Ο θυμός του Θέσπιδος – η εαρινή σύναξις των καλλιτεχνών

Υστερα από τις δύο συναντήσεις τους στο θέατρο Σφενδόνη και ενόψει της τρίτης, ηθοποιοί, σκηνοθέτες και μουσικοί που συμμετείχαν κάνουν τον προσωπικό τους απολογισμό και απαντούν στο ερώτημα: ποιο μήνυμα στέλνουν με τη στάση τους;

Iώ Βουλγαράκη-σκηνοθέτρια

Είμαι θυμωμένη με την παντελή απουσία πολιτιστικής πολιτικής στην Ελλάδα του 2016. Η ιστορία του Φεστιβάλ καταδεικνύει ένα τεράστιο κενό. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι δεν υπάρχουν χρήματα. Δεν υπάρχει ούτε γνώση ούτε άποψη. Εχουμε δεχθεί πλέον ότι από το έρμο το ΥΠΠΟ περνάνε άνθρωποι που δεν έχουν ούτε σχέση ούτε όραμα για τον Πολιτισμό.

Δεν είμαι θυμωμένη, αλλά προσβεβλημένη επειδή οι πολιτικοί του τόπου μου δεν ενδιαφέρονται για τον Πολιτισμό. Είναι σαν να μην υπάρχουμε. Η επιλογή του Φαμπρ ήταν από λάθος τους μια καλή αφετηρία για να συναντηθούμε και ενωθούμε. Πιστεύω ότι ο υπουργός θα έπρεπε να έχει παραιτηθεί σε ένδειξη ευθιξίας, επειδή είναι πολλοί εκείνοι που του λένε ότι δεν κάνει καλά τη δουλειά του. Εκτός κι αν πιστεύει ότι την κάνει καλά, ας μας το επικοινωνήσει, διότι εμείς δεν το έχουμε καταλάβει. Αν πιστεύει ότι τον αδικούμε, ας μας πει τι έχει κάνει για τον Πολιτισμό όσον καιρό κατέχει αυτή τη θέση. Ξέρουμε ότι η κυβέρνηση έχει παραλάβει ένα βραχυκυκλωμένο σύστημα, αλλά δεν έχει διάθεση να ξεμπερδέψει τίποτα.

Δεν ξέρω αν είμαι θυμωμένος. Ξέρω ότι θα ήθελα να υπάρχει ένας πολιτιστικός στόχος, ένα όραμα. Θα ήθελα να μπορούν να δουν οι ιθύνοντες τις αληθινές προεκτάσεις ενός παγκοσμίου φαινομένου που συμβαίνει στη χώρα που γέννησε το θέατρο με τις 1.500 παραστάσεις σε περίοδο κρίσης. Θα μπορούσε να είναι πόλος έλξης για τον τουρισμό, αλλά και εξαγώγιμο προϊόν. Με τι να πρωτοθυμώσεις από όλα αυτά; Νομίζω ότι οι άνθρωποι τοποθετούνται με το ζόρι στο υπουργείο. Δεν μπορεί να μην πηγαίνει ο υπουργός στο θέατρο που ανθεί. Δεν γίνεται να μην εκμεταλλεύονται αυτή την άνθηση.

Θυμωμένος είμαι με τον υπουργό διότι δεν έχει καμία πολιτική στο μυαλό του. Είναι λυπηρό το ότι δεν υπάρχει πολιτική αντίληψη. Οσα συνέβησαν με τον Φαμπρ έδειχναν ως κίνηση ότι «θέλουμε να δείξουμε ότι ξέρουμε κάποιον ξένο» και όχι ότι επιλέχθηκε επειδή ο υπουργός είχε σκεφθεί πώς θα ήθελε το Φεστιβάλ στο μέλλον. Είμαι όμως και στενοχωρημένος με την ελιτίστικη και επιμεριστική πολιτική αυτής της αριστερής κυβέρνησης που απέκλεισε τους διψασμένους για δημιουργία καλλιτέχνες.

Οι έλληνες καλλιτέχνες έχουμε διασυρθεί διεθνώς με ευθύνη της Πολιτείας και δεν ιδρώνει το αφτί της. Το χειρότερο είναι όμως ότι περίμενα πως δεν θα ιδρώσει. Η παραίτηση του υπουργού είναι το ελάχιστο που μπορεί να κάνει για να αναγνωρίσει ότι έχει κάποιες ευθύνες, διότι με τη στάση του έχει απαξιώσει τον χώρο στον οποίο έχει τεθεί επικεφαλής. Τώρα και να παραιτηθεί βεβαίως τι νόημα θα έχει; Επρεπε να το κάνει όταν ξέσπασε η κρίση. Εχουν καταγραφεί στη συνείδησή μας ως ανεύθυνοι.

Θα ήθελα να αναλάβουν τον Πολιτισμό άνθρωποι που τον αγαπούν και τον νοιάζονται. Με στενοχωρεί που τον θυμούνται μόνο στο πλαίσιο της προεκλογικής τους φιέστας. Με λυπεί που αφήνουν τη βαριά μας βιομηχανία να κοιμάται και που δεν αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους. Το πρόβλημα δεν είναι ούτε ότι ήρθε ένας ξένος ούτε ότι έφυγε, αλλά ότι αποφάσισε κάποιος γι’ αυτό.

Και προ Μπαλτά είχαν παρεισφρήσει στον χώρο του Φεστιβάλ κάποια κομμάτια του ΣΥΡΙΖΑ τα οποία είναι σκοτεινά. Ο τρόπος που εκδιώχθηκε ο Λούκος – δεν τον κρίνω αν είναι καλός ή κακός – με κάνει να σκέφτομαι ότι ήδη λειτουργούν τέτοια κομμάτια που πήραν τη σκυτάλη διαπλοκής από τους προηγούμενους. Θέλουν να κάνουν το Φεστιβάλ τσιφλίκι τους. Αυτό φάνηκε και από την επιλογή του Φαμπρ. Η επιλογή του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου πιστεύω ότι ήταν από τις καλύτερες περιπτώσεις για να μπορέσει να λειτουργήσει άμεσα το Φεστιβάλ. Απ’ ό,τι έδειξε είναι διατεθειμένος να λύσει και το αίτημά μας για αποπληρωμή των χρεών του Φεστιβάλ από πέρυσι. Το άλλο αίτημά μας είναι η αποπομπή και η παραίτηση του Μπαλτά. Αυτή τη φορά θα γίνει και με επιστολή και ελπίζουμε να μην την παραβλέψουν. Το Φεστιβάλ έχει πολλά προβλήματα – και προ κρίσης – αλλά αυτό που προσπάθησε να κάνει ο κ. Μπαλτάς με τον κ. Φαμπρ ήταν η ταφόπλακα. Υπάρχει ο κίνδυνος να χαρακτηριστούμε γραφικοί – στην Ελλάδα ζούμε και έχουμε μνήμη χρυσόψαρου. Οπως έχουν δείξει τα μαζικά κινήματα τον τελευταίο καιρό, υπάρχει μια αδυναμία και ένα γκρεμισμένο ηθικό στους πολίτες αυτής της χώρας που τους εμποδίζει να προχωρήσουν μπροστά και να κάνουν αγώνες. Αυτό που με προβληματίζει είναι γιατί πολλοί άνθρωποι ευνοημένοι από το Φεστιβάλ, από τους δημόσιους οργανισμούς και το δημόσιο χρήμα, δεν βγήκαν να μιλήσουν. Είναι ύποπτο αυτό. Οι μόνοι που μίλησαν είναι ο Δημήτρης Μαυρίκιος και ο Θόδωρος Τερζόπουλος.

Θα έπρεπε να υπάρχει σχέση των ανθρώπων που κυβερνούν με τους χώρους που αναλαμβάνουν, όχι μόνο στον Πολιτισμό αλλά γενικά. Μακάρι να μπορούσαμε να συγκεντρωνόμαστε κάθε χρόνο, όπως συνέβη τώρα με αφορμή τα γεγονότα του Φεστιβάλ, να κάνουμε έναν απολογισμό, εποικοδομητική κριτική και να διατυπώνουμε τα αιτήματά μας στους κυβερνώντες. Ειδικά σε μια περίοδο όπως η σημερινή κατά την οποία η δουλειά μας έχει φοβερά προβλήματα, που θεωρείται δεδομένο ότι δεν θα πληρωθούμε τις πρόβες και ότι η αμοιβή μας θα είναι ποσοστά επί των εισπράξεων. Είναι δύσκολο να είμαστε όλοι μαζί, αλλά ήταν τόσο ακραίο αυτό που συνέβη που δεν μας άφηνε άλλη επιλογή. Ηταν σαν μια δυνατή σεισμική δόνηση. Είναι δυνατόν να καταργήσουμε ένα Φεστιβάλ με ιστορία μέσα σε μια νύχτα; Είναι κρίμα που το υπουργείο Πολιτισμού σχεδόν ποτέ δεν διέθετε ένα επιτελείο που να γνωρίζει τον Πολιτισμό. Σχεδόν όλοι που αναλαμβάνουν θέσεις ευθύνης είναι εκτός κλίματος.

Ο Φαμπρ υπήρξε αιτία και αφορμή. Δεν μου άρεσε το ύφος του. Οι συναντήσεις πρέπει να συνεχιστούν, υπάρχει πρόβλημα με τον πολιτισμό και πρέπει να ακουστούν προτάσεις. Ποτέ δεν υπήρξε προγραμματισμός για τον Πολιτισμό με συγκεκριμένες προτάσεις οι οποίες ύστερα από κάποιο διάστημα να μπορέσουν να υλοποιηθούν και να δούμε τα αποτελέσματα. Με ρωτήσατε γιατί υπάρχει θυμός αφού δόθηκε λύση. Δεν υπάρχει θυμός, αλλά απογοήτευση και μεγάλο θέμα επιβίωσης στην πλειονότητα των συναδέλφων.

Πάντα από καθετί που συμβαίνει προκύπτουν αρνητικά και θετικά. Εδώ έχουμε ένα γεγονός με αρνητικό πρόσημο, το οποίο όμως προκάλεσε μια αυθόρμητη αντίδραση αλλά με θετικό αποτέλεσμα: ένωσε για πρώτη φορά τους καλλιτέχνες. Αυτή τη συσπείρωση, που έγινε αυθόρμητα, ειρηνικά, οφείλουμε να την προσέξουμε και να δούμε πώς θα την εφαρμόσουμε και σε άλλες εκφάνσεις της ζωής, πόσω μάλλον αυτή την τελευταία χρονική περίοδο με ό,τι συμβαίνει. Χάρη στις συγκεντρώσεις αυτές, ως καλλιτέχνες αλλά πρωτίστως ως πολίτες, συνειδητοποιήσαμε τη δύναμή μας όταν είμαστε ενωμένοι και διαπιστώσαμε ότι αυτά που μας ενώνουν είναι περισσότερα από εκείνα που μας χωρίζουν. Αυτά που μας ενώνουν εντοπίσαμε στη συγκέντρωση.

Διαπιστώσαμε ότι δεν υπάρχει πολιτιστική γραμμή αλλά ένα άναρχο τοπίο. Οι συγκεντρώσεις στη Σφενδόνη είναι θετικό στοιχείο. Ομως με απασχολεί ότι είμαστε καλοί στην επιτάχυνση αλλά πάσχουμε στη διάρκεια. Θα φανεί. Οι συναντήσεις αυτές ήταν καλή ευκαιρία για τους καλλιτέχνες. Βρεθήκαμε και συζητήσαμε τα προβλήματα και τους προβληματισμούς μας για το πώς πρέπει να σταθούμε σε αυτή την εποχή.

Ηταν μια αφορμή να συνειδητοποιήσουμε οι καλλιτέχνες, όλων των τεχνών, ότι δεν μας χωρίζει τίποτα, αλλά μας ενώνει. Ηταν η αφορμή να διαχειριστούμε τις εργασιακές μας σχέσεις και να ζυμωθούν σκέψεις ως προς τον πολιτισμό που ακριβώς θέλουμε. Είναι και ένα μήνυμα για να γίνει γόνιμος διάλογος για την πολιτιστική κατάσταση της ελληνικής επικράτειας σήμερα. Αυτές οι συναντήσεις της Τετάρτης, με τη βοήθεια της Αννας Κοκκίνου, τείνουν να καθιερωθούν. Πράγμα πολύ γόνιμο διότι εκτός από προσδοκίες δημιουργούν και υποχρεώσεις. Αλλά και μια θετική εικόνα στην κοινωνία ότι οι καλλιτέχνες δεν είναι στην κοσμάρα τους.

Αισθάνθηκα ότι ανοίχθηκε ένας διάλογος που δεν υπάρχει μεταξύ μας. Στην πρώτη συγκέντρωση αισθάνθηκα ότι έγιναν όλα πολύ ωραία, υπήρχε κόσμος, πολιτισμένα τέθηκαν οι απόψεις, κάποια πράγματα σωστά, άλλα όχι. Αλλά κάτι έγινε, κάτι κινήθηκε. Υπάρχουν τόσα πράγματα που μας απασχολούν, το Φεστιβάλ ήταν η αφορμή για να βρεθούμε. Μακάρι αυτή η δυναμική που υπήρχε την προηγούμενη φορά να πυροδοτήσει συναντήσεις και να έχει αποτέλεσμα. Δεν σας κρύβω ότι έχω έναν φόβο αν αυτό μπορεί να γίνει. Εκεί όμως αισθάνθηκα ότι μπορούσα να μοιραστώ τα πράγματα που με απασχολούν και να μοιραστώ τη μοναξιά μου. Οχι τη μοναξιά μου γενικά στη ζωή μου, αλλά στο επάγγελμά μου, με άλλους ανθρώπους που μας απασχολούν τα ίδια πράγματα.

Οι περισσότεροι που πήγαμε θέλαμε να μοιραστούμε τους κοινούς μας προβληματισμούς σε σχέση και με το Φεστιβάλ αλλά και με τη σύγχρονη πραγματικότητα στον χώρο εργασίας μας που είναι το θέατρο. Σε σχέση δηλαδή με την πολιτιστική πολιτική και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Είναι σημαντικό που άνοιξε αυτός ο διάλογος και που δεν είμαστε ο καθένας μόνος του. Μπορούμε να μοιραστούμε τις σκέψεις μας, να καταθέσουμε προτάσεις, να ψάξουμε λύσεις για τα θέματα που μας αφορούν. Δηλαδή, πώς μπορεί να τηρηθεί μια διαδικασία κι ένα Φεστιβάλ να είναι ανοιχτό προς όλους τους καλλιτέχνες χωρίς να χάσει τον διεθνή του χαρακτήρα και προβληματισμό. Το τρίτο και κυριότερο ήταν η ανάπτυξη του προβληματισμού για την πολιτιστική πολιτική. Εχουμε ενωθεί και για άλλες πρωτοβουλίες στο παρελθόν, αλλά τώρα νομίζω πως υπάρχει μια γενική ανησυχία.

Οι συνθήκες που προέκυψαν αποδεικνύουν ότι βρισκόμαστε σε μακρύ ταξικό λήθαργο. Πρόκειται για ζητήματα που αφορούν το εργασιακό και πολιτικό επίπεδο. Νομίζω ότι εκείνο που προέχει να εξετάσουμε είναι αν είμαστε αποφασισμένοι να συνεχίσουμε να υπάρχουμε μέσα σε αυτό το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Ενας κούκος δεν φέρνει την άνοιξη.