Το παράδειγμα της Τέιτ Μόντερν

Οι σκαλωσιές είναι ακόμη όρθιες κι όπως τυλίγουν τους 11 ορόφους με τους εκατοντάδες εργάτες να πηγαινοέρχονται και να συνεννοούνται σε διάφορες γλώσσες μεταξύ τους παραπέμπει στον πύργο της Βαβέλ. Από τα ταμεία λείπουν περί τα 30 εκατ. στερλίνες, από τα 260 εκατ. του προϋπολογισμού, για να ολοκληρωθεί το έργο. Κι όλα αυτά ενώ σε 50 ημέρες το πέμπτο σε επισκεψιμότητα μουσείο στη Βρετανία, με σχεδόν πέντε εκατ. επισκέπτες ετησίως, έχει εγκαίνια. Αν αυτά συνέβαιναν στην Ελλάδα, θα ήταν τρανή απόδειξη προχειρότητας κι έλλειψης οργάνωσης. Επειδή όμως συμβαίνουν στη Βρετανία, ουδείς ανησυχεί.

Οι ιθύνοντες διαβεβαιώνουν όχι απλώς ότι το νέο πρόσωπο της Τέιτ Μόντερν θα αποκαλυφθεί πανηγυρικά στις 17 Ιουνίου, αλλά κι ότι θα συμβάλει και στην αύξηση της πληγωμένης επισκεψιμότητας με πτώση που άγγιξε πέρυσι το 19%. Διαφημίζουν την αύξηση των εκθεσιακών τους χώρων κατά 60%. Τη νέα παρουσίαση των πλούσιων συλλογών τους που δεν θα θυμίζει σχεδόν σε τίποτα την ώς τώρα γνωστή εικόνα του μουσείου, καθώς πλέον «θα ακολουθεί τον τρόπο που η τέχνη κι ο κόσμος άλλαξαν από τότε που άνοιξε η Τέιτ Μόντερν για το κοινό, το 2000» όπως διευκρινίζει ο διευθυντής των μουσείων Τέιτ, Νίκολας Σερότα.

Πιο συγκεκριμένα, το υπάρχον κτίριο, το παλιό εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που ώς τώρα αποτελούσε τον εκθεσιακό πυρήνα, μετονομάζεται σε «Λεβητοστάσιο» και θα φιλοξενεί τις διαφορετικές προσεγγίσεις περί σύγχρονης τέχνης από το 1900, χωρίς να απομακρυνθούν τα εμβληματικά έργα που λειτουργούν ως πόλος έλξης για το ευρύ κοινό, όπως η «Γυναίκα που κλαίει» του Πάμπλο Πικάσο και το «Σαλιγκάρι» του Ανρί Ματίς.

Η επέκταση – εμβληματικό κτίριο, που φέρει την υπογραφή των βραβευμένων ελβετών αρχιτεκτόνων Χέρτζογκ και Ντε Μερόν, θα εστιάσει στην τέχνη από τη δεκαετία του 1960 και εξής, ενώ πλέον η Τέιτ Μόντερν θα μπορεί να περηφανεύεται για μια ακόμη πρωτιά: τη δημιουργία του πρώτου μουσειακού χώρου αφιερωμένου στην τέχνη της περφόρμανς στις παλιές δεξαμενές.

Καμαρώνουν για τη νέα τους διευθύντρια, την 57χρονη Φράνσις Μόρις, η οποία δεν είναι μόνο η πρώτη γυναίκα που αναλαμβάνει το τιμόνι δημόσιου βρετανικού μουσείου, αλλά και η πρώτη που επιλέγεται από τα σπλάγχνα του μουσείου και δεν έρχεται εκτός του ιδρύματος και μάλιστα από το εξωτερικό, όπως οι προκάτοχοί της (Σουηδός, Ισπανός και Βέλγος). Για την αύξηση από 17% που ήταν το 2010 σε 36% των εκτεθειμένων έργων που φέρουν γυναικεία υπογραφή και μια ολόκληρη αίθουσα αφιερωμένη στη μεγάλη κυρία της γλυπτικής Λουίζ Μπουρζουά. Και για το γεγονός ότι το 75% των έργων της νέας έκθεσης θα είναι αποκτήματα της τελευταίας δεκαπενταετίας με πλέον πρόσφατο «Το δέντρο» ύψους 7 μ. του κινέζου ακτιβιστή εικαστικού Αϊ Ουέιουεϊ, το οποίο αποτελεί απόκτημα του 2015.

Συνολικά πλέον στην Τέιτ Μόντερν θα μπορεί να δει κάποιος περί τα 800 έργα, εκ των οποίων τα 200 βγαίνουν για πρώτη φορά από τις αποθήκες, δημιουργίες 300 καλλιτεχνών από 57 χώρες του πλανήτη.

ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ. Μια παγκόσμια πινακοθήκη που προσπαθεί να καταγράψει, άραγε, τις τάσεις που επικράτησαν στην τέχνη από τον 20ό αιώνα και διαμορφώνονται στις μέρες μας ή μήπως συγκαλυμμένη ιμπεριαλιστική προσέγγιση, την οποία δεν μπορεί να αποβάλει η Βρετανία από την εποχή που ήταν Μεγάλη; «Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε το μουσείο του 21ου αι. που να αντανακλά μια πραγματικά διεθνή ματιά στην τέχνη» απαντά ο Νίκολας Σερότα, ο οποίος αρνείται την εκδοχή της ιμπεριαλιστικής οπτικής και εκτιμά ότι μέσα από τις αίθουσες του μουσείου θα μπορεί να δει ο επισκέπτης έργα σημαντικών καλλιτεχνών που εργάζονται στο Τόκιο, το Σάο Πάολο, το Ρίο, τη Βόρεια Αφρική, το Σουδάν, γεγονός που θα επιτρέψει τη διεύρυνση των οριζόντων του.

Το επίτευγμα αναμφίβολα είναι μεγάλο. Ωστόσο, πίσω από τα πυροτεχνήματα της γιορτής το μεγάλο μουσειακό ίδρυμα επιχειρεί να κρύψει τις πληγές του: το γεγονός ότι το κόστος της επέκτασης εκτοξεύτηκε από τα 215 εκατ. στερλίνες στα 260 εκατ. Οτι ο αρχικός προγραμματισμός προέβλεπε εγκαίνια στους προηγούμενους Ολυμπιακούς Αγώνες, του 2012, που φιλοξενήθηκαν στο Λονδίνο, κι όχι αυτών του Ρίο ντε Ζανέιρο. Κι ότι οι διευθυντές τόσο της Τέιτ Μπρίτεν όσο και της Τέιτ Μόντερν παραιτήθηκαν με διαφορά ενός μήνα την περασμένη άνοιξη, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στο εσωτερικό του ιδρύματος και κλονίζοντας την πεποίθηση ότι ο Νίκολας Σερότα εξακολουθεί στα 70 του να έχει την ίδια ισχύ.

Η αντίστροφη μέτρηση για τα εγκαίνια έχει αρχίσει. Οι 3.000 μαθητές που θα μπουν συμβολικά πρώτοι στο κτίριο έχουν επιλεγεί. Οι υπόλοιποι επισκέπτες που θα φτάσουν ώς εκεί την ημέρα των εγκαινίων ας μη θορυβηθούν ούτε από τους έφιππους αστυνομικούς που θα προσπαθούν να βάλουν μια τάξη ούτε από τους διπλανούς τους που, ενώ θα περιμένουν υπομονετικά για να περάσουν το κατώφλι, θα αρχίσουν να τραγουδούν εν χορώ. Και κυρίως ας προσέξουν σε ποια ουρά θα σταθούν διότι θα υπάρχει και μία που δεν θα οδηγεί πουθενά. Διότι είπαμε, εγκαίνια χωρίς περφόρμανς δεν γίνονται. Και μάλιστα όταν οι τρεις προαναφερόμενες είναι δημιουργίες σπουδαίων ονομάτων όπως των Τάνια Μπρουγκέρα, Τίνο Σεγκάλ και Πίτερ Λιβερσάιντζ αντίστοιχα.