο ελκυστικά, λόγω απόδοσης, ομόλογα σημαίνουν ότι το ελληνικό Δημόσιο θα μπορέσει να προσφύγει για δανεισμό στην αγορά με ευνοϊκότερους όρους, δηλαδή χαμηλότερο επιτόκιο.

Οσον αφορά το τελευταίο, δηλαδή την έξοδο στις αγορές, τα κυβερνητικά στελέχη μιλούν για το 2017, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος μάλιστα επισήμανε την περασμένη Πέμπτη ότι θα γίνει σιγά σιγά, όχι όπως έκανε η προηγούμενη κυβέρνηση.

Η αλήθεια είναι ότι η επιστροφή στις αγορές δεν έχει άμεσα και σημαντικά οικονομικά οφέλη για το ελληνικό Δημόσιο. Οσο κι αν υποχωρήσει, το επιτόκιο θα είναι σαφώς πολλαπλάσιο σε σύγκριση με αυτό με το οποίο δανείζεται η χώρα από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας ESM. Ετσι, οι εκδόσεις θα είναι αναγκαστικά μικρές. Οπως σημειώνει χαρακτηριστικά τραπεζική πηγή, τα επόμενα 20-30 χρόνια το ελληνικό Δημόσιο θα επιστρέψει μεν στις αγορές, αλλά όχι για να επανιδιωτικοποιήσει το χρέος.

Ο απώτερος στόχος όμως είναι σημαντικός, καθώς η πτώση επιτοκίων των ομολόγων συμπαρασύρει σε καθοδική πορεία τα επιτόκια των τραπεζών.

Φυσικά, όλα αυτά απαιτούν χρόνο και προϋποθέτουν ότι παράλληλα το πρόγραμμα θα εφαρμόζεται πιστά.

Ευρωπαίος αξιωματούχος διαμήνυε πρόσφατα  ότι η δεύτερη αξιολόγηση του Μνημονίου θα είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς θα αγγίξει το θέμα της εφαρμογής του Μνημονίου συν κάποιες νέες μεταρρυθμίσεις.

Συνολικά 43 δράσεις θα ελέγξουν οι δανειστές την επόμενη φορά που θα μας επισκεφθούν, το φθινόπωρο.

Ανάμεσά τους περιλαμβάνεται το καυτό θέμα των ομαδικών απολύσεων, αφού το Μνημόνιο προβλέπει ότι πρέπει να υιοθετηθεί η βέλτιστη πρακτική που ακολουθείται στην Ευρώπη. Αν η ψήφιση του νόμου για τις ιδιωτικοποιήσεις προκάλεσε τριγμούς στην κυβέρνηση, μπορεί να φανταστεί κανείς τι θα συμβεί με τις ομαδικές απολύσεις.

Στην ίδια αξιολόγηση θα τεθεί θέμα μειώσεων μισθών νέων κατηγοριών δημοσίων υπαλλήλων, ενώ θα εξεταστεί επίσης η πρόοδος στην ενοποίηση των Ταμείων και η υλοποίηση της στρατηγικής για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, ιδίως η εξεύρεση λύσεων για τις βιώσιμες επιχειρήσεις.

Κάποιοι στην ευρωζώνη αμφισβητούν ότι όλες αυτές οι εκκρεμότητες μπορούν να κλείσουν μέσα σε έναν μήνα, τον Οκτώβριο, έτσι ώστε να καθαρίσει η εικόνα και να περάσουμε, χωρίς σκιές, στο επόμενο στάδιο, την επαναξιολόγηση της βιωσιμότητας του χρέους από το ΔΝΤ.

Το τελευταίο θα είναι από μόνο του ένα θρίλερ, προβλέπουν οι ειδικοί. Μπορεί ο Τόμσεν να άστραψε και να βρόντησε στο τελευταίο Eurogroup, αλλά οι πληροφορίες αναφέρουν ότι στο εσωτερικό του ΔΝΤ επικρίθηκε γιατί δεν επέμεινε περισσότερο και δεν πέρασαν οι θέσεις του Ταμείου. Εν ολίγοις, η εντύπωση που έμεινε ήταν ότι στο θέμα του χρέους το Eurogroup ήταν μια νίκη του Σόιμπλε.

Το ΔΝΤ θα επανέλθει όμως και θα θελήσει να κερδίσει το χαμένο έδαφος. Πώς θα γίνει αυτό; Απαιτώντας περισσότερα μέτρα, μέσω της ανάλυσης βιωσιμότητας του χρέους. Εκτός αν εν τω μεταξύ ο ESM, με βάση την εντολή που πήρε από το Eurogroup, επινοήσει τρόπους με τους οποίους θα εξαλείψει δραστικά τον κίνδυνο επιτοκίου για την Ελλάδα στο μέλλον και να καθησυχάσει έτσι τους φόβους του Ταμείου ότι θα ανέβει το κόστος εξυπηρέτησης του ελληνικού χρέους.

Δύσκολο. O ESM δεν μπορεί να κάνει θαύματα, παρότι πολλοί υποστηρίζουν ότι μπορεί να κάνει πολλά περισσότερα από αυτά που προτείνει. Μια μαζική ωστόσο προσφυγή  του στις αγορές, για να δανειστεί για λογαριασμό της Ελλάδας κλειδώνοντας το επιτόκιο σε χαμηλά επίπεδα, συναντά – λένε πηγές – αντιδράσεις ακόμη και μεταξύ κάποιων χωρών της ευρωζώνης, επειδή φοβούνται ότι σε αυτή την περίπτωση θα ανέβει το δικό τους κόστος δανεισμού.

Σε κάθε περίπτωση, το πιθανότερο σενάριο είναι ότι το ΔΝΤ θα ζητήσει κι άλλα πετώντας και πάλι το μπαλάκι στον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Με τις εκλογές του πιο κοντά από ό,τι σήμερα, όμως, ο Γερμανός πιθανολογείται ότι δεν θα ρισκάρει μια ψηφοφορία στο Κοινοβούλιο για να ελαφρύνει το ελληνικό χρέος. Η γραμμή του ότι τίποτα δεν μπορεί να ψηφιστεί για το ελληνικό χρέος πριν από το 2018 δεν αναμένεται να αλλάξει και έτσι τα περιθώρια για να ικανοποιηθεί το ΔΝΤ είναι περιορισμένα.

Κάπως έτσι, οι διαβουλεύσεις Ευρώπης – ΔΝΤ για τον τετραγωνισμό του κύκλου που κυριάρχησαν τις προηγούμενες εβδομάδες εκτιμάται ότι θα επιστρέψουν και τότε δεν είναι βέβαιο ότι θα μπορεί το τενεκεδάκι να σπρωχθεί ακόμη παρακάτω.