Οι φωνές των «άλλων»

^«Επιστρέφουν» στον κόσμο των ζωντανών χωρίς να περάσουν τον φράχτη που τους χωρίζει από την πόλη. Ενώνουν τις φωνές τους για να πουν μια ιστορία διαφορετική από εκείνη που οι ίδιοι έγραψαν. Είναι «Οι άλλοι». Εκατό προσωπικότητες που άφησαν τη σφραγίδα τους στην ελληνική πραγματικότητα από τον χώρο της πολιτικής και της επιστήμης, της τέχνης, των γραμμάτων, του αθλητισμού και του επιχειρηματικού κόσμου «κάθονται» στο κλειστό αυτή την περίοδο κυλικείο του Α’ Νεκροταφείου της Αθήνας, όπου έχουν ταφεί. Και μας προσκαλούν να τους ακούσουμε στο πλαίσιο του Hypnos Project που διοργανώνει η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση. «Δεν με ενδιέφερε να ανασυνθέσω την κοινωνικοπολιτική ιστορία του τόπου, αλλά να πω μια άλλη. Και για να το καταφέρω, χρειάστηκε να καταφύγω σε πολλά διαφορετικά αρχεία και να συγκεντρώσω ηχογραφημένες ομιλίες και συνεντεύξεις των επιφανών αυτών νεκρών. Εχω καταλήξει σε περίπου 3.000 φράσεις και με αυτές δουλεύω το τελικό αποτέλεσμα» εξηγεί ο εικαστικός Νίκος Αρβανίτης που υπογράφει το ιδιαίτερο αυτό ηχητικό εγχείρημα.

«Προτιμώ να μην αποκαλύψω ποιων προσώπων τις φωνές έχω χρησιμοποιήσει διότι σε αρκετές περιπτώσεις δεν θα είναι αναγνωρίσιμες, αφού μπορεί να έχω αξιοποιήσει μόνο μερικές λέξεις ή μια μικρή φράση. Με τον τρόπο αυτόν έχουμε μεν το υλικό των επιφανών, αποπροσωποποιημένο όμως, προσπαθώντας έτσι  να μην αποσιωπήσουμε τη χαμένη φωνή των μη επιφανών» συνεχίζει.

Πίσω από τις κλειστές σήμερα πόρτες του κυλικείου πέντε ηχεία θα προκαλούν τον επισκέπτη να ακούσει την αφήγηση και θα τον κρατούν σε εγρήγορση καθώς θα πρέπει να εντοπίσει από ποιο ηχείο ακούγεται η συνέχεια της ιστορίας, η οποία διαρκεί 30 λεπτά, ενώ όποιος θέλει να καθήσει κατασκευάζεται ένα ειδικό παγκάκι που θα «αψηφά τους τοίχους» και θα συνενώνει και τους τρεις χώρους που αποτελούν το κυλικείο.

ΗΧΗΤΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ. Το Α’ Νεκροταφείο όμως δεν ανοίγεται στη σύγχρονη τέχνη μόνο διά του κλειστού και περιορισμένου χώρου του. Την υποδέχεται και στους διαδρόμους του, ανάμεσα στα μνήματα, πολλά εκ των οποίων πολύτιμα έργα γλυπτικής. Εκεί που ο συνθέτης Δημήτρης Καμαρωτός δημιουργεί ένα ηχητικό συμβάν, όπως μας λέει, μια ακουστική εμπειρία για τους επισκέπτες που θα επιλέξουν τις οργανωμένες περιηγήσεις που θα γίνουν στους χώρους του Α’ Νεκροταφείου στο πλαίσιο του Hypnos Project. «Θα υπάρχουν δέκα περφόρμερ στον χώρο που ο επισκέπτης δεν θα αντιλαμβάνεται και με φορητά ηχεία που παράγουν μη ανθρώπινους ήχους θα “ζωντανεύουν” το τοπίο, σαν μια αναπνοή που σιγά σιγά θα εξαφανίζεται» μας λέει. Παραδέχεται, δε, ότι η μεγαλύτερη πρόκληση δεν ήταν να δημιουργήσει ήχους που να ταιριάζουν στο ιδιαίτερο τοπίο του νεκροταφείου, όπου επικρατούν η ηρεμία και οι ήχοι της φύσης ενώ στο βάθος ακούγεται η βοή της πόλης. Ηταν «να εκθέσεις κάτι τέτοιο σε ανυποψίαστους ανθρώπους, οι οποίοι όμως πείστηκαν ότι ταιριάζει στον χώρο και το υιοθέτησαν».

Κι αν έχουμε εξοικειωθεί σχετικά με το Α’ Νεκροταφείο καθώς δεν το αντιμετωπίζουμε μόνο ως τόπο αφιερωμένο στους νεκρούς αλλά και ως μια τεράστια γλυπτοθήκη, υπάρχει χώρος στα σπλάγχνα του και για τη σύγχρονη τέχνη; «Το συγκεκριμένο εγχείρημα εκτείνεται σε δύο χώρους: στον εξωτερικό, στον οποίο βρισκόμαστε πολύ κοντά στους νεκρούς και ακολουθούμε μια μοναχική πορεία, και στο κυλικείο, που είναι ο χώρος στον οποίο γινόμαστε μέρος και πάλι του κοινωνικού συνόλου, και αποτελεί μια αφορμή να δούμε διαφορετικά πολύ σημαντικά έργα τέχνης σε έναν χώρο που απευθύνεται σε ζώντες και τεθνεώτες. Στο Hypnos Project αντιμετωπίζουμε τον Υπνο ως δίδυμο αδελφό του Θανάτου. Για τον λόγο αυτόν δεν χρησιμοποιούμε τον όρο νεκροταφείο, αλλά κοιμητήριο» εκτιμά η Ελισάβετ Πανταζή, μέλος της ομάδας επιμέλειας του Hypnos Project.

INFO
Η ανθολογία φωνών του Νίκου Αρβανίτη θα ακούγεται στο Α’ Νεκροταφείο από 21/5 και κάθε Σαββατοκύριακο έως τις 19 Ιουνίου. Η ηχητική εγκατάσταση του Δημήτρη Καμαρωτού, στις 21/5, 11, 18 και 19/6. Είσοδος ελεύθερη.