Συμβιβασμοί και παγίδες

Στην «Εντα Γκάμπλερ», που γράφτηκε το 1890 (η πρεμιέρα δόθηκε στο Μόναχο το 1891), ο Ιψεν καταπιάνεται με ένα θέμα που θα τον απασχολήσει πολύ: τη γυναίκα του 20ού αιώνα. Επιθυμητή και μεγαλοαστή, η Εντα θέλει να ζήσει ελεύθερα και ασυμβίβαστα. Μόλις νιώσει αιχμάλωτη, δραπετεύει, όχι όμως σαν τη Νόρα από το «Κουκλόσπιτο» που επαναστατεί και αφήνει πίσω της σύζυγο και παιδιά. Η Εντα δραπετεύει από τον σύζυγο, από το παιδί που δεν θέλει να γεννήσει, από την καταπίεση, από τους άλλους, από την ίδια τη ζωή: αυτοκτονεί με τα πιστόλια της.

Από τους πρωτοπόρους της σύγχρονης ευρωπαϊκής θεατρικής δραματουργίας, ο Ερρίκος Ιψεν (Henrik Ibsen, 1828-1906) αποτύπωσε στα έργα του τον αιώνα που ανοιγόταν μπροστά του. Με αφετηρία την οικογένεια και τα προσωπικά του βιώματα (τον σημάδεψε η οικονομική καταστροφή του πατέρα του), αυτός ο Νορβηγός άφησε νωρίς την πατρίδα του για την Ευρώπη: έφυγε για λίγο και επέστρεψε τελικά έπειτα από σχεδόν τριάντα χρόνια, αναγνωρισμένος και δοξασμένος.

ΜΟΙΡΑΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Το έργο πραγματεύεται τη διαχρονική ανάγκη του ανθρώπου γα ανεξαρτησία, ελευθερία σκέψης και βούλησης, καθώς και την πάγια τάση του για απόδραση. Ο κύκλος γύρω από την Εντα κλείνει όλο και πιο πολύ, όσο η ίδια προσπαθεί να απαλλαγεί από ένα παρελθόν και κυρίως από ένα παρόν που την πνίγει. Επιστρέφει παντρεμένη με τον Γιόρκεν Τέσμαν για να ξεκινήσει μια καινούργια ζωή στη μικρή τους πόλη και νιώθει ήδη φυλακισμένη. Κουβαλά ένα μυστικό από το παρελθόν (έναν έρωτα, μια απόπειρα δολοφονίας) και μοιάζει σαν να θέλει να παίξει με όσα κρύβει μέσα της, με τον ίδιο τρόπο που θέλει να παίξει και με τους έξι ανθρώπους που κινούνται γύρω της. Το παιχνίδι θα αποδειχθεί μοιραίο για όλους. Ο σύζυγος, ο φίλος-δικαστής, ο πρώην εραστής, η φίλη, η υπηρέτρια, η θεία.

Η παράσταση του Δημήτρη Κανέλλου, μέσα σε μια σχεδόν άδεια σκηνή – με τα απαραίτητα, ελάχιστα αντικείμενα και έπιπλα -, διαμορφώνει εξαρχής ένα απειλητικό κλίμα που δρα θετικά. Ωστόσο αυτή η ατμόσφαιρα επιβαρύνεται από ηχητικές παρεμβάσεις που έρχονται να υπογραμμίσουν, σε καίριες στιγμές, την εξέλιξη της υπόθεσης, σαν το κοινό να μην μπορεί να τις αντιληφθεί αλλιώς. Ο Κανέλλος ενώ βασίζεται σε μια mise-en-place σκηνοθεσία, την οποία θα μπορούσε να υπηρετήσει, προσθέτει εμβόλιμα στοιχεία, τα οποία στερούν από την παράσταση τον ενιαίο της χαρακτήρα.

Εργα σαν την «Εντα Γκάμπλερ» που έχουν καθορίσει το παγκόσμιο θέατρο είναι εύλογο να προκαλούν το ενδιαφέρον. Μια σκηνοθετική προσέγγιση ή μια σημαντική ερμηνεία αποτελούν βασικές αφορμές και πόλο έλξης. Ακόμα και αν ήταν στις προθέσεις του σκηνοθέτη και των ηθοποιών, τίποτε από τα δύο δεν ισχύει στο ανέβασμα του θεάτρου Καρέζη. Αντίθετα με την ηρωίδα, η παράσταση παγιδεύτηκε και, κυρίως, συμβιβάστηκε.

Στα μείον, οι εκρήξεις της πρωταγωνίστριας, με εκφράσεις και κινήσεις που ενώ συνοδεύουν τη δική της ψυχολογική κατάσταση και προετοιμάζουν την εξέλιξη, στερούνται υποκριτικού βάθους. Η Ελένη Κούστα δεν διαθέτει την εσωτερική ωριμότητα για να ερμηνεύσει την ιψενική ηρωίδα, γι’ αυτό και βρίσκει διεξόδους σε κραυγές και ψιθύρους. Αντιστοίχως κινείται η υπόλοιπη ομάδα γύρω της, με εξαίρεση τον δικαστή Μπρακ του Τάκη Σακελλαρίου, που ενσωματώνει τον κυνισμό και την ωμότητα του ρόλου του στην αντιπαράθεσή του με την Εντα Γκάμπλερ. Αδύναμος ο Λέβμποργκ.

Μετάφραση: Ράνια Σταματοπούλου
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Κανέλλος
Επιμέλεια χώρου: Κώστας – Ηρακλής Γεωργίου
Κοστούμια: Μαρία Ταυλαρίου
Μουσική: Γιώργος Ανδρέου
Κίνηση: Αντιγόνη Γύρα
Παίζουν: Ελενα Κούστα, Αλμπέρτο Φάις, Δημήτρης Αγοράς, Τάκης Σακελλαρίου, Βίκυ Χατζοπούλου, Αντέλα Μέρμηγκα, Μαρία Λιαπίκου
Πού: Στο Θεάτρο Τζένη Καρέζη (Ακαδημίας 3, τηλ. 210-3636144) έως την Κυριακή.