Μαρσέλ Προυστ: «Δεν με αγαπάτε κι εσείς, Ρεϊνάλντο!»

«Ορισμένα πνεύματα που αγαπούν το μυστήριο θέλουν να πιστεύουν ότι τα αντικείμενα διατηρούν κάτι από τα μάτια που τα κοίταξαν» διαβάζει ο αναγνώστης του Μαρσέλ Προυστ στις σελίδες του έργου ζωής «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο». Δεν είναι προφανώς η πρώτη φορά που οι λάτρεις του τρομερού παιδιού της γαλλικής λογοτεχνίας θα έρθουν αντιμέτωποι με τον ονειρικό ρομαντισμό του. Τελευταία αφορμή οι επιστολές και οι φωτογραφίες του Προυστ που δημοπρατεί στο τέλος του μήνα ο οίκος Σόθμπις στο Παρίσι, καθώς η Πατρισιά Μαντ-Προυστ, μακρινή ανιψιά και κληρονόμος των κειμηλίων, παραδίδει τις αναμνήσεις του θείου της στα μάτια του κόσμου.

Αναμνήσεις που κανείς δεν είχε δει μετά τον θάνατό του, το 1922. Το αρχείο του είχε περάσει από τότε στην κυριότητα του αδελφού του Ρομπέρ, ο οποίος το κληροδότησε στη μοναχοκόρη του Αντριέν Προυστ, γνωστή ως Σούζι. Η συνέχεια γράφτηκε από τον γιο της τελευταίας Πατρίς και την κόρη του Πατρισιά, που ανακάλυψε το αρχείο σε μια παλιά βαλίτσα πριν από τον θάνατο του πατέρα της. «Με είχε εντυπωσιάσει πολύ. Ηταν τα ίχνη ενός στενού συγγενούς μου, αλλά ταυτόχρονα και κάτι που με ξεπερνούσε» δήλωσε πρόσφατα η 41χρονη κληρονόμος στη γαλλική εφημερίδα «Φιγκαρό». «Φυσικά και είμαι περήφανη για τους προγόνους μου. Ομως είναι βαριά αυτή η κληρονομιά. Στην πρώτη τάξη του Δημοτικού οι δάσκαλοί μου έλεγαν ότι στην ηλικία μου είχαν ήδη διαβάσει το “Αναζητώντας”. Προσωπικά δεν έχω διαβάσει το σύνολο του έργου του. Μετέθετα για αργότερα την ανάγνωση αυτών των τόμων (οκτώ στη γαλλική γλώσσα). Θεωρούμε ότι όποιος φέρει ένα τέτοιο όνομα αυτόματα γίνεται και λογοτεχνική ευφυΐα. Εμαθα λοιπόν να γελάω μ’ αυτό».

Ο νεαρός Προυστ την Πέμπτη 28 Σεπτεμβρίου 1893, στις 10 το πρωί, συνέταξε τη μία από τις τρεις επιστολές προς τον πατέρα του. Δύο από αυτές βρίσκονται ανάμεσα στα αντικείμενα της παρισινής δημοπρασίας. Σε αυτή την επιστολή εξομολογείται την κλίση του για τη λογοτεχνία. Ο,τι υπάρχει εκτός του πλαισίου της του φαίνεται «χαμένος χρόνος» σε μια μεταβατική εποχή. Οπως έγραφε αργότερα ο Βάλτερ Μπένγιαμιν στο λογοτεχνικό του δοκίμιο «Η εικόνα του Προυστ», ο γάλλος μυθιστοριογράφος έδωσε στον δέκατο ένατο αιώνα μια μνημειακή διάσταση. «Ο νεαρός Προυστ, ο άσημος σνομπ, ο αποτυχημένος καριερίστας των κοσμικών σαλονιών, ήταν εκείνος που έπιασε στο πέρασμά τους τις εκπληκτικότερες εκμυστηρεύσεις της παρακμάζουσας εποχής του». Οι υπόλοιπες επιστολές αφορούν ένα σώμα αλληλογραφίας προς τους εραστές του: τον πιανίστα Ρεϊνάλντο Αν και τον Λισιέν Ντοντέ. «Το μόνο που πιστεύω είναι πως όπως σας αγαπώ λιγότερο, ανάλογα δεν με αγαπάτε κι εσείς» γράφει στον Ρεϊνάλντο τον Αύγουστο του 1896 σε μια συγκλονιστική επιστολή ζηλοτυπίας που, σύμφωνα με τους ειδικούς του Σόθμπις, η αξία της εκτιμάται στα 20.000-25.000 ευρώ. Στον ίδιο στέλνει και ένα σχέδιό του απεικονίζοντας τον καθεδρικό ναό της Αμιέν, μεταξύ 1901-1904. Το συνοδευτικό του κείμενο μάλιστα είναι γραμμένο στο γαλλογερμανικό ιδίωμα που ο Προυστ είχε επινοήσει.

ΠΟΡΤΡΕΤΑ ΕΡΑΣΤΩΝ. Τα αυθεντικά φωτογραφικά πορτρέτα του Μαρσέλ Προυστ βρίσκονταν επίσης ανάμεσα στα πολύτιμα κειμήλια που έκρυβε στην παλιά βαλίτσα ο πατέρας της Πατρισιά. Περίπου πενήντα φωτογραφίες από τα παιδικά του χρόνια, πορτρέτα των φίλων του, του περίγυρού του, συγγενών και φίλων, ανδρών και γυναικών συνθέτουν αυτό το υλικό αρχείου. Μάλιστα, η πίσω όψη τους προκαλεί την έκπληξη που δίνει η δυνατότητα μιας ανακάλυψης. Στο πορτρέτο, για παράδειγμα, του Λισιέν Ντοντέ η χειρόγραφη αφιέρωση είναι μια μυστηριώδης λατινίζουσα φράση. «Πρόκειται αναμφίβολα για έναν κώδικα, ώστε να μιλούν μεταξύ τους για την ερωτική τους σχέση» δηλώνει ο ειδικός της δημοπρασίας Μπενουά Πιτμάν.

Σε αυτήν τη συλλογή των 126 αντικειμένων, που η αξία τους κυμαίνεται μεταξύ 520.000 και 740.000 ευρώ ο ιστορικός και διευθυντής της επίσημης έκδοσης της «Βιβλιοθήκης της Πλειάδας» Ζαν Ιβ Ταντιέ εντοπίζει «την πρώτη ύλη του έργου του Προυστ. Εδώ υπάρχουν όλα τα κλειδιά. Στα μάτια μου πρόκειται για μια συνάντηση την οποία δεν πρόκειται να ξαναδούμε» επισημαίνει στο κείμενό του στον συνοδευτικό κατάλογο της δημοπρασίας. «Οι άνθρωποι μιλάνε λιγότερο για τον Προυστ και περισσότερο για τους εαυτούς τους. Αυτό επιθυμούσε κι εκείνος. Καθένας να βρει τον εαυτό του μέσα στους χαρακτήρες του έργου του. Γι’ αυτό και νομίζω πως στις μέρες μας ο Προυστ ανανεώθηκε. Την εποχή του selfie απέκτησε μεγάλη απήχηση».