Ο δικηγόρος των διαβόλων

Στην προσωπική ιστοσελίδα που διατηρεί, ο Ραμόν Φονσέκα Μόρα συστήνεται στο κοινό ως «δικηγόρος, συγγραφέας, οραματιστής». Τα δύο πρώτα είναι σίγουρα. Αλλά τι είδους οραματιστής είναι ένας άνθρωπος ο οποίος, κατά δήλωσή του, δημιούργησε ένα τέρας με τον συνεταίρο του Γιούργκεν Μοσάκ, δικηγόρο και γιο ενός Ναζί που είχε διαφύγει στον Παναμά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για να αποφύγει τη δίωξη για τα εγκλήματα που είχε διαπράξει; Αυτό το τέρας είναι η δικηγορική εταιρεία που βρίσκεται πίσω από τις χιλιάδες υπεράκτιες εταιρείες των Panama Papers. Οταν οι δυο δικηγόροι αποφάσισαν να συνεταιριστούν το 1986, δηλαδή πριν από τριάντα χρόνια, ο Φονσέκα είχε στο δικηγορικό του γραφείο μόνο μία γραμματέα. Και τι έκανε ώς τότε;

Για να δει κανείς πώς ένας άνθρωπος του οποίου το εφηβικό όνειρο ήταν να γίνει ιερέας έφτασε να γίνει ο δικηγόρος χιλιάδων διαβόλων του κρυφού και του αδήλωτου χρήματος, πρέπει να πιάσει το νήμα από την αρχή. Από τις 14 Ιουλίου του 1952, όταν ο Ραμόν γεννήθηκε στην Πόλη του Παναμά για να φοιτήσει στη συνέχεια στο Λα Σάλα, το σχολείο όπου φοιτούν τα παιδιά της παναμέζικης ελίτ. Ο Ραμόν διακρίνεται ως μαθητής και ως φοιτητής της Νομικής αποφασίζει να ειδικευτεί στο επιχειρηματικό δίκαιο και στην πλέον κατάλληλη σχολή: τη London School of Economics.

Το επόμενο διάστημα θα ζήσει στη Γενεύη όπου θα ασκηθεί στην Υπηρεσία Εμπορίου και Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Στην ελβετική πόλη θα μείνει πέντε χρόνια, ενώ το 1982 είναι η χρονιά που θα επιστρέψει οριστικά στον Παναμά. Στην πατρίδα του ο Ραμόν Φονσέκα Μόρα δεν θα ασκήσει μόνο το επάγγελμα του δικηγόρου. Το 1996, κι αφού έχει συγγράψει διάφορα νομικά βιβλία, εκδίδει το πρώτο του μυθιστόρημα. Αυτό είναι «Ο χορός των πεταλούδων». Οι κριτικοί θα το επαινέσουν και οι αναγνώστες θα το αγκαλιάσουν. Η κορωνίδα της επιτυχίας του νεοεμφανιζόμενου συγγραφέα είναι το βραβείο Αντόνιο Μιρό, που είναι και το λογοτεχνικό βραβείο με το μεγαλύτερο κύρος στον Παναμά. Ακολουθούν κάποια μυθιστορήματα νεανικής λογοτεχνίας που επίσης θα γνωρίσουν την επιτυχία, αλλά η χρονιά ορόσημο είναι το 2012: κυκλοφορεί το βιβλίο του «Mister Politicous», μυθιστόρημα που βασίστηκε στην εμπειρία του στο Κόμμα του Παναμά. Γιατί ο Ραμόν Φονσέκα Μόρα είχε αποκτήσει και μια άλλη ιδιότητα στο μεταξύ: αυτή του πολιτικού.

Το Κόμμα του Παναμά είναι μια εθνικιστική, συντηρητική και φιλοαμερικανική πολιτική δύναμη. Ο υποψήφιός του, Χουάν Κάρλος Βαρέλα, θα κερδίσει τις προεδρικές εκλογές του 2014. Και ο Ραμόν Φονσέκα Μόρα θα αναλάβει την προεδρία του κόμματος ενώ θα τοποθετηθεί και υπουργός – σύμβουλος του νέου προέδρου της χώρας. Στις 11 του περασμένου Μαρτίου θα παραιτηθεί. Γιατί; Μικρή λογοτεχνική παρένθεση: σύμφωνα με τα δικά του λόγια, το «Mister Politicous» «είναι η ιστορία ενός νέου ζευγαριού που προσπαθεί να αλλάξει την πολιτική με όπλα την εντιμότητα και την ακεραιότητα». Επιστροφή στην πραγματικότητα: ο Φονσέκα παραιτείται επειδή το γραφείο του στη Βραζιλία εμπλέκεται στα σκάνδαλα διαφθοράς που συγκλονίζουν τα τελευταία χρόνια τον πετρελαϊκό κολοσσό της χώρας και την πολιτική της ελίτ. Εμπλέκεται, δηλαδή, σε  μια ιστορία με μίζες και ξέπλυμα χρήματος.

Ο ίδιος είχε δηλώσει τότε ότι είχε παραιτηθεί από το υπουργικό αξίωμα και τη θέση του συμβούλου για να προστατεύει την τιμή τη δική του και της εταιρείας του. Ούτε η υπόθεση των Panama Papers θεωρεί ότι αφήνει κάποια σκιά πάνω του. Μπορεί να δημιούργησε ένα τέρας με τον Μοσάκ, όπως είχε πει ο ίδιος, αλλά για τα υπόλοιπα δεν έχει καμία ευθύνη. «Είναι σαν να κατηγορείς μια βιομηχανία αυτοκινήτων για το γεγονός ότι κάποιος χρησιμοποίησε ένα αυτοκίνητο για να διαπράξει ληστεία» φέρεται ότι έχει δηλώσει σε συνέντευξή του. Μπορεί η ηθικολογία να είναι διάχυτη στο λογοτεχνικό του έργο, αλλά στη ζωή και το επάγγελμα φαίνεται πως είναι διατεθειμένος να κάνει αρκετές εκπτώσεις. Στην ιστοσελίδα που διατηρεί ως συγγραφέας γράφει για παράδειγμα ότι έξι πράγματα κάνουν σκλάβο τον άνθρωπο: η οκνηρία, το σεξ, ο τζόγος, το αλκοόλ, η τηλεόραση και οι νυχτερινές έξοδοι.  

Και το κυνήγι του χρήματος; Μια απάντηση είχε δώσει ο Φονσέκα όταν ρωτήθηκε σε τηλεοπτική συνέντευξη το 2008 γιατί εγκατέλειψε το όνειρό του να γίνει ιερέας. «Αποφάσισα, καθώς είχα γίνει λίγο πιο ώριμος, να αφιερωθώ στη δικηγορία, να κάνω οικογένεια, να παντρευτώ και να έχω μια κανονική ζωή. Οσο μεγαλώνεις γίνεσαι πιο υλιστής» είχε απαντήσει. Εναν χρόνο νωρίτερα, σε μια άλλη συνέντευξη, είχε ρωτηθεί εάν η δουλειά του συγγραφέα, στην ουσία ενός ηθικολόγου συγγραφέα, συμβιβάζεται με τη δουλειά ενός δικηγόρου που κινείται στον κόσμο της φοροδιαφυγής. Η απάντησή του ήταν η εξής: «Ναι, απολύτως. Πρέπει να δουλέψω για να επιβιώσω. Εχω να ζήσω έξι παιδιά…».

Ο Ραμόν Φονσέκα Μόρα, πάντως, δεν ασχολείται μόνο με το ξέπλυμα χρήματος, αλλά και με το ξέπλυμα της δικηγορικής του εταιρείας. Κάπως έτσι εξηγείται η πρόσληψη μιας εξειδικευμένης εταιρείας που αναλαμβάνει να καθαρίσει τις «βρωμιές» στο Διαδίκτυο. Το δικηγορικό γραφείο Μοσάκ Φονσέκα θα καθαριστεί διαδικτυακά από τις αναζητήσεις – κλειδιά, τόσο στα ισπανικά όσο και  στα αγγλικά: lavado de dinero, lavado de activos, evasion fiscal, fraude fiscal, deltito, trafico de armas, laudering, tax evasion, tax fraud, dirty money, scandal, escandalo. Δηλαδή, ξέπλυμα χρήματος, φοροδιαφυγή, ξέπλυμα μετοχών, φορολογική απάτη, έγκλημα, εμπόριο όπλων, βρώμικο χρήμα, σκάνδαλο.